Zapalenie pęcherza międzyściennego
Etiologia i przyczyny
Zapalenie pęcherza międzyściennego (IC) to przewlekły stan zapalny pęcherza moczowego o nie do końca poznanej etiologii, charakteryzujący się uszkodzeniem nabłonka pęcherza (urotelium) i deficytem glikozaminoglikanów (GAG), co prowadzi do zwiększonej przepuszczalności ściany pęcherza i podrażnienia tkanek podśluzówkowych. U około 70% pacjentów stwierdza się „nieszczelność” nabłonka, umożliwiającą przenikanie drażniących substancji z moczu. Istotną rolę w patogenezie odgrywają mastocyty, które poprzez uwalnianie histaminy i mediatorów zapalnych przyczyniają się do bólu, obrzęku i bliznowacenia. Wykazano także cechy autoimmunologiczne, takie jak obecność przeciwciał przeciwjądrowych i współwystępowanie z innymi chorobami autoimmunologicznymi (np. toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów). Neurogeniczne zapalenie, związane z nadmierną aktywacją włókien nerwowych i podwyższonymi stężeniami substancji P, neurokininy A oraz peptydu związanego z genem kalcytoniny, również przyczynia się do patomechanizmu IC.
- Zapalenie pęcherza międzyściennego – etiologia, przyczyny i czynniki sprawcze
- Defekty w nabłonku pęcherza
- Dysfunkcja mastocytów
- Reakcje autoimmunologiczne
- Czynniki neurogeniczne
- Czynnik antyproliferacyjny
- Czynniki genetyczne
- Potencjalne czynniki wyzwalające
- Choroby współistniejące
- Stan zapalny i stres
- Inne potencjalne przyczyny
- Wnioski
Zapalenie pęcherza międzyściennego – etiologia, przyczyny i czynniki sprawcze
Zapalenie pęcherza międzyściennego (interstitial cystitis – IC) to przewlekły, wyniszczający stan zapalny pęcherza moczowego, którego dokładna etiologia pozostaje nieznana pomimo intensywnych badań naukowych. Aktualne dowody naukowe wskazują na wieloczynnikową patogenezę schorzenia, z różnymi mechanizmami przyczyniającymi się do rozwoju i utrzymywania objawów klinicznych.12
Defekty w nabłonku pęcherza
Jedną z głównych hipotez dotyczących przyczyn IC jest uszkodzenie nabłonka pęcherza moczowego (urotelium). Wiele osób z IC może mieć wrodzone lub nabyte defekty w warstwie ochronnej (nabłonku) pęcherza moczowego.12 Warstwa ta normalnie chroni ścianę pęcherza przed toksycznymi substancjami zawartymi w moczu. U około 70% pacjentów z zapaleniem pęcherza międzyściennego ochronna warstwa nabłonka jest „nieszczelna”, co umożliwia przenikanie moczu do głębszych warstw pęcherza, powodując podrażnienie i zapalenie.12
Niedobór glikozaminoglikanów (GAG) w warstwie powierzchniowej pęcherza prowadzi do zwiększonej przepuszczalności leżących poniżej tkanek podśluzówkowych. Ten defekt w nabłonku może pozwalać drażniącym substancjom z moczu na przenikanie bezpośrednio do ściany pęcherza.12 U pacjentów z IC wykryto niskie stężenia wydalania glikozaminoglikanów z moczem, co dodatkowo wspiera tę teorię.1
Dysfunkcja mastocytów
Komórki tuczne (mastocyty) odgrywają istotną rolę w patogenezie IC. Badania potwierdzają centralną rolę mastocytów w IC, prawdopodobnie ze względu na ich zdolność do uwalniania histaminy i wywoływania bólu, obrzęku, bliznowacenia oraz zakłócania procesu gojenia.12
