Zapalenie pęcherza międzyściennego
Epidemiologia
Zapalenie pęcherza międzyściennego (IC/BPS) to przewlekłe schorzenie charakteryzujące się bólem pęcherza, częstomoczem, nagłymi parciami na mocz oraz nokturią, które występuje znacznie częściej u kobiet (około 90% przypadków) niż u mężczyzn, z proporcją 10:1. Epidemiologia IC/BPS jest zróżnicowana w zależności od regionu i stosowanych kryteriów diagnostycznych, z częstością występowania u kobiet w USA szacowaną na 2,7-6,53% (3,3-7,9 mln kobiet powyżej 18 lat) według badania RICE. Roczna zapadalność wynosi około 1,2-2,6 na 100 000 kobiet. U mężczyzn częstość występowania IC/BPS jest niższa, ale prawdopodobnie niedodiagnozowana, z szacunkami od 1,9% do 4,2%. Występuje istotne nakładanie się objawów IC/BPS z przewlekłym zapaleniem prostaty/zespołem przewlekłego bólu miednicy (CP/CPPS), co sugeruje wspólną patofizjologię. Mediana wieku rozpoznania to około 40-43 lata, choć choroba może występować także u dzieci, choć jest to rzadkie. Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, historię rodzinną (częstość wzrasta do 1431/100 000 u kobiet z krewnymi pierwszego stopnia z IC/BPS), wcześniejsze problemy z pęcherzem w dzieciństwie oraz współistniejące choroby przewlekłe, takie jak fibromialgia, zespół jelita drażliwego czy endometrioza.
- Epidemiologia zapalenia pęcherza międzyściennego
- Badania epidemiologiczne – historyczne i współczesne
- Różnice w występowaniu geograficznym
- Różnice płciowe i wiekowe
- Czynniki ryzyka i choroby współistniejące
- Niedodiagnozowanie i opóźnienie diagnozy
- Wpływ na jakość życia i obciążenie ekonomiczne
- Wzrost świadomości i aktywności wyszukiwania informacji
- Metody badawcze w epidemiologii IC/BPS
- Standaryzacja definicji przypadków IC/BPS
- Wyzwania w badaniach epidemiologicznych IC/BPS
- Perspektywy badawcze i przyszłe kierunki
Epidemiologia zapalenia pęcherza międzyściennego
Zapalenie pęcherza międzyściennego (IC/BPS – Interstitial Cystitis/Bladder Pain Syndrome) jest przewlekłym schorzeniem charakteryzującym się bólem pęcherza, częstomoczem, nagłymi parciami na mocz oraz nokturią. Wiedza na temat epidemiologii tego schorzenia przez wiele lat pozostawała fragmentaryczna, jednak w ostatnich dziesięcioleciach pojawiły się bardziej wiarygodne badania populacyjne, które dostarczyły istotnych danych na temat rozpowszechnienia tej choroby1.
Badania epidemiologiczne – historyczne i współczesne
Pierwsze badanie populacyjne dotyczące zapalenia pęcherza międzyściennego przeprowadzono w Helsinkach, obejmując prawie wszystkich pacjentów z IC w mieście. W populacji liczącej 1 000 000 osób, częstość występowania IC u kobiet wynosiła 18,1 na 100 000. Łączna częstość występowania u obu płci wynosiła 10,6 przypadków na 100 000. Roczna zapadalność na nowe przypadki u kobiet wynosiła 1,2 na 100 0001.
Piętnaście lat później badanie populacyjne w Stanach Zjednoczonych potwierdziło wiele wniosków z badania fińskiego. Wyniki wskazywały, że w 1987 roku w USA było 43 500 (być może nawet do 90 000) zdiagnozowanych przypadków IC, co stanowi około dwukrotnie wyższą częstość występowania niż w Finlandii2.
