Oligodendroglioma
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Glejaki skąpodrzewiasty (oligodendroglioma) to nowotwory ośrodkowego układu nerwowego wywodzące się z oligodendrocytów, najczęściej lokalizujące się w płatach czołowych i skroniowych mózgu. Charakteryzują się korzystniejszym rokowaniem w porównaniu z innymi glejakami, z 5-letnim wskaźnikiem przeżycia wynoszącym 79,5%, który różni się w zależności od stopnia złośliwości (69-90% dla WHO II, 45-76% dla WHO III) oraz wieku pacjenta (najwyższy u dzieci 0-14 lat – 94,3%). Kluczowymi czynnikami prognostycznymi są mutacje IDH oraz kodelecja 1p/19q, które wiążą się z lepszym rokowaniem, podczas gdy delecja homozygotyczna CDKN2A/B wskazuje na wyższy stopień złośliwości i gorsze przeżycie. Inne istotne markery molekularne to mutacja promotora TERT (negatywny prognostyk), metylacja MGMT (korzystna), fenotyp hipermutacji (słaba odpowiedź na temozolomid), oraz polisomia 1p/19q (niekorzystna). Wśród czynników klinicznych istotne są wiek pacjenta, lokalizacja guza (korzystna w płacie czołowym), stopień resekcji (GTR wydłuża PFS), objętość guza, indeks Ki-67 oraz stopień wzmocnienia kontrastowego.
- Rokowanie w glejakach skąpodrzewiastych – przegląd ogólny
- Czynniki prognostyczne w glejakach skąpodrzewiastych
- Markery molekularne jako czynniki prognostyczne
- Kliniczne czynniki prognostyczne
- Znaczenie stopnia złośliwości WHO
- Mediana przeżycia w glejakach skąpodrzewiastych
- Wpływ metod leczenia na rokowanie
- Podsumowanie
Rokowanie w glejakach skąpodrzewiastych – przegląd ogólny
Glejak skąpodrzewiasty (oligodendroglioma) jest nowotworem ośrodkowego układu nerwowego, który rozwija się z komórek glejowych zwanych oligodendrocytami. Te komórki w normalnych warunkach pomagają chronić nerwy. Glejaki skąpodrzewiste najczęściej występują w płatach czołowych lub skroniowych mózgu.1 Rokowanie w przypadku glejaków skąpodrzewiastych jest generalnie korzystniejsze w porównaniu z innymi typami glejaków. Eksperci uważają glejaki skąpodrzewiste za nowotwory bardzo podatne na leczenie, nawet gdy są złośliwe, a szanse na przeżycie są zazwyczaj dobre.2
Pomimo powolnego wzrostu i najczęściej dobrej odpowiedzi na leczenie, glejaki skąpodrzewiste, podobnie jak wszystkie glejaki naciekające, mają bardzo wysoki (niemal uniwersalny) wskaźnik nawrotów i stopniowo zwiększają swój stopień złośliwości w miarę upływu czasu. Długoterminowe przeżycie raportowane jest u mniejszości pacjentów.3 Jednakże przy agresywnym leczeniu i ścisłym monitorowaniu możliwe jest osiągnięcie przeżycia dłuższego niż typowo oczekiwane dla glejaków skąpodrzewiastych niskiego stopnia.3
Wskaźniki przeżycia w glejakach skąpodrzewiastych
Względny wskaźnik pięcioletniego przeżycia dla glejaków skąpodrzewiastych wynosi 79,5%.4 Wskaźniki pięcioletniego przeżycia różnią się w zależności od stopnia złośliwości:
- Dla glejaków skąpodrzewiastych niskiego stopnia (grade II) – wskaźnik pięcioletniego przeżycia wynosi od 69% do 90%5
- Dla glejaków skąpodrzewiastych wysokiego stopnia (grade III) – wskaźnik pięcioletniego przeżycia wynosi od 45% do 76%6
Wskaźniki pięcioletniego przeżycia w zależności od wieku pacjenta przedstawiają się następująco:
W badaniu przeprowadzonym w 2019 roku odnotowano 80% wskaźnik przeżycia po 15 latach dla glejaków skąpodrzewiastych z kodelecją 1p/19q leczonych chemioterapią pierwszego rzutu, niezależnie od stopnia złośliwości guza.3
Czynniki prognostyczne w glejakach skąpodrzewiastych
Markery molekularne jako czynniki prognostyczne
