Niskie ciśnienie krwi (hipotonia)
Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Hipotonia definiowana jest jako ciśnienie tętnicze poniżej 90/60 mmHg, co może prowadzić do niedostatecznej perfuzji narządów, w tym mózgu i serca, z ryzykiem wstrząsu i niewydolności wielonarządowej. Przyczyny hipotonii są zróżnicowane i obejmują odwodnienie, utratę krwi, działanie leków przeciwnadciśnieniowych, choroby serca, zaburzenia hormonalne i neurologiczne, a także reakcje alergiczne. Wyróżnia się kilka typów hipotonii, m.in. ortostatyczną (spadek ciśnienia skurczowego o ≥20 mmHg lub rozkurczowego o ≥10 mmHg w ciągu 3 minut po zmianie pozycji), poposiłkową oraz neuralnie pośredniczoną. Objawy to zawroty głowy, omdlenia, zmęczenie, zaburzenia widzenia i splątanie, a w ciężkich przypadkach wstrząs z objawami takimi jak bladość, zimna i wilgotna skóra, szybki oddech i słaby puls.
- Niskie ciśnienie krwi (hipotonia) – definicja i wartości
- Przyczyny niskiego ciśnienia krwi
- Rodzaje hipotonii
- Objawy niskiego ciśnienia krwi
- Diagnostyka hipotonii
- Pielęgnacyjne rozpoznania hipotonii
- Zmniejszony rzut serca
- Zaburzenia wymiany gazowej
- Nieskuteczna perfuzja tkankowa
- Ryzyko wstrząsu
- Ryzyko niestabilnego ciśnienia krwi
- Leczenie hipotonii
- Rola pielęgniarki w opiece nad pacjentem z hipotonią
- Zapobieganie hipotonii
- Kiedy skontaktować się z lekarzem
- Powikłania hipotonii
- Opieka pielęgniarska nad pacjentem z hipotonią
Niskie ciśnienie krwi (hipotonia) – definicja i wartości
Niskie ciśnienie krwi, określane medycznie jako hipotonia, definiowane jest jako ciśnienie tętnicze niższe niż norma. Prawidłowe ciśnienie krwi dla większości dorosłych wynosi 120/80 mmHg. Ciśnienie tętnicze poniżej 90/60 mmHg jest uważane za hipotonię 12. Niskie ciśnienie krwi nie zawsze powoduje objawy i u wielu osób nie wymaga leczenia, jednakże może być objawem choroby podstawowej, zwłaszcza gdy ciśnienie spada nagle lub towarzyszy mu określona symptomatologia 34.
Obniżone ciśnienie tętnicze może doprowadzić do niedostatecznego przepływu krwi do mózgu, serca i innych ważnych narządów. Niedostateczny przepływ krwi spowodowany nieleczoną hipotonią może mieć poważne niekorzystne skutki, w tym wstrząs hipotoniczny, który może prowadzić do niewydolności wielonarządowej i śmierci 1.
Przyczyny niskiego ciśnienia krwi
Hipotonia może być spowodowana różnymi czynnikami. Niektóre z najczęstszych przyczyn obejmują:
- Odwodnienie – niewystarczająca ilość płynów w organizmie może zmniejszyć objętość krwi i obniżyć ciśnienie 5
- Utrata krwi – poważna utrata krwi w wyniku urazu lub krwawienia wewnętrznego może prowadzić do hipotonii 6
- Leki – niektóre leki, takie jak leki przeciwnadciśnieniowe, przeciwdepresyjne, diuretyki, mogą powodować obniżenie ciśnienia krwi 57
- Choroby serca – zawał serca, niewydolność serca, choroby zastawek serca i bradykardia mogą powodować niskie ciśnienie tętnicze 8
- Ciąża – zmiany fizjologiczne podczas ciąży mogą powodować szybkie rozszerzanie się naczyń krwionośnych i spadek ciśnienia 8
- Ciężkie infekcje – gdy infekcja przedostaje się do krwioobiegu, może prowadzić do zagrażającego życiu spadku ciśnienia krwi, zwanego wstrząsem septycznym 8
- Zaburzenia hormonalne – mogą wynikać z problemów z gruczołami dokrewnymi 6
- Zaburzenia neurologiczne – takie jak choroba Parkinsona mogą powodować hipotonię 5
- Reakcje alergiczne – ciężkie reakcje alergiczne mogą prowadzić do rozszerzenia naczyń krwionośnych i spadku ciśnienia 5
Rodzaje hipotonii
Istnieje kilka głównych typów hipotonii, które różnią się między sobą mechanizmem powstawania:
Hipotonia ortostatyczna (posturalna)
Hipotonia ortostatyczna, znana również jako hipotonia posturalna, definiowana jest jako spadek ciśnienia skurczowego o co najmniej 20 mmHg lub spadek ciśnienia rozkurczowego o co najmniej 10 mmHg w ciągu trzech minut od przyjęcia pozycji stojącej po siedzeniu lub leżeniu 910. Ten rodzaj hipotonii pojawia się, gdy organizm nie jest w stanie odpowiednio dostosować ciśnienia krwi do zmiany pozycji, co często skutkuje zawrotami głowy lub omdleniem przy wstawaniu 11.
