Niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) dotyka około 25-30% populacji światowej i jest najczęstszą przyczyną nieprawidłowych wyników testów wątrobowych w krajach zachodnich. Rokowanie zależy od stadium choroby: prostego stłuszczenia (NAFL) lub niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH). Około 80% pacjentów z NAFL nie wykazuje progresji do NASH, natomiast NASH wiąże się z ryzykiem progresji włóknienia (tempo około 1 stopień na 7 lat), marskości i raka wątrobowokomórkowego. 20% pacjentów z NAFL rozwija NASH, a spośród nich 20% przechodzi do marskości, z 31% ryzykiem dekompensacji. Pacjenci z NAFLD mają zwiększone ryzyko zgonu z przyczyn wątrobowych i sercowo-naczyniowych, z 34% wyższym ryzykiem śmiertelności (standaryzowany współczynnik śmiertelności = 1,34; 95% CI 1,003-1,76; P=0,03) oraz istotnym udziałem chorób nowotworowych, niedokrwiennej choroby serca i chorób wątroby jako głównych przyczyn zgonów.
- Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) – Rokowanie
- Naturalny przebieg choroby
- Ryzyko śmiertelności
- Czynniki predykcyjne progresji choroby
- Nieinwazyjne testy włóknienia w prognozowaniu przebiegu NAFLD
- Elastografia przejściowa w ocenie ryzyka progresji NAFLD
- NAFLD Liver Fat Score w przewidywaniu śmiertelności
- Transkrypcyjny wskaźnik ryzyka w prognozowaniu powikłań wątrobowych
- Znaczenie powtarzalnych pomiarów nieinwazyjnych wskaźników
- Związek NAFLD z innymi schorzeniami
- Wpływ postępowania terapeutycznego na rokowanie
- Badania przesiewowe i stratyfikacja ryzyka
- NAFLD w określonych populacjach
- Kolejne rozdziały
Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) – Rokowanie
Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) jest obecnie najczęstszą przyczyną nieprawidłowych wyników testów wątrobowych w krajach zachodnich, z częstością występowania na poziomie około 25-30% populacji światowej. Rokowanie w NAFLD zależy głównie od stadium choroby, ze znaczącą różnicą między prostym stłuszczeniem (NAFL) a niealkoholowym stłuszczeniowym zapaleniem wątroby (NASH)12.
Naturalny przebieg choroby
Większość pacjentów z prostym stłuszczeniem wątroby (NAFL) ma łagodny i nieprogresywny przebieg choroby. Badania kohortowe wykazały, że około 80% pacjentów z NAFLD nie wykazuje progresji do NASH. Natomiast NASH charakteryzuje się zwiększonym ryzykiem progresji do włóknienia, marskości i rozwoju raka wątrobowokomórkowego31.
Szacuje się, że tempo progresji włóknienia wynosi około jeden stopień na 7 lat w NASH i jeden stopień na 14 lat w NAFLD, przy czym szybkość ta może wzrastać w czasie. Tylko około 20% pacjentów z NAFL rozwija NASH, a 20% z tych z NASH ostatecznie rozwija marskość wątroby. Wśród pacjentów, którzy rozwinęli marskość, u 31% dochodzi do dekompensacji wątroby43.
Ryzyko śmiertelności
Pacjenci z NAFLD mają zwiększone ryzyko zgonu z przyczyn wątrobowych i sercowo-naczyniowych w porównaniu z populacją ogólną. Badanie przeprowadzone wśród 420 pacjentów z NAFLD wykazało, że mieli oni o 34% wyższe ryzyko zgonu (współczynnik standaryzowanej śmiertelności = A1,34; 95% CI, 1,003 do 1,76; P = 0,03) niż oczekiwano w populacji ogólnej. Trzy główne przyczyny zgonów to choroby nowotworowe, choroba niedokrwienna serca i choroby wątroby3.
Podobne wyniki uzyskano w badaniu 817 pacjentów z NAFLD (współczynnik ryzyka = 1,038; 95% CI, 1,036 do 1,041; P < 0,0001), gdzie choroby wątroby były trzecią wiodącą przyczyną zgonu po chorobach sercowo-naczyniowych i nowotworach. Meta-analiza również wykazała wyższą ogólną śmiertelność u pacjentów z NAFLD (iloraz szans = 1,57; 95% CI, 1,18 do 2,10; P = 0,002)3.
