Zespół guillaina-barrégo
Zapobieganie i profilaktyka
Zespół Guillaina-Barrégo (GBS) to autoimmunologiczne schorzenie nerwów obwodowych, często poprzedzone infekcją bakteryjną (Campylobacter jejuni) lub wirusową (np. grypa, COVID-19). Patogeneza pozostaje nie do końca poznana, co utrudnia prewencję. Profilaktyka opiera się na zapobieganiu infekcjom poprzez higienę rąk (mycie przez co najmniej 20 sekund, stosowanie środków z ≥60% alkoholu), bezpieczne praktyki żywieniowe (gotowanie mięsa do odpowiedniej temperatury, unikanie surowych produktów, picie pasteryzowanego mleka i czystej wody) oraz aktualne szczepienia, które zmniejszają ryzyko infekcji wywołujących GBS. Szczepionki przeciwko RSV (Abrysvo, Arexvy) niosą niewielkie zwiększone ryzyko GBS (9 i 7 dodatkowych przypadków na milion dawek, współczynniki zachorowalności odpowiednio 2,02 i 2,46), jednak korzyści przewyższają ryzyko. Inne rutynowe szczepienia nie wykazują związku z podwyższonym ryzykiem GBS.
Wprowadzenie do zespołu Guillaina-Barrégo
Zespół Guillaina-Barrégo (GBS) jest rzadkim, lecz poważnym schorzeniem neurologicznym, w którym układ odpornościowy pacjenta atakuje własne nerwy obwodowe. Choroba charakteryzuje się postępującym osłabieniem mięśni, które może prowadzić do paraliżu, a w najcięższych przypadkach do niewydolności oddechowej. Biorąc pod uwagę, że GBS często rozwija się po przebytym zakażeniu bakteryjnym lub wirusowym, prewencja skupia się głównie na zapobieganiu infekcjom mogącym wywołać tę chorobę.12
Przyczyny zespołu Guillaina-Barrégo
Dokładna patogeneza zespołu Guillaina-Barrégo nie jest w pełni poznana, co czyni jego prewencję wyjątkowo trudną. Większość przypadków GBS pojawia się po przebytej infekcji, najczęściej po zakażeniu bakterią Campylobacter jejuni, która powoduje biegunkę. Inne czynniki wyzwalające to infekcje wirusowe, takie jak przeziębienie, grypa czy COVID-19. Sporadycznie zespół Guillaina-Barrégo może wystąpić po szczepieniu.123
Badacze nadal starają się zidentyfikować, dlaczego u niektórych osób po zakażeniu rozwija się GBS, a u innych nie. Uważa się, że pewne cechy charakterystyczne niektórych wirusów i bakterii mogą nieprawidłowo aktywować układ odpornościowy, prowadząc do ataku na własne struktury nerwowe.2
Zapobieganie zakażeniom wywołującym GBS
Higiena osobista
Regularne mycie rąk to jedna z najskuteczniejszych metod zapobiegania infekcjom. Zaleca się mycie rąk mydłem i wodą przez co najmniej 20 sekund, zwłaszcza przed jedzeniem, po skorzystaniu z toalety oraz po kontakcie z surowymi produktami spożywczymi. Gdy mydło i woda nie są dostępne, można używać środków dezynfekujących zawierających co najmniej 60% alkoholu.123
Należy również unikać dotykania twarzy, zwłaszcza oczu, nosa i ust, co może zapobiec przenoszeniu drobnoustrojów z rąk na błony śluzowe.1
Bezpieczeństwo żywności
Prawidłowe przygotowanie żywności może znacząco zmniejszyć ryzyko zakażenia bakterią Campylobacter jejuni i innymi patogenami. Kluczowe zasady obejmują:
- Dokładne gotowanie mięsa, zwłaszcza drobiu, do odpowiedniej temperatury wewnętrznej, aby zabić bakterie12
- Picie wyłącznie pasteryzowanego mleka1
- Unikanie surowego lub niedogotowanego mięsa, owoców morza i jaj12
- Dokładne mycie owoców i warzyw przed spożyciem1
- Zapobieganie zanieczyszczeniu krzyżowemu w kuchni poprzez regularną dezynfekcję powierzchni12
Bezpieczna woda
Picie czystej, uzdatnionej wody jest istotnym elementem profilaktyki. Zaleca się:
- Unikanie picia nieoczyszczonej wody, która może być zanieczyszczona odchodami zwierząt i zawierać bakterie Campylobacter1
- Picie przegotowanej lub butelkowanej wody, zwłaszcza w obszarach o niepewnej jakości wody1
- Unikanie napojów z nieznanych źródeł1
Szczepienia ochronne
Aktualne szczepienia mogą pomóc w zapobieganiu infekcjom, które potencjalnie mogą wywołać zespół Guillaina-Barrégo. Szczepionki przeciwko grypie i innym chorobom zakaźnym mogą zmniejszyć ryzyko infekcji, które mogłyby wyzwolić GBS.123
Należy zauważyć, że badania wskazują, iż ryzyko rozwoju chorób autoimmunologicznych, w tym GBS, jest wyższe po zakażeniu COVID-19 niż po szczepieniu przeciwko COVID-19. Dane sugerują, że szczepienia mogą faktycznie zmniejszać ryzyko wystąpienia GBS poprzez zapobieganie infekcjom wirusowym.12
Szczepienia a zespół Guillaina-Barrégo
Szczepionki przeciwko RSV
FDA zaktualizowała informacje o przepisywaniu szczepionek przeciwko wirusowi RSV (respiratory syncytial virus) – Abrysvo i Arexvy – dodając ostrzeżenie dotyczące ryzyka zespołu Guillaina-Barrégo po szczepieniu. Badania obserwacyjne sugerują zwiększone ryzyko GBS w ciągu 42 dni po szczepieniu, szacowane na 9 dodatkowych przypadków na milion dawek dla Abrysvo (współczynnik zachorowalności 2,02) i 7 dodatkowych przypadków na milion dawek dla Arexvy (współczynnik zachorowalności 2,46).12
