Zapalenie pęcherza międzyściennego
Objawy
Zapalenie pęcherza międzyściennego (IC/BPS) to przewlekły zespół charakteryzujący się bólem w okolicy miednicy, częstomoczem (nawet do 60 mikcji na dobę w ciężkich przypadkach) oraz nagłym parciem na mocz, bez obecności infekcji dróg moczowych. Objawy mogą się różnić indywidualnie i zmieniać w czasie, z okresami zaostrzeń wywołanych m.in. przez cykl menstruacyjny, stres, długotrwałe siedzenie czy stosunek płciowy. Klinicznie wyróżnia się stadia od łagodnego, przez umiarkowane, do ciężkiego, gdzie dochodzi do znacznego ograniczenia pojemności pęcherza, przewlekłego bólu i nietrzymania moczu. W około 5% przypadków rozwija się stadium końcowe z twardym pęcherzem i owrzodzeniami Hunnera. Diagnostyka opiera się na wykluczeniu innych schorzeń, utrzymujących się objawach przez minimum 6 tygodni oraz negatywnych posiewach moczu; cystoskopia może być pomocna w ocenie zmian pęcherza.
Zapalenie pęcherza międzyściennego – objawy i przebieg
Zapalenie pęcherza międzyściennego (ang. interstitial cystitis, IC), znane również jako zespół bolesnego pęcherza (bladder pain syndrome, BPS), to przewlekły stan chorobowy charakteryzujący się uciskiem pęcherza, bólem pęcherza i czasami bólem w okolicy miednicy. Nasilenie bólu może wahać się od łagodnego dyskomfortu do silnego bólu1. Jest to schorzenie, które zdecydowanie częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn, chociaż może dotknąć każdego12.
Charakterystyka objawów
Objawy zapalenia pęcherza międzyściennego różnią się między pacjentami i mogą się zmieniać w czasie u tej samej osoby. Typowo obserwuje się okresowe zaostrzenia (tzw. flare-ups) w odpowiedzi na popularne czynniki wyzwalające, takie jak menstruacja, długotrwałe siedzenie, stres, ćwiczenia fizyczne i aktywność seksualna12.
Do głównych objawów zapalenia pęcherza międzyściennego należą:
- Ból w obszarze miednicy (u kobiet między pochwą a odbytem, u mężczyzn między moszną a odbytem)12
- Przewlekły ból w okolicy miednicy12
- Utrzymująca się, nagła potrzeba oddania moczu12
- Częste oddawanie moczu, często małych ilości, w ciągu dnia i nocy (w ciężkich przypadkach nawet do 60 razy dziennie)123
- Ból lub dyskomfort podczas napełniania pęcherza i ulga po oddaniu moczu12
- Ból podczas stosunku płciowego12
Nasilenie objawów jest różne u każdego pacjenta, a niektórzy mogą doświadczać okresów bezobjawowych1. Chociaż objawy zapalenia pęcherza międzyściennego mogą przypominać objawy przewlekłego zakażenia dróg moczowych, zwykle nie ma infekcji. Jednak objawy mogą się nasilić, jeśli osoba z zapaleniem pęcherza międzyściennego faktycznie rozwinie infekcję dróg moczowych12.
Różne manifestacje objawów
Zapalenie pęcherza międzyściennego może manifestować się na różne sposoby. Niektórzy pacjenci mogą doświadczać bólu bez częstomoczu lub parcia, inni mają częstomocz i parcie bez bólu1. U kobiet objawy często nasilają się podczas miesiączki12. Mogą też odczuwać ból podczas stosunku płciowego1.
Specyficzne objawy u kobiet i mężczyzn:
- U kobiet – ból może być odczuwany w obszarze miednicy, sromu i/lub pochwy. Objawy mogą nasilać się w okresie okołomenstruacyjnym12
- U mężczyzn – może występować ból jąder, moszny, krocza i bolesna ejakulacja12
Stadia i progresja zapalenia pęcherza międzyściennego
Mimo że nie istnieją oficjalne stadia zapalenia pęcherza międzyściennego, lekarze często klasyfikują je jako łagodne, umiarkowane lub ciężkie, w zależności od nasilenia i częstości występowania objawów1.