Hipotonia ortostatyczna występuje częściej u osób starszych i osób przyjmujących leki przeciwnadciśnieniowe. Dotyka także 30-50% osób z chorobą Parkinsona i około 30% osób z cukrzycą 12.
Hipotonia poposiłkowa
Hipotonia poposiłkowa to spadek ciśnienia krwi występujący po posiłku 12. Występuje, gdy jelita wymagają znacznej ilości krwi do procesu trawienia, co może prowadzić do spadku ciśnienia, jeśli mechanizmy kontrolujące przepływ krwi nie działają prawidłowo 13. Dotyka około jednej trzeciej osób starszych, ale może wystąpić w każdym wieku 14.
Hipotonia nerwowo-pośredniczona
Ten rodzaj hipotonii występuje, gdy dochodzi do nieprawidłowej interakcji odruchowej pomiędzy sercem a mózgiem 12. Zwykle pojawia się po długotrwałym staniu, prowadząc do nieprawidłowej komunikacji między sercem a mózgiem, co skutkuje spadkiem ciśnienia krwi 15.
Objawy niskiego ciśnienia krwi
Objawy hipotonii mogą różnić się w zależności od przyczyny, szybkości rozwoju i stopnia spadku ciśnienia. Najczęstsze objawy to:
- Zawroty głowy lub uczucie oszołomienia 316
- Omdlenia 316
- Niewyraźne lub zamazane widzenie 3
- Zmęczenie 316
- Problemy z koncentracją 3
- Nudności 1016
- Zimna, blada, wilgotna skóra 1718
- Płytki, szybki oddech 17
- Słaby i szybki puls 17
- Splątanie (zwłaszcza u osób starszych) 17
W przypadku ekstremalnie niskiego ciśnienia może dojść do wstrząsu, który charakteryzuje się poważnymi objawami, takimi jak: splątanie, zimna i wilgotna skóra, zmniejszenie zabarwienia skóry (bladość), płytki i szybki oddech, słaby i szybki puls 17. Stan ten wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
Diagnostyka hipotonii
Aby ustalić, czy pacjent ma niskie ciśnienie krwi, personel medyczny przeprowadza badanie fizykalne, zbiera wywiad medyczny i mierzy ciśnienie tętnicze 19. Celem diagnostyki jest znalezienie przyczyny hipotonii i określenie odpowiedniego leczenia 20.
Procedury diagnostyczne mogą obejmować:
- Pomiar ciśnienia krwi w różnych pozycjach (leżącej, siedzącej i stojącej) 21
- Badania krwi i moczu w celu wykrycia stanów takich jak problemy hormonalne, problemy z tarczycą, cukrzyca, ciąża, anemia 22
- Badania obrazowe, takie jak RTG, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, echokardiogram, jeśli podejrzewa się problemy z płucami lub sercem 22
- Badania diagnostyczne, takie jak test pochyleniowy, EKG, próba wysiłkowa 22
- Ciągłe monitorowanie ciśnienia tętniczego 23
Pielęgnacyjne rozpoznania hipotonii
Personel pielęgniarski odgrywa kluczową rolę we wczesnym wykrywaniu hipotonii, ponieważ często znajduje się przy łóżku pacjenta i ściśle go monitoruje 2. Po zidentyfikowaniu hipotonii, pielęgniarki opracowują plany opieki, które pomagają ustalić priorytety w ocenie i interwencjach zarówno dla krótko-, jak i długoterminowych celów opieki 1.
Najważniejsze pielęgnacyjne rozpoznania związane z hipotonią to:
Zmniejszony rzut serca
Zmniejszony rzut serca związany z hipotonią może wystąpić, gdy organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości krwi z serca do odpowiedniej perfuzji 1.
Oczekiwany wynik: Pacjent będzie utrzymywał ciśnienie krwi w granicach normy 24.
Zaburzenia wymiany gazowej
Zaburzenia wymiany gazowej związane z hipotonią mogą być spowodowane niewystarczającym dopływem krwi do serca i płuc 24.
Oczekiwany wynik: Pacjent będzie utrzymywał saturację tlenem i wzorzec oddychania w granicach normy 24.