Współczesne badania, w tym RAND Interstitial Cystitis Epidemiology Study (RICE), dostarczyły bardziej precyzyjnych danych. Badanie RICE miało na celu opracowanie definicji przypadku IC/BPS opartej na objawach oraz oszacowanie częstości występowania tego schorzenia na większą skalę3. Na podstawie definicji o wysokiej czułości, 6,53% kobiet spełniało kryteria objawowe IC/BPS, natomiast przy zastosowaniu definicji o wysokiej swoistości – 2,70% kobiet. Te odsetki przekładają się na 3,3 do 7,9 miliona kobiet w Stanach Zjednoczonych w wieku 18 lat i starszych z objawami zespołu bolesnego pęcherza/zapalenia pęcherza międzyściennego34.
Różnice w występowaniu geograficznym
Dane dotyczące częstości występowania IC/BPS różnią się w zależności od kraju pochodzenia i kryteriów stosowanych do diagnozy. Istnieje również znaczące nakładanie się z innymi stanami, takimi jak infekcje dróg moczowych, zespoły bólu miednicy i pęcherz nadreaktywny4.
W Stanach Zjednoczonych badanie Curhan i wsp. wykazało częstość występowania 60-70 przypadków na 100 000 kobiet. Badanie Nurses Health Study z 2004 roku wskazało na częstość występowania na poziomie 2,3%. Szacowany roczny wskaźnik zapadalności na zapalenie pęcherza międzyściennego w USA wynosi 2,6 przypadku na 100 000 kobiet4.
Raporty z Europy wskazują na częstość występowania 18 przypadków na 100 000 kobiet, podczas gdy w Japonii zgłasza się tylko 3-4 przypadki na 100 000 kobiet. W Azji około 261 na 100 000 koreańskich kobiet cierpi na IC/BPS, a japońska populacja ma podobny wskaźnik 0,027%. Natomiast częstość występowania tej choroby w Chinach jest stosunkowo niska, z zaledwie 21,8-100 na 100 000 osób rozwijających IC/BPS56.
Wyraźne różnice między tymi krajami a Stanami Zjednoczonymi wynikają prawdopodobnie z różnic w kryteriach diagnostycznych, począwszy od wszechstronnych kryteriów klinicznych (np. z National Institute of Diabetes Digestive Kidney Diseases [NIDDK] Narodowych Instytutów Zdrowia USA) po bardzo rygorystyczne kryteria oparte na rozpoznaniu patologicznym5.
Różnice płciowe i wiekowe
Zapalenie pęcherza międzyściennego występuje znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Wśród pacjentów z zapaleniem pęcherza międzyściennego około 90% stanowią kobiety, a 94% to osoby rasy białej. Schorzenie to wydaje się nieco częstsze wśród kobiet pochodzenia żydowskiego78.
Jednak nowsze badania wskazują, że choroba może być znacznie niedodiagnozowana u mężczyzn. Wyniki badania RICE sugerują, że od 1 do 4 milionów mężczyzn ma objawy IC. Badacze podejrzewają, że wielu więcej mężczyzn może mieć IC, ale zostali błędnie zdiagnozowani jako cierpiący na przewlekłe zapalenie prostaty9. Istnieje znaczące nakładanie się objawów IC/BPS i objawów pacjentów z przewlekłym zapaleniem prostaty/zespołem przewlekłego bólu miednicy. W rzeczywistości u 17% mężczyzn stwierdzono objawy obu zespołów. Wspiera to hipotezę, że IC/BPS i przewlekłe zapalenie prostaty/zespół przewlekłego bólu miednicy mają wspólną patofizjologię u mężczyzn7.
Badanie RICE u mężczyzn wykazało, że ważone szacunki częstości występowania IC/BPS dla definicji o wysokiej czułości i wysokiej swoistości wynosiły odpowiednio 4,2% (3,1-5,3) i 1,9% (1,1-2,7). Ważony szacunek częstości występowania przewlekłego zapalenia prostaty/zespołu przewlekłego bólu miednicy wynosił 1,8% (0,9-2,7)10.
