Trachoma
Objawy
Trachoma jest przewlekłą infekcją oka wywołaną przez Chlamydia trachomatis, stanowiącą główną przyczynę zakaźnej ślepoty globalnie. Choroba manifestuje się początkowo jako zapalenie spojówek z obecnością co najmniej pięciu grudek na górnej powiece (stadium TF wg WHO), które może przejść w intensywne zapalenie (TI). Przewlekłe, nawracające infekcje prowadzą do bliznowacenia spojówki (TS), entropionu i trichiasis (TT), gdzie rzęsy ocierają się o rogówkę, powodując jej zmętnienie (CO) i ostatecznie ślepotę. Objawy początkowe obejmują świąd, zaczerwienienie, wydzielinę oraz fotofobię, a pełnoobjawowa manifestacja choroby pojawia się zwykle w wieku dorosłym, mimo że zakażenie rozpoczyna się w dzieciństwie. Progresja choroby jest powolna, a ryzyko powikłań wzrasta z wiekiem, szczególnie u kobiet i osób żyjących w warunkach ubóstwa.
Objawy trachomy
Trachoma to przewlekła infekcja oka wywołana przez bakterię Chlamydia trachomatis, będąca wiodącą przyczyną zakaźnej ślepoty na świecie. Choroba ta dotyka głównie spojówki i rogówki, prowadząc do zapalenia, bliznowacenia i potencjalnej utraty wzroku, jeśli nie zostanie odpowiednio leczona.12
Wczesne objawy trachomy
Objawy trachomy zaczynają się pojawiać zwykle po 5-12 dniach od ekspozycji na bakterię. Początkowo choroba rozwija się powoli, manifestując się jako zapalenie tkanki wyściełającej powieki (zapalenie spojówek). W początkowym stadium trachoma może wywoływać stosunkowo łagodne dolegliwości, które mogą obejmować:12
- Łagodne swędzenie i podrażnienie oczu oraz powiek
- Zaczerwienienie oczu
- Wodnisty, śluzowy lub ropny wyciek z oczu
- Obrzęk powiek
- Nadwrażliwość na światło (fotofobia)
- Wydzielina z nosa
- Rozmazane widzenie
Warto zaznaczyć, że aktywna trachoma u dzieci często może przebiegać bezobjawowo. Trachoma może występować nawet u dzieci z czystymi twarzami, mimo że jest chorobą związaną z niedostateczną higieną. Jednak dzieci z aktywną trachomą mogą mieć czerwone, bolesne, lepkie oczy i wydzielinę z nosa.12
Progresja choroby
Trachoma manifestuje się w dwóch wyraźnych fazach, z których każda prezentuje unikalne objawy i powikłania.1
Faza pierwsza: Aktywna trachoma
Ta faza charakteryzuje się przetrwałym zapaleniem spojówek, znanym jako aktywna trachoma. Objawy obejmują:12
- Obecność co najmniej pięciu grudek (mieszków) na spojówce górnej powieki – są to małe, białawe lub żółtawe guzki zawierające limfocyty (rodzaj białych krwinek)
- Zaczerwienienie i obrzęk spojówki
- Powiększenie grudek limfoidalnych
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) sklasyfikowała rozwój trachomy w pięć etapów:1
- Zapalenie pęcherzykowe (TF – Trachomatous Inflammation – Follicular) – charakteryzujące się obecnością pięciu lub więcej grudek na wewnętrznej powierzchni górnej powieki, widocznych przy powiększeniu
- Intensywne zapalenie (TI – Trachomatous Inflammation – Intense) – oko staje się bardzo zakaźne, występuje podrażnienie i zgrubienie lub obrzęk górnej powieki
Faza druga: Trachoma bliznowata
Zaawansowana trachoma, czyli trachoma bliznowata, pojawia się po wielokrotnych infekcjach i stanach zapalnych. Stan zapalny powoduje tworzenie się tkanki bliznowatej na wewnętrznej stronie powiek i nieprawidłowe ustawienie rzęs, które ocierają się o rogówkę.1
Ta faza obejmuje kolejne etapy według klasyfikacji WHO:1
- Bliznowacenie trachomowe (TS – Trachomatous Scarring) – Powtarzające się infekcje prowadzą do bliznowacenia wewnętrznej powieki. Blizny często pojawiają się jako białe linie przy badaniu z powiększeniem. Powieka może stać się zniekształcona i może się odwrócić do wewnątrz (entropion).