Nieskuteczna perfuzja tkankowa
Nieskuteczna perfuzja tkankowa związana z hipotonią może być spowodowana niewystarczającym dopływem krwi i zaburzonym przepływem krwi do tkanek z powodu obniżonego ciśnienia krwi 24.
Oczekiwany wynik: Pacjent będzie utrzymywał tętno obwodowe i czas powrotu włośniczkowego w akceptowalnych granicach 24.
Ryzyko wstrząsu
Ryzyko wstrząsu związane z hipotonią może być spowodowane niewystarczającą objętością krwi do perfuzji mózgu i innych narządów 24.
Ryzyko niestabilnego ciśnienia krwi
Ryzyko niestabilnego ciśnienia krwi może być spowodowane zmianami odpowiedzi autonomicznej, które są odpowiedzialne za kontrolowanie funkcji wewnętrznych, takich jak częstość akcji serca, temperatura ciała i ciśnienie krwi 25.
Oczekiwany wynik: Pacjent będzie utrzymywał ciśnienie krwi w granicach normy 25.
Leczenie hipotonii
Leczenie hipotonii zależy od jej przyczyny, rodzaju i ciężkości. Osoby z łagodnymi objawami mogą rzadko wymagać leczenia 26. Niskie ciśnienie krwi bez objawów lub z niewielkimi objawami rzadko wymaga leczenia 19.
Leczenie farmakologiczne
Jeśli przyczyną hipotonii są leki, lekarz może zalecić zmianę lub zaprzestanie przyjmowania tego leku lub dostosowanie dawki 1927. Ważne jest, aby nie zmieniać ani nie przestawać przyjmować leków bez uprzedniej konsultacji z lekarzem 19.
W przypadkach, gdy leczenie niefarmakologiczne jest niewystarczające, mogą zostać przepisane leki zwiększające ciśnienie krwi:
- Fludrokortyzon – syntetyczny mineralokortykoid, uważany za lek pierwszego wyboru w leczeniu hipotonii ortostatycznej. Zwiększa objętość krwi, co podnosi ciśnienie krwi 2829.
- Midodryna (Orvaten) – może być przepisana do podniesienia ciśnienia krwi w pozycji stojącej. Ten lek zmniejsza zdolność naczyń krwionośnych do rozszerzania się, co podnosi ciśnienie krwi 3028.
- Droksydopa – prekursor norepinefryny o krótkim działaniu, jest innym lekiem pierwszego wyboru zatwierdzonym przez FDA do leczenia hipotonii ortostatycznej 31.
- Norepinefryna – środek wazoaktywny stosowany w leczeniu ciężkiej hipotonii i wstrząsu 32.
- Pirydostygmina – inhibitor cholinoesterazy, który poprawia neurotransmisję w neuronach cholinergicznych autonomicznego układu nerwowego 28.
Leczenie niefarmakologiczne
Leczenie niefarmakologiczne powinno być proponowane wszystkim pacjentom na początku 3331. Obejmuje ono:
- Zwiększone spożycie soli – eksperci zwykle zalecają ograniczenie soli stołowej i pokarmów o wysokiej zawartości sodu. Jednak w przypadku osób z niskim ciśnieniem krwi, zwiększenie spożycia soli może pomóc podnieść ciśnienie 1934.
- Picie większej ilości wody – płyny zwiększają objętość krwi i pomagają zapobiegać odwodnieniu, co jest ważne w leczeniu hipotonii 3034.
- Noszenie pończoch uciskowych – zwane również pończochami podtrzymującymi, te elastyczne pończochy często stosowane są w celu złagodzenia bólu i obrzęku żylaków. Poprawiają przepływ krwi z nóg do serca 3035.
- Powolna zmiana pozycji ciała – powolne przechodzenie z pozycji leżącej do siedzącej, a następnie do stojącej może zapobiec nagłym spadkom ciśnienia 3637.
- Spożywanie mniejszych, częstszych posiłków – może pomóc w zmniejszeniu hipotonii poposiłkowej 3637.
- Regularne ćwiczenia – regularne ćwiczenia promują przepływ krwi 35.
- Unikanie długotrwałego stania – osoby z neuralnie pośredniczoną hipotonią powinny unikać wyzwalaczy, takich jak długotrwałe stanie 38.
- Podniesienie głowy łóżka – podniesienie głowy łóżka o około 15 cm może pomóc zapobiec porannym spadkom ciśnienia krwi 39.
- Unikanie alkoholu – alkohol może nasilić objawy 3639.