Mediana wieku w momencie rozpoznania wynosi 40 lat. Zapalenie pęcherza międzyściennego najczęściej diagnozuje się między 30 a 70 rokiem życia, z medianą wieku 43 lata78. Badania wykazały, że 25% pacjentów z IC ma mniej niż 30 lat. Późne pogorszenie objawów jest nietypowe9.
Close i wsp. wykazali jednak, że zapalenie pęcherza międzyściennego może wystąpić u dzieci. W ich badaniu mediana wieku zachorowania wynosiła 4,5 roku, przy średnim wieku diagnozy 8,2 roku7. Mimo to, większość źródeł wskazuje, że choroba jest bardzo rzadka w populacji pediatrycznej11.
Czynniki ryzyka i choroby współistniejące
Jedynym definitywnym czynnikiem ryzyka IC/BPS jest płeć żeńska, z proporcją kobiet do mężczyzn wynoszącą 10:112. Częstość występowania wzrasta do 1431/100 000 u kobiet z krewnymi pierwszego stopnia z IC/BPS, co sugeruje komponent dziedziczny13.
Pacjenci z IC są 10 do 12 razy bardziej skłonni do zgłaszania problemów z pęcherzem w dzieciństwie. Są również dwukrotnie bardziej skłonni do zgłaszania historii infekcji dróg moczowych; jednak ponad połowa wszystkich pacjentów z IC zgłasza mniej niż jedną taką infekcję rocznie przed wystąpieniem IC9.
Badania epidemiologiczne wykazały, że IC/BPS jest często związane z innymi przewlekłymi schorzeniami bólowymi, w tym fibromyalgią, zespołem jelita drażliwego i zespołem przewlekłego zmęczenia14. Alergie, fibromyalgia i zapalne choroby jelit są nadreprezentowane w populacji pacjentów z IC2.
Kobiety z endometriozą mają również wyższe ryzyko zdiagnozowania IC. Według jednego badania, które analizowało powszechne współchorobowości (stany medyczne występujące jednocześnie) wśród kobiet z endometriozą i bez niej, kobiety z endometriozą mają 6,8 razy wyższe prawdopodobieństwo wystąpienia również IC niż kobiety bez endometriozy15.
Niedodiagnozowanie i opóźnienie diagnozy
Mimo znacznego rozpowszechnienia, zapalenie pęcherza międzyściennego pozostaje chorobą niedodiagnozowaną. Berry i wsp. odkryli, że tylko 50% kobiet, które spełniały kryteria IC/BPS, zostało zbadanych przez urologa, a tylko 10% miało postawioną diagnozę, co wzmacnia argumentację, że ta choroba jest w dużej mierze niedoreportowana5.
Badanie RICE również wykazało, że spośród kobiet, które spełniały definicje IC/BPS, tylko 9,7% zgłosiło, że otrzymało diagnozę IC/BPS16. W Stanach Zjednoczonych, wśród 3,5-8 milionów kobiet z objawami IC, tylko 9,7% otrzymało diagnozę IC17.
Większość pacjentów konsultuje się z co najmniej pięcioma lekarzami, w tym psychiatrami, przez okres dłuższy niż cztery lata, zanim zostanie zdiagnozowane zapalenie pęcherza międzyściennego8. Brak wiedzy wśród pracowników ochrony zdrowia na temat objawów IC opóźnia diagnozę i wdrożenie leczenia17.
Wpływ na jakość życia i obciążenie ekonomiczne
Zapalenie pęcherza międzyściennego ma znaczący wpływ na jakość życia pacjentów. Jakość życia pacjentów z IC jest gorsza niż pacjentów doświadczających przewlekłej niewydolności nerek i poddawanych dializie9.
Pacjenci z IC mają myśli samobójcze 3-4 razy powyżej średniej krajowej9. Trudno jest dokładnie oszacować obciążenie społeczno-ekonomiczne IC/BPS, ale zasługuje ono na większą uwagę ze względu na obciążenie ekonomiczne jednostek. Średnie roczne koszty opieki zdrowotnej po diagnozie IC/BPS są 2,0 do 2,4 razy wyższe niż u osób dopasowanych wiekowo z grupy kontrolnej6.