- Nieprawidłowe ustawienie rzęs (TT – Trachomatous Trichiasis) – Zbliznowaciała wewnętrzna wyściółka powieki nadal się deformuje, powodując, że rzęsy odwracają się do wewnątrz i ocierają się o przezroczystą zewnętrzną powierzchnię oka (rogówkę).
- Zmętnienie rogówki (CO – Corneal Opacity) – Rogówka zostaje dotknięta stanem zapalnym, który najczęściej występuje pod górną powieką. Ciągły stan zapalny pogorszony przez zadrapania spowodowane rzęsami skierowanymi do wewnątrz prowadzi do zmętnienia rogówki.
Objawy zaawansowanej trachomy (trachomatous trichiasis) obejmują:1
- Napięte powieki z powodu obecności tkanki bliznowatej
- Rzęsy skierowane do wewnątrz z powodu napiętych powiek
- Ekstremalny ból oczu spowodowany ocieraniem się rzęs o rogówkę
- Nietolerancja światła
- Upośledzenie widzenia, możliwa ślepota
Historia naturalna trachomy
Trachoma to choroba, która postępuje powoli, często zaczynając się w dzieciństwie, a pełnoobjawowa manifestacja pojawia się dopiero w wieku dorosłym. Młode dzieci są szczególnie podatne na infekcję, ale choroba rozwija się stopniowo i bardziej bolesne objawy mogą nie pojawiać się aż do dorosłości.12
Krótkoterminowy przebieg nieleczonej trachomy można opisać następująco:1
- Pierwotna infekcja u dziecka charakteryzuje się krótką fazą przedkliniczną trwającą kilka dni, zanim pojawią się objawy zapalenia
- W eksperymentach na dorosłych ochotnikach, kliniczne zapalenie rozwijało się około 10 dni po inokulacji spojówki C. trachomatis
- Ustalone zakażenia charakteryzują się, szczególnie u młodszych dzieci w wieku przedszkolnym, uogólnionym pęcherzykowym i brodawkowatym zapaleniem spojówek, szczególnie widocznym w spojówce górnej powieki
Długoterminowy przebieg trachomy może prowadzić do poważnych komplikacji:1
- Po latach powtarzających się infekcji, wewnętrzna część powieki może stać się tak poważnie zbliznowaciała (trachomatous conjunctival scarring), że odwraca się do wewnątrz i powoduje ocieranie się rzęs o gałkę oczną (trachomatous trichiasis)
- To i inne zmiany w oku mogą prowadzić do bliznowacenia rogówki
- Nieleczone, stan ten prowadzi do powstania nieodwracalnych zmętnień, co skutkuje upośledzeniem wzroku lub ślepotą
Wiek, w którym dochodzi do utraty wzroku, zależy od kilku czynników, w tym lokalnej intensywności transmisji. W bardzo wysoce endemicznych społecznościach może to wystąpić w dzieciństwie, choć początek upośledzenia wzroku między 30 a 40 rokiem życia jest bardziej typowy.12
Czynniki ryzyka progresji
Istnieją różne czynniki, które mogą wpływać na progresję trachomy:12
- Wiek – Skumulowany wskaźnik progresji bliznowacenia zwiększa się stopniowo z wiekiem do 50 roku życia
- Płeć – Kobiety są zaślepiane 1,8-4 razy częściej niż mężczyźni, prawdopodobnie z powodu bliższego kontaktu z zakażonymi dziećmi i wynikającej z tego większej częstotliwości epizodów infekcji
- Ubóstwo – Zwiększone ryzyko progresji trachomy wraz ze wzrostem wskaźnika ubóstwa gospodarstwa domowego
- Czynniki środowiskowe – Obecność ognia do gotowania wewnątrz domu zwiększa ryzyko progresji