Mutacje IDH i kodelecja 1p/19q stanowią najważniejsze korzystne czynniki prognostyczne w glejakach skąpodrzewiastych. Glejaki skąpodrzewiste niskiego stopnia (WHO II), które z definicji posiadają delecję 1p/19q i mutację IDH, mają lepsze rokowanie niż gwiaździaki bez tych markerów genetycznych.89 Najkorzystniejsze rokowanie obserwowano w glejakach niższego stopnia z mutacjami IDH i kodelecją 1p/19q.9
Z kolei obecność delecji homozygotycznej CDKN2A/B jest markerem najwyższego stopnia złośliwości w grupie rozlanych gwiaździaków z mutacją IDH, co wiąże się ze znacznie krótszym czasem przeżycia wolnym od progresji (PFS) i całkowitym czasem przeżycia (OS) zarówno w glejakach niższego stopnia (LGG), jak i glejakach wysokiego stopnia (HGG).9 Badania potwierdzają prognostyczne znaczenie CDKN2A/B.10
Inne istotne markery molekularne o potencjalnym znaczeniu prognostycznym to:
- Mutacja promotora TERT – negatywny czynnik prognostyczny, głównie w glejakach IDH-wildtype11
- Metylacja promotora MGMT – przewiduje dłuższy czas przeżycia całkowitego11
- Fenotyp hipermutacji – przewiduje słabą odpowiedź na temozolomid (TMZ)11
- Niska ekspresja genów PTPRD i CNTNAP2 – związana z gorszym rokowaniem1213
- Polisomia 1p i/lub 19q – niekorzystny czynnik prognostyczny w glejakach skąpodrzewiastych14
Kliniczne czynniki prognostyczne
Wśród klinicznych czynników prognostycznych w glejakach skąpodrzewiastych najważniejsze znaczenie mają:
- Wiek pacjenta – młodsi pacjenci, szczególnie poniżej 60 roku życia, mają lepsze rokowanie (mediana OS 78,9 vs. 32,9 miesięcy, HR 0,22, p=0,0002)15
- Lokalizacja guza – lokalizacja w płacie czołowym jest korzystnym czynnikiem prognostycznym dla PFS (p=0,021, HR 0,36, 95% CI 0,17-0,74)15
- Stopień resekcji – całkowita resekcja guza (GTR) wiąże się z dłuższym PFS w porównaniu z pacjentami bez całkowitej resekcji (mediana PFS 41,1 vs. 23,9 miesięcy, HR 0,58, 95% CI 0,35-0,97, p=0,038)15
- Objętość guza – mniejsza początkowa objętość guza związana jest z dłuższym PFS1610
- Indeks Ki-67 – niższy indeks Ki-67 wiąże się z dłuższym czasem przeżycia całkowitego (OS)15
- Stopień wzmocnienia kontrastowego – słabsze wzmocnienie kontrastowe wiąże się z korzystniejszym rokowaniem17
Znaczenie stopnia złośliwości WHO
Znaczenie prognostyczne stopnia złośliwości według klasyfikacji WHO w glejakach skąpodrzewiastych z mutacją IDH zostało ostatnio zakwestionowane. Badania wykazały, że nie ma różnicy w przeżywalności między pacjentami z glejakami stopnia 2 i 3 z mutacją IDH po wykluczeniu guzów ze znaną homozygotyczną delecją CDKN2A/B (n=157) (log-rank p=0,97).10 Wyniki te sugerują, że stopień złośliwości według WHO nie jest solidnym czynnikiem prognostycznym w molekularnie dobrze zdefiniowanych glejakach skąpodrzewiastych.10
Mediana przeżycia w glejakach skąpodrzewiastych
Mediana czasu przeżycia w glejakach skąpodrzewiastych zależy głównie od stopnia złośliwości guza i charakterystyki molekularnej:
- Glejaki skąpodrzewiste niskiego stopnia (WHO II) – mediana przeżycia wynosi 10-12 lat818
- Glejaki skąpodrzewiste anaplastyczne (WHO III) – mediana przeżycia wynosi około 3,5 roku818
W analizie glejaków skąpodrzewiastych anaplastycznych (AO) mediana czasu przeżycia wolnego od progresji (PFS) wynosiła 24,7 miesiąca, a mediana całkowitego czasu przeżycia (OS) 50,8 miesiąca. Roczne, 3-letnie, 5-letnie i 10-letnie wskaźniki PFS wynosiły odpowiednio 75,8%, 42,9%, 32,4% i 16,4%. Natomiast roczne, 3-letnie, 5-letnie i 10-letnie wskaźniki OS wynosiły odpowiednio 98,9%, 76,9%, 42,9% i 29,7%.17
W podgrupie pacjentów z mutacją IDH1/2 mediana PFS była znacząco dłuższa w porównaniu z grupą IDH1/2-wildtype (mediana PFS 54,2 vs. 9,5 miesiąca, HR 0,1753, p=0,0001), podobnie jak mediana OS (mediana OS 57,8 vs. 22,8 miesiąca, HR 0,07929, p=0,0001).15
Wpływ metod leczenia na rokowanie
Różne metody leczenia mogą istotnie wpływać na rokowanie pacjentów z glejakami skąpodrzewiastymi.