W 2000 roku szacowane wydatki medyczne związane z IC/BPS wyniosły 66 milionów dolarów12.
Wzrost świadomości i aktywności wyszukiwania informacji
Wraz z rozszerzaniem się kryteriów diagnostycznych dla IC/BPS, częstość występowania tego schorzenia będzie prawdopodobnie nadal wzrastać. Dotyczy to szczególnie USA i Kanady, ponieważ te regiony wykazały największy wzrost aktywności wyszukiwania w Internecie informacji o IC/BPS18.
Od 2005 roku nastąpił wzrost globalnej średniej aktywności wyszukiwania IC/BPS w skali rocznej. Największy wzrost aktywności wyszukiwania odnotowano odpowiednio w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Australii, Irlandii i Indiach18.
Ponieważ kryteria diagnostyczne IC/BPS stają się coraz bardziej inkluzywne, urolodzy będą prawdopodobnie otrzymywać coraz więcej skierowań pacjentów z objawami zgodnymi z nowoczesnymi kryteriami diagnostycznymi IC/BPS13.
Metody badawcze w epidemiologii IC/BPS
Z uwagi na brak obiektywnego markera potwierdzającego obecność IC/BPS, badania mające na celu określenie jego częstości występowania są trudne do przeprowadzenia. Populacyjne badania epidemiologiczne IC/BPS wykorzystywały trzy główne metody19:
Badania samopisu
W tej metodzie przeprowadza się ankiety, w których uczestnicy są pytani, czy kiedykolwiek zdiagnozowano u nich to schorzenie. Dwa duże badania w Stanach Zjednoczonych wykorzystywały samopis do oszacowania częstości występowania IC/BPS:
- National Health Interview Survey (NHIS) z 1989 roku
- National Health and Nutrition Examination Surveys (NHANES III) przeprowadzone w latach 1988-1994
W obu badaniach zastosowano tę samą definicję IC/BPS. Uczestników pytano: „Czy kiedykolwiek miałeś objawy infekcji pęcherza (takie jak ból pęcherza i częste oddawanie moczu), które trwały dłużej niż 3 miesiące?” Osoby, które odpowiedziały twierdząco, były następnie pytane: „Kiedy miałeś ten stan, czy powiedziano ci, że masz zapalenie pęcherza międzyściennego lub zespół bolesnego pęcherza?” Twierdząca odpowiedź na oba pytania była uważana za definicję obecności IC/BPS19.
Szacunki częstości występowania uzyskane z tych dwóch badań były praktycznie identyczne. W NHIS ogólna częstość występowania wynosiła 500 na 100 000 populacji, a częstość występowania u kobiet wynosiła 865 na 100 000. W NHANES III częstość występowania wynosiła 470 na 100 000 populacji, w tym 60 na 100 000 mężczyzn i 850 na 100 000 kobiet. Odpowiada to około 83 000 mężczyzn i 1,2 miliona kobiet w całych Stanach Zjednoczonych19.