Leczenie nagłych przypadków
Ciężka hipotonia spowodowana wstrząsem jest stanem nagłym wymagającym natychmiastowego leczenia. Pacjentowi można podać:
- Krew lub inne płyny przez dożylnie (IV) 4038
- Leki zwiększające ciśnienie krwi i poprawiające siłę serca 4038
- Inne leki, takie jak antybiotyki (w przypadku infekcji) 4038
Rola pielęgniarki w opiece nad pacjentem z hipotonią
Pielęgniarki odgrywają kluczową rolę w opiece nad pacjentem z hipotonią. Ich obowiązki obejmują 141:
- Ścisłe monitorowanie zmian ciśnienia krwi i innych parametrów życiowych
- Podawanie leków i płynów w celu poprawy ciśnienia krwi
- Edukację pacjentów na temat zapobiegania hipotonii
- Opracowywanie planów opieki pielęgniarskiej
- Ocenę stanu pacjenta
- Współpracę z innymi pracownikami służby zdrowia
- Udzielanie wsparcia emocjonalnego
Interwencje pielęgniarskie są dostosowane do specyficznych potrzeb pacjentów z niskim ciśnieniem krwi i mają na celu poprawę stabilności ciśnienia krwi, złagodzenie objawów i poprawę ogólnego samopoczucia 42.
Zapobieganie hipotonii
Zapobieganie hipotonii skupia się na znalezieniu i leczeniu odwracalnych przyczyn oraz podstawowych schorzeń medycznych 10. Pacjenci powinni:
- Stopniowo zmieniać pozycję ciała, zwłaszcza po dłuższym siedzeniu lub leżeniu 3643
- Pić wystarczającą ilość płynów 3643
- Unikać długotrwałego stania 36
- Unikać nagłych zmian postawy 36
- Unikać spożywania dużych ilości alkoholu 36
- Monitorować ciśnienie krwi 44
- Nosić pończochy uciskowe 30
- Stosować odpowiednią dietę z odpowiednią ilością soli i składników odżywczych 1945
Kiedy skontaktować się z lekarzem
Pacjenci powinni skontaktować się z lekarzem, jeśli doświadczają 4446:
- Zawrotów głowy lub epizodów omdleń
- Objawów zaburzających codzienne czynności
- Niewyjaśnionego, nagłego spadku ciśnienia krwi
- Objawów wstrząsu, takich jak splątanie, zimna i wilgotna skóra, szybki oddech
W przypadku objawów ekstremalnie niskiego ciśnienia krwi lub wstrząsu, należy niezwłocznie wezwać pomoc medyczną 17.
Powikłania hipotonii
Możliwe powikłania nieleczonej hipotonii obejmują 834:
- Zawroty głowy
- Osłabienie
- Omdlenia
- Urazy spowodowane upadkami
- Uszkodzenie narządów z powodu niedostatecznego dopływu tlenu
Ekstremalnie niskie ciśnienie krwi może obniżyć poziom tlenu w organizmie, co może prowadzić do uszkodzenia serca i mózgu 8.
Opieka pielęgniarska nad pacjentem z hipotonią
Opieka pielęgniarska nad pacjentem z hipotonią jest kluczowa dla skutecznego zarządzania tym stanem. Pielęgniarki powinny przeprowadzić kompleksową ocenę obejmującą parametry życiowe, objawy, badania fizykalne i wyniki laboratoryjne 42.
Edukacja pacjenta jest niezwykle ważna, gdyż umożliwia pacjentom zdobycie wiedzy i narzędzi potrzebnych do skutecznego zarządzania swoim stanem 42. Pielęgniarki powinny edukować pacjentów na temat potencjalnych czynników wyzwalających niskie ciśnienie krwi i strategii zapobiegania zawrotom głowy, omdleniom lub upadkom 42.
Interwencje pielęgniarskie dostosowane są do indywidualnych potrzeb pacjenta z hipotonią, z uwzględnieniem jego historii medycznej, przyjmowanych leków, stylu życia i samopoczucia emocjonalnego 42.
Hipotonię należy traktować jako stan nagły. Głównym celem początkowego leczenia jest zyskanie czasu na stabilizację stanu pacjenta, postawienie diagnozy i wezwanie eksperckiej pomocy 47. Główne cele postępowania obejmują identyfikację i leczenie przyczyny podstawowej, utrzymanie utlenowania tkanek poprzez zapewnienie odpowiedniego rzutu serca i odpowiedniego nasycenia tlenem tętniczym, utrzymanie ciśnienia perfuzji tkanek poprzez zwiększenie ciśnienia tętniczego krwi 47.
Hipotonia jest związana z chorobą krytyczną, a pielęgniarki muszą zapewnić monitorowanie parametrów życiowych pacjentów i wypełnienie karty wczesnego ostrzegania (EWS) zgodnie z lokalnymi protokołami. Powinny zapewnić wezwanie starszej pomocy, jeśli to konieczne, i odpowiednie zarządzanie pacjentami 47.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.