Wpływ chemioterapii na rokowanie
Dane wskazują, że pacjenci leczeni schematem PCV (prokarbazyna, lomustyna, winkrystyna) wykazują najlepsze wyniki z medianą PFS wynoszącą 9,1 roku, w porównaniu do 5,1 roku po obserwacji (watch and scan, WS), 4,4 roku po samej resekcji (RES) i 3,6 roku po temozolomidzie (TMZ).19 Co istotne, odsetek progresji histologicznej z WHO stopnia 2 do 3 w ciągu 10 lat wynosił 9% dla grupy PCV, 29% dla grupy WS, 67% dla grupy RES i 75% dla grupy TMZ (p=0,01).19
W grupie leczonej PCV złośliwa transformacja z WHO 2 do 3 występowała ze znacząco niższą częstotliwością niż w grupach WS i RES.19 Wyższość PCV nad TMZ została dodatkowo potwierdzona w analizie par dopasowanych pacjentów leczonych PCV vs. TMZ.16 Dane te sugerują, że chemioterapia PCV jest ważnym elementem w leczeniu glejaków skąpodrzewiastych WHO stopnia 2 po biopsji lub resekcji ze względu na jej wyższość w wydłużaniu PFS i potencjalnym opóźnianiu złośliwej progresji.16
Wpływ leczenia chirurgicznego
Całkowita resekcja guza (GTR) stanowi korzystny czynnik prognostyczny dla czasu przeżycia wolnego od progresji (PFS). W analizie jednowymiarowej (test log-rank) grupa z GTR miała znacząco dłuższy PFS niż grupy bez GTR (mediana PFS 41,1 vs. 23,9 miesiąca, HR 0,58, 95% CI 0,35-0,97, p=0,038).15
W analizie podgrup pacjentów z glejakami skąpodrzewiastymi anaplastycznymi z mutacją IDH1/2 i kodelecją 1p/19q grupa z GTR miała lepszy PFS niż grupa bez GTR.15
Nowe metody leczenia
Trwają badania nad nowymi lekami, które mogą potencjalnie poprawić rokowanie w glejakach skąpodrzewiastych, szczególnie tych z mutacjami IDH. Wczesne dane wskazują, że takie leki mogą zwiększać szanse na lepsze wyniki leczenia.6
Badanie skuteczności abemaciklibu w nawrotowych glejakach skąpodrzewiastych stopnia 3 wykazało, że jego skuteczność jako monoterapii w nieselekcjonowanej grupie pacjentów była niewystarczająca. Jednakże, biorąc pod uwagę obiektywne odpowiedzi i trwałą kontrolę choroby obserwowaną u części pacjentów, uzasadnione są dalsze badania w celu identyfikacji podgrup, które mogą odnieść korzyść z tego leczenia.14
Pojawiają się doniesienia o skuteczności terapii hamującej IDH (IDHi) u pacjentów z gwiaździakami lub glejakami skąpodrzewiastymi stopnia 2 lub 3, przy czym zauważono ograniczoną skuteczność u pacjentów z chorobą wzmacniającą się po kontraście.20
Podsumowanie
Glejaki skąpodrzewiste generalnie charakteryzują się lepszym rokowaniem niż inne typy glejaków i nowotworów mózgu. Najważniejszymi korzystnymi czynnikami prognostycznymi są: mutacja IDH, kodelecja 1p/19q, młodszy wiek pacjenta, lokalizacja w płacie czołowym oraz całkowita resekcja guza. Terapia PCV wydaje się zapewniać najdłuższy czas przeżycia wolny od progresji w porównaniu z innymi metodami leczenia.19
Pomimo że glejaki skąpodrzewiste są podatne na leczenie, nie są uznawane za całkowicie wyleczalne. Jak wszystkie nowotwory lub choroby nowotworowe, glejaki skąpodrzewiste mogą prowadzić do zgonu, jednak generalnie mają wyższe wskaźniki przeżycia niż inne glejaki i nowotwory mózgu. Szanse na dłuższe przeżycie są wyższe w przypadku guzów niższego stopnia.6
Glejaki skąpodrzewiste zazwyczaj dobrze reagują na różne formy leczenia, a większość osób z tym rozpoznaniem przeżyje wiele lat. Co więcej, postępy w opcjach leczenia stwarzają szansę na wyższe wskaźniki przeżycia i lepszą jakość życia dla osób z glejakami skąpodrzewiastymi.6
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.