Wczesne stadium (łagodne)
Zapalenie pęcherza międzyściennego zwykle zaczyna się od niejasnych, łagodnych i przerywanych objawów, co często prowadzi do błędnej diagnozy1. Początkowe stadium charakteryzuje się częstym oddawaniem moczu i okazjonalnym bólem pęcherza. Podczas zaostrzeń może występować dyskomfort podczas stosunku płciowego. Objawy są zazwyczaj łagodne i krótkotrwałe12.
W tym stadium objawy mogą przychodzić i odchodzić. Gdy pojawia się ból, zazwyczaj jest łagodny i łatwy do opanowania1. Pacjenci często doświadczają dyskomfortu lub łagodnego bólu w okolicy miednicy oraz mogą częściej oddawać mocz, ale na tym etapie jest to jeszcze możliwe do opanowania1.
Stadium umiarkowane
W miarę postępu zapalenia pęcherza międzyściennego objawy nasilają się. Pacjenci mogą oddawać mocz co godzinę, a parcie na mocz staje się częste. Cykle bólowe pojawiają się nagle i są często intensywne. Stosunek płciowy może powodować bolesne zaostrzenia trwające od trzech do czternastu dni1.
Objawy stają się bardziej uporczywe i zakłócające. Pacjenci mogą odczuwać potrzebę częstego oddawania moczu w ciągu dnia i nocy, często z poczuciem pilności. Ból miednicy staje się bardziej stały, a określone czynniki wyzwalające, takie jak niektóre pokarmy, stres lub cykl menstruacyjny, mogą pogorszyć objawy12.
Stadium ciężkie
Ciężkie zapalenie pęcherza międzyściennego wiąże się z licznymi, częstymi zaostrzeniami, które mogą trwać tygodnie lub nawet miesiące. Stosunek płciowy staje się niezwykle bolesny i powoduje dotkliwe zaostrzenia. Objawy stają się znaczące i rozwija się nietrzymanie moczu. U kobiet objawy często nasilają się w tygodniu poprzedzającym i podczas cyklu menstruacyjnego1.
W najcięższym stadium zapalenia pęcherza międzyściennego pacjenci mogą doświadczać przewlekłego bólu miednicy i bardzo intensywnego częstomoczu, czasami wymagającego wizyt w toalecie nawet co 30 minut. Pęcherz może odczuwać wrażliwość i stan zapalny, a takie aktywności jak stosunek płciowy, ćwiczenia czy nawet noszenie obcisłych ubrań mogą wywoływać silny dyskomfort12.
Na tym etapie zmniejszona może być pojemność pęcherza ze względu na fizyczne uszkodzenie ściany pęcherza1. Ból może stać się wyniszczający, wpływając na zdolność pacjenta do normalnego funkcjonowania, poziom energii i samopoczucie emocjonalne1.
Stadium końcowe
Około 5% pacjentów z zapaleniem pęcherza międzyściennego rozwija zapalenie pęcherza międzyściennego w stadium końcowym12. W tym stadium pęcherz staje się stwardniały i może pomieścić tylko bardzo małą ilość moczu. Osoby w tym stadium często doświadczają intensywnego bólu1.
Stadium końcowe charakteryzuje się twardym pęcherzem wywołującym intensywny ból i posiadającym bardzo niską pojemność. Wiele przypadków końcowego stadium zapalenia pęcherza międzyściennego obejmuje także owrzodzenia Hunnera1.
Przebieg choroby i fluktuacje objawów
Zapalenie pęcherza międzyściennego to przewlekły stan, który typowo charakteryzuje się zmiennym przebiegiem z okresowymi zaostrzeniami i remisjami1. Czasami pacjenci mają całkowicie bezobjawowe okresy przeplecione zaostrzeniami1.
Charakterystyka zaostrzeń
Zaostrzenia (flare-ups) to okresy, gdy objawy nagle i drastycznie się pogarszają1. Podczas zaostrzenia możesz odczuwać takie objawy jak intensywny ból miednicy i nagła potrzeba częstego oddawania moczu1.
