Transpozycja wielkich naczyń
Epidemiologia
Transpozycja wielkich naczyń (TGA), w szczególności jej najczęstsza forma D-TGA, stanowi około 3% wszystkich wrodzonych wad serca i 20% wad siniczych, z częstością występowania 20-30 przypadków na 100 000 żywych urodzeń (około 1 na 3000-5000). Występuje z przewagą u płci męskiej (stosunek 1,5-3:1). Etiopatogeneza jest wieloczynnikowa, z czynnikami ryzyka takimi jak cukrzyca matki, wiek powyżej 40 lat, palenie tytoniu, infekcje wirusowe i alkoholizm. TGA może występować jako wada izolowana (90%) lub z towarzyszącymi anomaliami, najczęściej ubytkiem przegrody międzykomorowej (30-50%), zwężeniem drogi odpływu lewej komory (do 25%) oraz innymi wadami serca. Diagnostyka prenatalna opiera się na echokardiografii płodowej, jednak wykrywalność prenatalna pozostaje niska (<40% w wielu krajach europejskich). Po urodzeniu rozpoznanie wspomaga pulsoksymetria, echokardiografia, EKG i RTG klatki piersiowej.
Epidemiologia transpozycji wielkich naczyń
Transpozycja wielkich naczyń (TGA) to jedna z najczęstszych wrodzonych wad serca o charakterze siniczym, charakteryzująca się nieprawidłowym połączeniem wielkich naczyń z komorami serca. Występuje w kilku postaciach, z których najczęstszą jest D-TGA (dekstro-transpozycja wielkich naczyń), gdzie aorta wychodzi z prawej komory, a tętnica płucna z lewej komory.12
Częstotliwość występowania
Częstość występowania D-TGA szacuje się na poziomie 1 na 3000-5000 żywych urodzeń.31 Dane epidemiologiczne wskazują, że:
- TGA stanowi około 3% wszystkich wrodzonych wad serca (CHD)45
- Odpowiada za 20% wszystkich siniczych wad serca45
- Roczna częstość występowania wynosi 20-30 przypadków na 100 000 żywych urodzeń67
- W Stanach Zjednoczonych rocznie rodzi się około 928 dzieci z D-TGA8
Warto zauważyć, że istnieją pewne różnice w szacunkach występowania między różnymi badaniami i regionami geograficznymi – od 10 do 47 przypadków na 10 000 urodzeń, co może wynikać z różnic w systemach raportowania i diagnostyki.9
Rozkład płciowy
D-TGA charakteryzuje się wyraźną przewagą występowania u płci męskiej:
- Stosunek mężczyzn do kobiet wynosi od 1,5:1 do 3:134
- Około 60-70% przypadków występuje u chłopców46
- Badania wskazują na występowanie 2-3 razy częściej u chłopców niż u dziewczynek9
ccTGA – epidemiologia
Kongenitalna korygowana transpozycja wielkich naczyń (ccTGA lub L-TGA) jest znacznie rzadszą formą wady:
- Występuje w około 0,05% wszystkich przypadków wrodzonych wad serca1
- Szacowana częstość to około 1 na 33 000 żywych urodzeń110
- W Stanach Zjednoczonych żyje około 5 000-10 000 osób z ccTGA1112
Czynniki ryzyka i etiopatogeneza
Etiopatogeneza TGA jest wieloczynnikowa i nie jest w pełni poznana. Zidentyfikowano jednak pewne czynniki ryzyka:13
- Cukrzyca matki – dzieci matek z cukrzycą mają zwiększone ryzyko rozwoju TGA1413
- Zaawansowany wiek matki – wiek powyżej 40 lat uznawany jest za czynnik ryzyka415
- Palenie tytoniu przez matkę w czasie ciąży1516
- Choroby wirusowe w czasie ciąży, zwłaszcza różyczka4
- Alkoholizm matki4
Warto podkreślić, że D-TGA rzadko występuje rodzinnie, a częstość wad wrodzonych serca u rodzeństwa dzieci z TGA nie różni się istotnie od populacji ogólnej (około 0,3%).13 Badania międzynarodowe na dużych kohortach pacjentów z ccTGA zidentyfikowały jednak przypadki występowania rodzinnego tej wady, co sugeruje potencjalny wspólny szlak patogenetyczny związany z genami lateralizacji.1
Choroby współistniejące
TGA może występować jako izolowana wada lub z towarzyszącymi innymi nieprawidłowościami:
- Około 90% przypadków TGA występuje jako izolowana wada614
- W 10% przypadków TGA towarzyszy innym wadom pozasercowym317
- Najczęstsze towarzyszące wady serca to:
D-TGA rzadko wiąże się z zespołami genetycznymi. Warto zauważyć, że podczas gdy 80% pacjentów z zespołem DiGeorge’a wykazuje delecję 22q11 i wady stożka, rzadko występuje u nich D-TGA.13
Nadzór i diagnostyka
Diagnostyka prenatalna
TGA może być wykryta prenatalnie, chociaż odsetek wykrywalności przedurodzeniowej wciąż pozostaje stosunkowo niski:9
- W wielu krajach europejskich odsetek wykrywalności prenatalnej jest poniżej 40%9
- W niektórych regionach odsetek ten wynosi mniej niż 10%9