Rozwój marskości wątroby w przebiegu NASH wiąże się z niekorzystnym rokowaniem długoterminowym. 10-letni wskaźnik śmiertelności wynosi 20% u pacjentów z chorobą klasy A według skali Child-Pugh, a u 45% pacjentów w ciągu 10 lat od rozpoznania dochodzi do dekompensacji. Ponadto pacjenci z marskością wątroby na tle NASH mają znaczne ryzyko rozwoju raka wątrobowokomórkowego (2,6% rocznie)1.
Czynniki predykcyjne progresji choroby
Włóknienie wątroby jest najsilniejszym predyktorem długoterminowych wyników klinicznych w NAFLD. Badania, które stratyfikowały ryzyko pacjentów przy użyciu narzędzi oceny włóknienia, wykazały wyższą śmiertelność specyficzną dla choroby u pacjentów z NASH, wskazując, że włóknienie jest najważniejszym wskaźnikiem predykcyjnym długoterminowych wyników35.
Ponadto pacjenci z NAFLD często mają składowe zespołu metabolicznego (MS), takie jak nadciśnienie tętnicze, dyslipidemię, insulinooporność lub jawną cukrzycę. Istnieje coraz więcej dowodów na to, że otyłość trzewna jest czynnikiem ryzyka NAFLD, a MS jest znanym czynnikiem ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych6.
Nieinwazyjne testy włóknienia w prognozowaniu przebiegu NAFLD
Nieinwazyjne testy włóknienia mogą być stosowane do stratyfikacji ryzyka i identyfikacji pacjentów zagrożonych powikłaniami związanymi z wątrobą. Podczas długoterminowej obserwacji, zdekompensowana choroba wątroby lub pierwotny rak wątroby wystąpiły u 17,1% pacjentów z wyjściową sztywnością wątroby (LSM) ≥13 kPa, u 5,9% pacjentów z LSM 9,5-13 kPa i u żadnego pacjenta z LSM <9,5 kPa7.
Ponadto, u żadnego pacjenta z niskim ryzykiem według skali NFS (NAFLD Fibrosis Score) nie rozwinęła się dekompensacja wątroby ani nie nastąpił zgon z przyczyn wątrobowych. Po powtórnej ocenie NFS na koniec obserwacji, wszyscy pacjenci z powikłaniami związanymi z wątrobą byli w kategorii wysokiego ryzyka NFS7.
Pacjenci, u których rozwinęły się powikłania związane z wątrobą, częściej mieli wyjściowo wyniki FIB-4 w kategorii wysokiego ryzyka lub test ELF (Enhanced Liver Fibrosis) ≥9,8 w porównaniu z pacjentami, u których nie wystąpiły zdarzenia wątrobowe8.
Elastografia przejściowa w ocenie ryzyka progresji NAFLD
W badaniach klinicznych z użyciem elastografii przejściowej kontrolowanej wibracją (VCTE) określono optymalne wartości progowe sztywności wątroby dla przewidywania progresji choroby. Optymalna wartość progowa LSM wyniosła 16,6 kPa dla przewidywania progresji do marskości, z c-statystyką 0,72 (95% CI 0,66-0,77). Wyjściowa wartość LSM ≥16,6 kPa (skorygowany HR 3,99; 95% CI 2,66-5,98, p<0,0001) oraz wzrost o 5 kPa (i 20%) (skorygowany HR 1,98; 95% CI 1,20-3,26, p=0,008) były niezależnymi predyktorami progresji do marskości u uczestników z włóknieniem mostkowym910.
Dla przewidywania zdarzeń związanych z wątrobą, optymalna wartość progowa wynosiła 30,7 kPa, z c-statystyką 0,77 (95% CI 0,67-0,87). Wyjściowa wartość LSM ≥30,7 kPa (skorygowany HR 10,13, 95% CI 4,38-23,41, p<0,0001) była związana z 8-krotnie wyższym ryzykiem (HR 8,24; 95% CI 3,61-18,82) wystąpienia zdarzeń klinicznych u uczestników z marskością wątroby (F4)911.
NAFLD Liver Fat Score w przewidywaniu śmiertelności
NAFLD Liver Fat Score (LFS) okazał się najlepszym nieinwazyjnym testem predykcyjnym dla NAFLD rozpoznanego ultrasonograficznie i może przewidywać śmiertelność, w tym śmiertelność związaną z chorobami sercowo-naczyniowymi i wątrobowymi12.