Badania wykazały, że 3,5-letni wskaźnik progresji bliznowacenia wśród kobiet w dawniej hiperendemicznym, obecnie niskoentdemicznym okręgu w Tanzanii był wysoki mimo niskiej częstości występowania aktywnej trachomy. To sugeruje, że gdy bliznowacenie się już rozwinie, nadal postępuje niezależnie od aktualnego środowiska trachomy.12
Komplikacje powodowane przez trachomę
Nieleczona lub nieprawidłowo leczona trachoma może prowadzić do szeregu poważnych komplikacji:1
Nieprawidłowe ustawienie rzęs (trichiasis)
Trichiasis to stan, w którym rzęsy są nieprawidłowo ustawione, prowadząc do powtarzającego się ocierania powierzchni rogówki przy każdym mrugnięciu. Bez odpowiedniego leczenia, trichiasis może prowadzić do:12
- Nadżerek rogówki
- Owrzodzeń
- Bliznowacenia
- Zmętnienia rogówki
- Ostatecznie ślepoty
Ból związany z trichiasis może być tak dotkliwy, że niektórzy pacjenci wyrywają sobie rzęsy, aby zmniejszyć dyskomfort podczas mrugania.1
Podwinięcie powieki (entropion)
Entropion to powikłanie, które występuje, gdy powieka odwraca się do wewnątrz, powodując, że rzęsy ocierają się o powierzchnię oka. Jest to wynik zaawansowanego bliznowacenia i nawracających infekcji trachomy. Może prowadzić do:1
- Dyskomfortu
- Nadżerek rogówki
- Ryzyka ślepoty, jeśli nie jest leczone
Zmętnienia rogówki
Zmętnienia te występują z powodu długotrwałego zapalenia i bliznowacenia rogówki. To zmętnienie rogówki może powodować:1
- Zmniejszenie ostrości widzenia
- Potencjalnie nieodwracalną utratę wzroku
Ślepota
Trachoma może w końcu prowadzić do nieodwracalnej ślepoty, jeśli nie jest leczona lub właściwie zarządzana. To nie tylko wpływa na jednostkę, ale również ma poważny wpływ społeczno-ekonomiczny na ich społeczność.12
Szacuje się, że ponad 400 000 osób na całym świecie było niewidomych w wyniku trachomy w 2021 roku, a dwa miliony osób wymaga pilnej operacji w celu leczenia trachomatous trichiasis.12
Progresja i rokowanie
Progresja trachomy zależy od wielu czynników, w tym od wczesnego rozpoznania i leczenia:1
- Posiadanie jednego epizodu trachomy rzadko powoduje problemy, jeśli jest leczone antybiotykami
- Komplikacje pojawiają się, gdy pacjent miał powtarzające się epizody choroby, a rogówka jest uszkodzona
- Jeśli trachoma nie jest leczona, nie można odwrócić ślepoty, która występuje
Oftalmodzy uważają, że powtarzające się infekcje prowadzą do bliznowacenia i zaślepiających powikłań. Generalnie potrzeba lat, zanim trachoma może spowodować utratę wzroku.12
Rokowanie jest dobre, jeśli leczenie zostanie rozpoczęte wcześnie, zanim pojawią się bliznowacenie i zmiany w powiekach. W przeciwnym razie:12
- Każda reinfekcja pogarsza rokowanie
- Ciężka choroba może być ustabilizowana, ale wzrok może się nie poprawić po tym, jak doszło do bliznowacenia rogówki
Podsumowując, trachoma jest chorobą o powolnej progresji, która może prowadzić do poważnych komplikacji, jeśli nie zostanie wcześnie wykryta i leczona. Choroba ta charakteryzuje się przewlekłym zapaleniem spojówek, bliznowaceniem powiek i ostatecznie może prowadzić do ślepoty poprzez uszkodzenie rogówki. Szczególnie ważne jest wczesne rozpoznanie i leczenie, aby zapobiec nieodwracalnym zmianom, które mogą prowadzić do utraty wzroku.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.