Specyficzny typ komórek zapalnych, znanych jako mastocyty, często występuje w zwiększonej liczbie w ścianie pęcherza pacjentów z IC. Komórki te uwalniają histaminę i inne substancje chemiczne, które mogą prowadzić do objawów zapalenia pęcherza międzyściennego.12 Nadmierna aktywność lub dysfunkcja mastocytów może przyczyniać się do chronicznego stanu zapalnego obserwowanego w pęcherzu.1
Reakcje autoimmunologiczne
IC wykazuje wiele cech choroby autoimmunologicznej: przewlekłość, zaostrzenia i remisje, odpowiedź kliniczną na sterydy i leki immunosupresyjne, wysoką częstość występowania przeciwciał przeciwjądrowych oraz związek z innymi zespołami autoimmunologicznymi.12
Obecne dowody sugerują, że zjawiska autoimmunologiczne (przeciwciała przeciwko pęcherzowi) są epifenomenami, które występują w wyniku lokalnego uszkodzenia komórek pęcherza.1 Niektóre badania wskazują, że u niektórych osób zapalenie pęcherza międzyściennego może być zaburzeniem autoimmunologicznym, w którym układ odpornościowy atakuje pęcherz, podobnie jak w innych chorobach autoimmunologicznych.12
Osoby z IC są bardziej narażone na występowanie innych chorób autoimmunologicznych, takich jak toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów, zespół jelita drażliwego, fibromialgia, alergie atopowe, zespół chronicznego zmęczenia czy migreny.12
Czynniki neurogeniczne
Badania wykazały rozprzestrzenianie się włókien nerwowych w pęcherzach osób z IC, które są nieobecne w pęcherzach osób bez diagnozy IC.1 Zmiany w nerwach, które przenoszą odczucia z pęcherza mogą powodować, że ból jest wywoływany przez zdarzenia, które normalnie nie są bolesne (takie jak napełnianie pęcherza).12
Neurogeniczne zapalenie, które odnosi się do zapalenia wynikającego z aktywności neuronów w obwodowym układzie nerwowym, a nie z aktywności układu odpornościowego, może również odgrywać rolę w patogenezie IC.1 Zwiększona stymulacja włókien bólowych może powodować neurogeniczne zapalenie. Zwiększone stężenia mediatorów zapalenia neurogenicznego, takich jak substancja P, neurokinina A i peptyd związany z genem kalcytoniny, wykryto u pacjentów z IC.1
Czynnik antyproliferacyjny
Badania wskazują, że jednym z powodów ciągłego uszkodzenia pęcherza może być brak normalnej naprawy nabłonka pęcherza u pacjentów, u których rozwija się IC. Przypuszcza się, że może to być spowodowane białkiem zwanym czynnikiem antyproliferacyjnym (APF).1
Badania wykazały, że APF jest produkowany przez komórki pacjentów z IC, ale nie przez komórki zdrowych osób. APF hamuje wzrost komórek pęcherza i pęcherz może nie być w stanie naprawić się, gdy obecny jest APF.12 Badania wykazały aktywność antyproliferacyjną w moczu pacjentów z IC, co dodatkowo wspiera tę teorię.1
Czynniki genetyczne
Chociaż zapalenie pęcherza międzyściennego nie było tradycyjnie uważane za stan dziedziczny, badanie z 2005 roku z Uniwersytetu Maryland wykazało wyższe występowanie zapalenia pęcherza międzyściennego u bliźniąt jednojajowych w porównaniu z bliźniętami dwujajowymi, sugerując, że choroba ma przynajmniej częściową predyspozycję genetyczną.1
Badacze badają również możliwość, że ludzie mogą dziedziczyć genetyczną predyspozycję do IC. Chociaż nie jest to powszechne, IC zgłaszano u krewnych. Przypadki zaobserwowano u matki i córki, a także u dwóch lub więcej sióstr.1 Osoby z IC mogą mieć w moczu substancję, która hamuje wzrost komórek w tkance pęcherza. Niektóre osoby mogą być zatem bardziej podatne na rozwój IC po urazie pęcherza.1