Zaostrzenie zapalenia pęcherza międzyściennego zwykle odczuwa się jako nasilony ból miednicy lub pęcherza, zwiększone parcie na mocz i częstsze oddawanie moczu. Pacjenci mogą opisywać ból jako pieczenie, ostry lub uciskowy, a objawy mogą nasilać się wraz z napełnianiem pęcherza i być tymczasowo łagodzone po oddaniu moczu1.
Czynniki wyzwalające zaostrzenia
Zaostrzenia objawów zapalenia pęcherza międzyściennego mogą być wywołane przez różne czynniki wyzwalające:
- Pokarmy i napoje zawierające składniki wyzwalające (np. kofeina, alkohol, ostre potrawy, cytrusy, pomidory, czekolada)12
- Cykl menstruacyjny u kobiet12
- Stosunek płciowy12
- Długotrwałe siedzenie12
- Niepokój lub stres12
- Sezonowe alergie1
Zmiany objawów w czasie
Objawy zapalenia pęcherza międzyściennego mogą się zmieniać w czasie i różnić od osoby do osoby. U niektórych pacjentów objawy mogą się poprawiać lub zanikać bez wyjaśnienia, a następnie wracać po dniach, tygodniach, miesiącach, a nawet latach1.
Przebieg choroby może przyjąć różne wzorce:
- Całkowite ustąpienie objawów12
- Nawracająco-remitujący (z okresami zaostrzeń i poprawy)12
- Okresowe zaostrzenia choroby1
- Przewlekła progresja1
U wielu pacjentów zapalenie pęcherza międzyściennego jest długotrwałym schorzeniem. Objawy mogą być łagodne lub ciężkie. Mogą pojawiać się tylko okresowo lub być uporczywe1. Większość osób z zapaleniem pęcherza międzyściennego wymaga leczenia przez całe życie. Jeśli nie otrzymają leczenia, ich objawy mogą powrócić. Mogą nawet mieć zaostrzenia podczas aktywnego leczenia zapalenia pęcherza międzyściennego1.
Wpływ na jakość życia
Zapalenie pęcherza międzyściennego może mieć głęboki wpływ na jakość życia1. Ze względu na przewlekły charakter objawów, zapalenie pęcherza międzyściennego może wpływać na różne aspekty życia codziennego.
Wpływ na codzienne funkcjonowanie
W badaniach ankietowych 50% pacjentów zgłosiło niezdolność do pracy w pełnym wymiarze godzin, 75% opisało ból podczas stosunku płciowego, 70% zgłosiło zaburzenia snu, a 90% zgłosiło, że zapalenie pęcherza międzyściennego wpłynęło na ich codzienne aktywności1.
Osoba z ciężką formą choroby może musieć oddawać mocz kilka razy na godzinę, co może poważnie zakłócać codzienne czynności i sen. W rezultacie tych objawów, życie domowe i zawodowe jest często zakłócone, zainteresowanie seksem może być minimalne, a osoba może mieć trudności z radzeniem sobie z przewlekłym bólem i zmęczeniem1.
Wpływ na zdrowie psychiczne
Zapalenie pęcherza międzyściennego może znacząco wpływać na zdrowie psychiczne pacjentów. Możliwe powikłania obejmują:
- Obniżoną jakość życia – przewlekły ból i zakłócające objawy związane z zapaleniem pęcherza międzyściennego mogą znacząco wpłynąć na jakość życia jednostki, wpływając na jej zdolność do pracy, uczestnictwa w zajęciach społecznych i cieszenia się hobby1
- Depresję i stany lękowe – uporczywy ból i ograniczenia narzucone przez zapalenie pęcherza międzyściennego mogą przyczyniać się do rozwoju zaburzeń depresyjnych i lękowych12
- Zaburzenia snu – kobiety z ciężkimi objawami mogą wstawać w ciągu nocy, aby oddać mocz. Przerywany sen może prowadzić do ekstremalnego zmęczenia, a czasem depresji12
Wpływ na życie intymne
Zapalenie pęcherza międzyściennego może wpływać na życie seksualne pacjentów:
- Dysfunkcja seksualna – zapalenie pęcherza międzyściennego może powodować dyskomfort podczas stosunku płciowego, prowadząc do dysfunkcji seksualnej i napięcia w relacjach intymnych1
- Ból podczas seksu – wiele kobiet z zapaleniem pęcherza międzyściennego zgłasza problemy z pobudzeniem seksualnym, suchością pochwy i osiąganiem orgazmu1
- Unikanie aktywności seksualnej – u mężczyzn ból występuje w momencie ejakulacji. U kobiet ból może wystąpić podczas penetracji (stosunku) lub w ciągu 24 do 48 godzin po stosunku płciowym. Nie jest czymś niezwykłym, że pacjenci unikają seksu lub stają się lękliwi wobec seksu1
Diagnoza i leczenie
Zapalenie pęcherza międzyściennego może być trudne do zdiagnozowania, ponieważ nie każdy lekarz zgadza się co do dokładnej definicji1. Ponadto, kobiety z zapaleniem pęcherza międzyściennego mogą mieć również inne rodzaje bólu w miednicy, okolicy narządów płciowych lub w innych obszarach ciała1.