Oceny objawów
W tej metodzie wykorzystuje się kwestionariusze w celu identyfikacji obecności objawów sugerujących IC/BPS. Liczne badania szacowały częstość występowania objawów IC/BPS, stosując różne definicje przypadków:
- Badanie kwestionariuszowe wysłane do 1331 fińskich kobiet w wieku 17-71 lat zidentyfikowało prawdopodobne objawy IC/BPS u 0,45%
- Inne badanie kwestionariuszowe wśród osób w wieku 25-80 lat w populacji objętej zarządzaną opieką w północno-zachodniej części USA zidentyfikowało objawy IC/BPS u 6-11% kobiet i 25% mężczyzn, w zależności od zastosowanej definicji
- Badacze w Boston Area Community Health przeprowadzili wywiady od drzwi do drzwi na temat objawów urologicznych na próbie osób rasy czarnej, Latynosów i białych w wieku 30-79 lat. Zidentyfikowali objawy IC/BPS za pomocą sześciu różnych definicji, które dały szacunki częstości występowania od 0,6% do 2,0%
- Pytania o objawy IC/BPS zostały włączone do wersji US Nurses Health Study (NHS) z 2004 roku, która została przeprowadzona wśród kobiet w wieku 58-83 lat. W tej kohorcie kobiet częstość występowania objawów IC/BPS wynosiła 2,3%
- W badaniu 981 austriackich kobiet w wieku 19-89 lat w ramach dobrowolnego projektu badań zdrowotnych w Wiedniu częstość występowania objawów IC/BPS została określona na 0,3% (306 na 100 000)
Diagnoza kliniczna
W tej metodzie wykorzystuje się dane rozliczeniowe administracji do identyfikacji liczby osób w populacji, u których zdiagnozowano IC/BPS. Uczestniczki badania NHS były pytane w kwestionariuszach wysyłanych pocztą w 1994 i 1995 roku, czy kiedykolwiek zdiagnozowano u nich „zapalenie pęcherza międzyściennego (nie infekcję dróg moczowych)”. U uczestniczek z pozytywną odpowiedzią przeprowadzono przeglądy dokumentacji medycznej w celu potwierdzenia diagnozy lekarskiej, w tym cystoskopii wykonanej przez urologa21.
Przy użyciu tych metod stwierdzono, że częstość występowania IC/BPS wynosiła 52/100 000 w kohorcie NHS I i 67/100 000 w kohorcie NHS II. Kolejne badanie przeprowadzono przy użyciu administracyjnych danych rozliczeniowych z populacji zarządzanej opieki Kaiser Permanente Northwest w obszarze metropolitalnym Portland w Oregonie. Pacjentów z IC/BPS identyfikowano przez obecność kodu ICD-9 595.1 („zapalenie pęcherza międzyściennego”) w elektronicznej dokumentacji medycznej, a częstość występowania diagnozy wynosiła 197 na 100 000 kobiet i 41 na 100 000 mężczyzn21.
Standaryzacja definicji przypadków IC/BPS
Jednym z celów badania RAND Interstitial Cystitis Epidemiology (RICE) było opracowanie definicji przypadku IC/BPS do zastosowania w badaniach epidemiologicznych, która miałaby znaną czułość i swoistość. Berry i wsp. (2010) przedstawili ustalenia z przeglądu literatury, ustrukturyzowanego procesu panelu ekspertów i walidacyjnego badania wywiadu telefonicznego w celu wyprowadzenia definicji IC/BPS22.
Autorzy zauważyli, że żadna z istniejących definicji epidemiologicznych nie miała wysokiej czułości lub wysokiej swoistości. W wyniku tego procesu wyłoniły się dwie definicje:
- Jedna o wysokiej czułości, która poprawnie identyfikowała przypadki IC/BPS w 81% przypadków (ze swoistością 54%)
- Jedna o wysokiej swoistości, która poprawnie wykluczała przypadki nie-IC/BPS w 83% przypadków (z czułością 48%)
Definicje te są zawarte w kwestionariuszu składającym się z 11 elementów. Berry i wsp. (2011) wykorzystali kwestionariusz do określenia częstości występowania IC/BPS wśród dorosłych kobiet w USA. Badanie to dało szacunki częstości występowania od 2,7% do 6,53% (około 3,3 do 7,9 miliona amerykańskich kobiet w wieku 18 lat lub starszych)16.
Suskind i wsp. (2013) zmodyfikowali definicję przypadku do zastosowania u mężczyzn i wykorzystali dodatkową definicję przypadku wyprowadzoną z NIH-Chronic Prostatitis Symptom Index do oceny częstości występowania i nakładania się między IC/BPS a przewlekłym zapaleniem prostaty/zespołem przewlekłego bólu miednicy u mężczyzn (CP/CPPS). Badanie to dało szacunek częstości występowania od 2,9% do 4,2% dla IC/BPS i częstość występowania 1,8% dla CP/CPPS. Nakładanie się obu zespołów wynosiło około 17%16.