Pomimo tych obaw, CDC i FDA przeprowadzają aktywne oceny bezpieczeństwa i twierdzą, że korzyści ze szczepionek przeciwko RSV przewyższają potencjalne ryzyko, szczególnie u osób starszych.1
Inne szczepionki
Badania wykazały, że obecnie stosowane rutynowo szczepionki MMR (odra, świnka, różyczka), HPV, skoniugowana szczepionka przeciwko meningokokom, polio, pneumokokowa, przeciwko ospie wietrznej, Hib, wściekliźnie, zapaleniu wątroby typu A i B nie są związane ze zwiększonym ryzykiem GBS.1
W przypadku niektórych szczepionek, takich jak szczepionki zawierające toksoid tężcowy, u osób z historią GBS zaleca się rozważenie stosunku korzyści do ryzyka przed szczepieniem.1
Profilaktyka farmakologiczna
U pacjentów z zespołem Guillaina-Barrégo może być konieczne zastosowanie profilaktyki przeciwzakrzepowej, aby zmniejszyć ryzyko zatorowości płucnej, która występuje, gdy skrzep materiału, zwykle skrzep krwi, zostaje uwięziony w tętnicy płucnej. Leczenie może obejmować podawanie heparyny (5000 jednostek dwa razy dziennie) lub heparyny drobnocząsteczkowej (40 miligramów dziennie), które są stosowane jako środki przeciwzakrzepowe. Powszechnie stosuje się również pończochy uciskowe lub inne urządzenia uciskowe.1
Wczesna interwencja i zapobieganie powikłaniom
Wczesna interwencja ma kluczowe znaczenie dla utrzymania zakresu ruchu w stawach i zapobiegania wtórnym powikłaniom unieruchomienia.1
Zespół medyczny powinien dokonać wczesnej oceny ryzyka rozwoju przykurczów tkanek miękkich i/lub stawów u pacjenta, biorąc pod uwagę jego ułożenie przez całą dobę. Należy wdrożyć indywidualny program pozycjonowania jak najwcześniej, upewniając się, że pozycje spoczynkowe każdego stawu są często zmieniane w ciągu doby.1
Osoby z GBS powinny być stopniowo eksponowane na pozycje pionowe, a regularne okresy siedzenia poza łóżkiem powinny być rozpoczęte tak szybko, jak to możliwe. Wymagane jest ścisłe monitorowanie objawów dysfunkcji autonomicznej (hipotensja ortostatyczna, tachykardia, pocenie się i niewydolność oddechowa).1
Pacjenci zdiagnozowani i leczeni w ciągu pierwszych dwóch tygodni od pojawienia się objawów mają zmniejszone ryzyko niewydolności oddechowej oraz lepsze wyniki w zakresie czasu rekonwalescencji, braku konieczności wentylacji mechanicznej lub krótszego jej czasu oraz samodzielnego chodzenia.1
Ogólne zalecenia zdrowotne
Choć zespół Guillaina-Barrégo nie zawsze można zapobiec, pewne ogólne praktyki zdrowotne mogą pomóc wzmocnić odporność i zmniejszyć ryzyko infekcji:12
- Utrzymywanie zdrowego stylu życia poprzez regularne ćwiczenia fizyczne i zbilansowaną dietę12
- Dbanie o odpowiednią ilość snu, co jest niezbędne dla optymalnego funkcjonowania układu odpornościowego1
- Unikanie palenia tytoniu i nadmiernego spożycia alkoholu, które osłabiają układ odpornościowy1
- Regularne czyszczenie i dezynfekowanie powierzchni często dotykanych, takich jak stoły, blaty, zabawki, klamki drzwi, telefony i armatura łazienkowa12
Zalecenia podczas podróży
Aby zmniejszyć ryzyko zakażeń podczas podróży, które mogłyby potencjalnie prowadzić do GBS:
- Sprawdzaj ostrzeżenia dotyczące podróży – niektóre wirusy, takie jak Zika, występują tylko w określonych częściach świata. Możesz zmniejszyć ryzyko zarażenia niektórymi wirusami, unikając podróży do obszarów wysokiego ryzyka1
- Używaj środków odstraszających owady – repelenty mogą pomóc w ochronie przed ukąszeniami komarów, kleszczy i innych owadów. Można również stosować olejek cytronelowy przeciwko komarom1
- Noś jasne, długie koszule i spodnie podczas przebywania na zewnątrz w obszarach wysokiego ryzyka, aby zmniejszyć ryzyko ukąszeń1
Podsumowanie zasad profilaktyki
Chociaż nie ma gwarancji zapobieżenia zespołowi Guillaina-Barrégo, przestrzeganie poniższych zasad może zmniejszyć ryzyko infekcji, które często wyzwalają tę chorobę:12
- Praktykowanie dobrej higieny, szczególnie częste mycie rąk12
- Bezpieczne praktyki żywieniowe, w tym odpowiednie gotowanie drobiu i unikanie zanieczyszczenia krzyżowego1
- Picie czystej, uzdatnionej wody1
- Aktualne szczepienia, zwłaszcza przeciwko grypie1
- Szybkie leczenie infekcji, aby zapobiec powikłaniom1
- Unikanie bliskiego kontaktu z osobami, które mają grypę żołądkową lub inne infekcje1
- Wczesne rozpoznawanie objawów i szybkie poszukiwanie pomocy medycznej1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.