Potencjalne czynniki wyzwalające
Wielu badaczy uważa, że czynnik wyzwalający (spowodowany przez jedno lub więcej zdarzeń) może początkowo uszkodzić pęcherz lub wyściółkę pęcherza, co ostatecznie prowadzi do rozwoju IC/BPS. Niektóre z tych czynników wyzwalających mogą obejmować:12
- Uraz pęcherza (np. w wyniku operacji miednicy)1
- Nadmierne rozciągnięcie pęcherza (anegdotyczne przypadki sugerują początek po długich okresach bez dostępu do toalety)1
- Dysfunkcja mięśni dna miednicy12
- Zaburzenia autoimmunologiczne1
- Infekcja bakteryjna (zapalenie pęcherza)12
- Pierwotne zapalenie neurogenne (nadwrażliwość lub zapalenie nerwów miednicy)1
- Uraz rdzenia kręgowego1
Choroby współistniejące
Pacjenci z IC częściej przeszli wcześniejsze operacje ginekologiczne i/lub mają historię infekcji dróg moczowych oraz są 10-12 razy bardziej narażeni na problemy z pęcherzem w dzieciństwie.1
Ponadto, IC jest związane z następującymi chorobami przewlekłymi:12
- Nieswoiste zapalenie jelit1
- Toczeń rumieniowaty układowy1
- Zespół jelita drażliwego1
- Fibromialgia12
- Alergia atopowa1
- Endometrioza1
- Vulwodynia1
Stan zapalny i stres
Obecne badania silnie sugerują leżący u podstaw proces zapalny, chociaż dokładna przyczyna tego procesu nie jest dobrze zrozumiana.1 Przewlekły stan zapalny, włóknienie i obrzęk neurogeniczny mogą odgrywać rolę w patogenezie IC.12
Przewlekły stres również został zaproponowany jako możliwy czynnik leżący u podstaw.1 Chroniczny stres może powodować, że organizm reaguje nadmiernie na drobne sytuacje, co prowadzi do ekstremalnej odpowiedzi immunologicznej, zapalenia lub reakcji alergicznej.1 Liczne badania odnotowały związek między IC, lękiem, stresem, nadreaktywnością, paniką i doświadczeniem przemocy.1
Inne potencjalne przyczyny
Inne możliwe, ale niepotwierdzone czynniki przyczyniające się do rozwoju IC obejmują:12
- Infekcje – chociaż nie ma przekonujących dowodów potwierdzających wirusową, bakteryjną lub grzybiczą przyczynę zapalenia pęcherza międzyściennego1
- Alergie – niektórzy badacze uważają, że istnieje grupa pacjentów zmagających się z alergią ogólnoustrojową, która wpływa również na pęcherz1
- Substancja toksyczna w moczu1
- Zaburzenia naczyniowe – nieprawidłowy rozwój naczyń krwionośnych, które mogą objawiać się jako krwotoki pęcherza podczas cystoskopii1
- Czynniki hormonalne – niedobory hormonalne, które mogą wystąpić w wyniku stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych, niektórych leków na trądzik, podczas karmienia piersią lub w okresie okołomenopauzalnym/menopauzalnym1
Wnioski
Zapalenie pęcherza międzyściennego jest złożonym schorzeniem o wieloczynnikowej etiologii. Dokładna przyczyna IC pozostaje nieznana, ale badania wskazują na centralną rolę dysfunkcji nabłonka, zwiększonej regulacji nerwów czuciowych pęcherza i aktywacji mastocytów w genezie tej choroby.1
Obecnie trwają intensywne badania, które mają na celu lepsze zrozumienie patogenezy IC i określenie skutecznych metod leczenia. Ze względu na złożoność tego schorzenia, prawdopodobnie nie istnieje pojedynczy czynnik przyczynowy, a raczej kombinacja czynników, które współdziałają ze sobą, prowadząc do rozwoju objawów klinicznych.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.