Trudności diagnostyczne
Zapalenie pęcherza międzyściennego jest często błędnie rozpoznawane jako zakażenie dróg moczowych (UTI), nazywane również infekcją pęcherza. Jednak zapalenie pęcherza międzyściennego i infekcje dróg moczowych to nie te same problemy zdrowotne1. Zapalenia pęcherza międzyściennego nie można leczyć antybiotykami1.
Obecna diagnostyka obejmuje:
- Wykluczenie innych schorzeń – zapalenie pęcherza międzyściennego jest diagnozą z wykluczenia, co oznacza, że inne częste procesy chorobowe muszą najpierw zostać wykluczone1
- Ocena objawów – wymagane jest, aby objawy utrzymywały się przez co najmniej 6 tygodni przy negatywnych posiewach moczu i braku innego wyjaśnienia objawów1
- Badanie cystoskopowe – może być przeprowadzone w celu wizualizacji wnętrza pęcherza1
Opcje leczenia
Nie istnieje proste leczenie, które eliminuje oznaki i objawy zapalenia pęcherza międzyściennego, a żadne leczenie nie działa dla każdego. Może być konieczne wypróbowanie różnych metod leczenia lub ich kombinacji, zanim znajdzie się podejście, które łagodzi objawy1.
Opcje leczenia mogą obejmować:
- Leki doustne, które mogą poprawić oznaki i objawy zapalenia pęcherza międzyściennego1
- Rozciągnięcie pęcherza wodą (cystoskopia z rozciągnięciem pęcherza) – niektórzy ludzie zauważają tymczasową poprawę objawów po tym zabiegu12
- Leki podawane bezpośrednio do pęcherza za pomocą cienkiej rurki zwanej cewnikiem1
- Operacja – osoby z silnym bólem lub te, których pęcherze mogą pomieścić tylko bardzo małe objętości moczu, są potencjalnymi kandydatami do operacji, ale zwykle tylko po niepowodzeniu innych metod leczenia1
Rokowanie
Zapalenie pęcherza międzyściennego to przewlekły stan, który może trwać latami lub całe życie1. Niestety, zapalenie pęcherza międzyściennego w wielu przypadkach słabo reaguje na leczenie1.
Do tej pory żadne leczenie nie wykazało zmniejszenia progresji choroby; dlatego celem leczenia jest łagodzenie i zmniejszanie objawów1. Najważniejszą rzeczą do zapamiętania jest to, że żadne z metod leczenia zapalenia pęcherza międzyściennego nie działa natychmiast. Zwykle potrzeba tygodni lub miesięcy, zanim objawy się poprawią1.
Większość pacjentów musi kontynuować leczenie przez czas nieokreślony, w przeciwnym razie objawy powracają. U niektórych pacjentów występują zaostrzenia objawów, nawet podczas leczenia1. U niektórych pacjentów objawy stopniowo się poprawiają, a nawet znikają1.
Możliwe jest, że objawy zapalenia pęcherza międzyściennego powrócą, nawet jeśli choroba była w remisji przez długi czas12. Nie wiadomo, co powoduje nawroty. Również nie ma znanego sposobu na pewne zapobieganie nawrotom1.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.