Autorzy zauważają, że te ustalenia sugerują, że częstość występowania IC/BPS u mężczyzn zbliża się do jej częstości występowania u kobiet; dlatego może być ona znacznie niedodiagnozowana w populacji męskiej16.
Dla badań epidemiologicznych IC/BPS najlepszym podejściem może być stosowanie 2 definicji, które dałyby zakres częstości występowania. Definicje przypadków IC/BPS RAND Interstitial Cystitis Epidemiology, opracowane poprzez ustrukturyzowany konsensus i walidację, mogą być wykorzystane do tego celu23.
Wyzwania w badaniach epidemiologicznych IC/BPS
Badania epidemiologiczne są trudne ze względu na dużą zmienność w identyfikacji pacjentów jako podmiotów badań. Niektóre badania proszą osoby o samodzielną identyfikację, podczas gdy inne badają lekarzy, którzy mogą nie być zaznajomieni z IC/BPS5.
Ponadto, nie istnieje standardowa definicja przypadku dla zapalenia pęcherza międzyściennego/zespołu bolesnego pęcherza do badań przesiewowych pacjentów lub badań epidemiologicznych23.
W 1988 roku National Institute of Diabetes and Digestion and Kidney Diseases (NIDDK) opracował rygorystyczne kryteria diagnostyczne do badań nad IC. Niestety, kryteria te stały się de facto definicją dla diagnozy pomimo kontrowersji, że wielu pacjentów z objawami IC nie ma klasycznych znalezisk cystoskopowych (glomerulacje lub owrzodzenia Hunnera). Szacuje się, że kryteria NIDDK pomijają 60% pacjentów z IC24.
Ze względu na postęp w definicji IC/BPS, trudno było określić epidemiologię tego schorzenia25. Częstość występowania IC/BPS różni się znacznie, ponieważ brakuje jednolitych definicji i metod, a obecne dowody szacują częstość między 0,01% a 6,5%6.
PBS/IC jest diagnozą wykluczającą, bez ostatecznego testu diagnostycznego. Dlatego trudno jest oszacować częstość występowania, która może zależeć od tego, czy objawy są przypisywane przez klinicystę, czy zgłaszane przez pacjenta11.
Perspektywy badawcze i przyszłe kierunki
Badanie markerów jest ekscytującym obszarem, obecnie na czele badań nad IC. Może ono prowadzić do ustalenia etiologii i patofizjologii zapalenia pęcherza międzyściennego2.
MAPP Research Network opracował wysoce współpracujące i zintegrowane projekty badawcze, które postrzegają IC/BPS (w szerszym kontekście UCPPS – Urologic Chronic Pelvic Pain Syndromes) jako zaburzenie systemowe obejmujące nie tylko układ urologiczny (np. pęcherz), ale także różne nieurologiczne procesy i systemy fizjologiczne26.
Badania MAPP Research Network dostarczają nowych spostrzeżeń na temat patofizjologii IC/BPS i fenotypów klinicznych26. Przebieg naturalny IC/PBS pozostaje niepewny i pozostaje przedmiotem dużego zainteresowania zarówno pacjentów, jak i świadczeniodawców opieki zdrowotnej, a jego badanie może dostarczyć informacji do przewidywania przebiegu klinicznego27.
Dwa główne problemy, wśród wielu innych, pilnie wymagają odpowiednich badań epidemiologicznych: mimo że badania wykazują, że tylko 10% IC występuje u mężczyzn, potencjalna liczba jest znacznie większa, oraz nie wiadomo, czy dzieci cierpią na zapalenie pęcherza międzyściennego2.
Badanie RICE sugeruje, że częstość występowania BPS/IC u kobiet jest wyższa niż wcześniejsze szacunki3. Ponieważ kryteria diagnostyczne IC/BPS nadal stają się bardziej inkluzywne, prawdopodobne jest, że częstość występowania będzie nadal wzrastać18.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.