- TGA jest rzadziej wykrywana prenatalnie niż zespół hipoplazji lewego serca (HLHS), mimo podobnej częstości występowania9
Diagnostyka prenatalna TGA opiera się głównie na echokardiografia-plodowa/” title=”echokardiografia płodowa” class=”to-tag” data-termid=”29695″>echokardiografii płodowej, która może wykazać nieprawidłowe połączenia wielkich naczyń z komorami serca.1020 W przypadku rozpoznania prenatalnego, zalecane są konsultacje specjalistyczne z pediatrycznym kardiologiem, chirurgiem kardiotorakochirurgicznym i neonatologiem, aby omówić rokowanie i postępowanie po urodzeniu.21
Diagnostyka poporodowa
W przypadku braku diagnostyki prenatalnej, TGA jest zwykle diagnozowana wkrótce po urodzeniu na podstawie objawów klinicznych i badań diagnostycznych:22
- Badanie pulsoksymetryczne noworodków może zidentyfikować niemowlęta z D-TGA przed wystąpieniem objawów8
- Echokardiografia jest podstawowym narzędziem diagnostycznym w rozpoznawaniu TGA187
- EKG może wykazywać narastający przerost prawej komory lub obukomorowy przerost mięśnia sercowego23
- RTG klatki piersiowej zazwyczaj ukazuje serce w kształcie jaja, wąskie śródpiersie górne oraz zwiększony rysunek naczyniowy płuc z kardiomegalią23
Badania obrazowe odgrywają kluczową rolę w diagnostyce i ocenie TGA. Według niedawno opublikowanych wytycznych, wielomodalny obrazowanie ma istotne znaczenie w diagnostyce, planowaniu chirurgicznym i długoterminowym nadzorze pacjentów z TGA.24
Nadzór długterminowy
Pacjenci z TGA wymagają dożywotniego nadzoru kardiologicznego, niezależnie od rodzaju przeprowadzonej operacji naprawczej:825
- Regularne wizyty kontrolne u kardiologa w celu monitorowania postępów i unikania powikłań8
- Badania obrazowe (echokardiografia, tomografia komputerowa) do oceny zmian morfologicznych w aorcie, tętnicy płucnej i tętnicach wieńcowych26
- Testy wysiłkowe do oceny funkcji serca25
Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne i Amerykańskie Kolegium Kardiologiczne klasyfikują TGA jako złożoną wadę serca i zalecają, aby pacjenci byli pod opieką specjalistycznych ośrodków zajmujących się wrodzonymi wadami serca u dorosłych (ACHD).1127
Systemy nadzoru i rejestracji
W wielu krajach funkcjonują systemy nadzoru epidemiologicznego nad wrodzonymi wadami serca, w tym TGA:28
- Zaleca się oddzielne śledzenie prostych form D-TGA ze względu na heterogenność tej wady28
- Monitorowanie częstości występowania TGA – bardzo niska częstość (1 na 10 000 urodzeń) może sugerować niedostateczne rozpoznawanie tej wady28
- Śledzenie i ocena przypadków D-TGA z ubytkiem przegrody międzykomorowej i bez niego – bardzo niski odsetek przypadków z VSD może wskazywać na niedostateczne raportowanie lub nieprawidłową dokumentację tej często towarzyszącej wady28
Przykładem systemu nadzoru jest program w stanie Minnesota, który śledzi występowanie TGA wśród żywych urodzeń w wybranych hrabstwach od 2005 roku, a obecnie rozszerzył działanie na cały stan. Na podstawie danych z lat 2014-2018 stwierdzono, że 3 niemowlęta na 10 000 urodzeń rodzi się z TGA, co przekłada się na około 19 dzieci rocznie w tym stanie.29
Wyniki leczenia i przeżywalność
Dzięki postępom w diagnostyce i leczeniu chirurgicznym, rokowanie dla pacjentów z TGA znacznie się poprawiło:2230
- Odsetek pacjentów osiągających wiek dorosły po operacji przełożenia tętnic (arterial switch operation, ASO) w D-TGA sięga 90%, co jest znacznie wyższe niż średni odsetek dla krytycznych wrodzonych wad serca (około 69% pacjentów przeżywa do 18 roku życia)30
- W jednym z badań długoterminowych wyników u pacjentów po operacji przełożenia tętnic, 25-letnia przeżywalność wynosiła 95%22
- Badania wykazały niższą śmiertelność w pierwszym roku życia u pacjentów z D-TGA rozpoznaną prenatalnie w porównaniu do przypadków rozpoznanych po urodzeniu30
Warto podkreślić, że bez leczenia TGA jest praktycznie niekompatybilna z długoterminowym przeżyciem z powodu niedostatecznego zaopatrzenia organizmu w tlen.31 Jednak dzięki współczesnym metodom diagnostycznym i chirurgicznym, większość pacjentów ma doskonałe rokowanie.22
Badania pokazują, że większość osób z ccTGA nadal dobrze funkcjonuje – jedno badanie wykazało, że trzy na cztery osoby z izolowaną ccTGA były wolne od niewydolności serca w wieku 45 lat.11
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.