W badaniu ze średnim okresem obserwacji wynoszącym 14,7 lat, uczestnicy z wysokim wynikiem LFS (LFS ≥1,257) mieli wyższą śmiertelność sercowo-naczyniową i wątrobową niż uczestnicy z niskim (LFS ≤-1,413; HR dla zdarzeń sercowo-naczyniowych=2,24, 95% CI 1,03-4,88; HR dla zdarzeń wątrobowych=31,25, 95% CI 3,13-333,33) lub pośrednim (-1,413
Wyższe wartości LFS były związane ze wszystkimi badanymi przyczynami śmiertelności, z wyjątkiem przyczyn związanych z nowotworami. Uczestnicy z grupy o wysokim LFS mieli o 60% wyższe ryzyko (HR=1,6; 95% CI 1,01-2,54; P=0,048 w pełnym modelu) śmiertelności ogólnej niż grupa o pośrednim LFS13.
Transkrypcyjny wskaźnik ryzyka w prognozowaniu powikłań wątrobowych
Opracowano 15-genowy transkrypcyjny wskaźnik ryzyka (TRS) do przewidywania przyszłych zdarzeń dekompensacji wątroby (pole pod krzywą ROC wynosiło 0,86, 0,81 i 0,83 odpowiednio dla ryzyka 1-, 3- i 5-letniego). Wszystkie próbki biopsyjne można było stratyfikować przy użyciu TRS na grupy wysokiego i niskiego ryzyka z istotnie różnymi trajektoriami dekompensacji1415.
Znaczenie powtarzalnych pomiarów nieinwazyjnych wskaźników
Badania wykazały, że powtarzane pomiary nieinwazyjnych wskaźników włóknienia podczas obserwacji poprawiają długoterminowe przewidywanie wyników NAFLD. Wyższy wyjściowy NFS (grupa wysokiego vs. niskiego prawdopodobieństwa zaawansowanego włóknienia) był związany z wyższym ryzykiem śmiertelności (skorygowany współczynnik ryzyka (aHR), (95% przedział ufności (CI)), 2,80, [1,39-5,63]) i wyników związanych z wątrobą (3,70, [1,27-10,78])16.
W modelach uwzględniających pomiary wskaźników w określonych punktach czasowych zaobserwowano silniejsze związki. Wyższe aHR opisujące związki FIB-4/NFS z ogólną śmiertelnością i wynikami związanymi z wątrobą zaobserwowano w modelach, które obejmowały pomiary wskaźników w określonych punktach czasowych16.
Związek NAFLD z innymi schorzeniami
NAFLD jest niezależnym czynnikiem ryzyka migotania przedsionków. W badaniu prospektywnym OPERA z długim okresem obserwacji, NAFLD był niezależnie związany z ryzykiem migotania przedsionków. Osoby z grupy NAFLD miały większe prawdopodobieństwo rozwoju migotania przedsionków podczas okresu obserwacji w porównaniu z osobami z grupy bez NAFLD (współczynnik ryzyka (HR) 1,96 (95%CI) 1,29-2,97)1718.
Wpływ postępowania terapeutycznego na rokowanie
Wczesne wykrycie NAFLD jest ważne dla wdrożenia terminowej interwencji u pacjentów (np. modyfikacji stylu życia i diety) przez pracowników ochrony zdrowia. Modyfikacja stylu życia, podobnie jak w przypadku innych chorób przewlekłych, jest podstawą leczenia NAFLD niezależnie od stadium choroby, więc choć końcowe stadium choroby wątroby ma złe rokowanie, NAFLD jest klinicznie uleczalna we wczesnym stadium19.
Utrata masy ciała jest podstawowym leczeniem dla większości pacjentów z NAFLD. Utrata masy ciała może poprawić wyniki biochemicznych testów wątrobowych, histologię wątroby, poziom insuliny w surowicy i jakość życia u pacjentów z NAFLD. Znaczna liczba publikacji wykazała, że utrata masy ciała powoduje kliniczną poprawę u pacjentów z NAFLD lub NASH620.
Badania przesiewowe i stratyfikacja ryzyka
Stratyfikacja ryzyka włóknienia wątroby w warunkach nieheptatologicznych może zidentyfikować podgrupę pacjentów zagrożonych powikłaniami związanymi z wątrobą. Chociaż częstość rozwoju zdarzeń dekompensacji lub raka wątrobowokomórkowego była niska (2,1% rocznie) u pacjentów z wyrównaną marskością wątroby (LSM ≥13 kPa), zdarzenia te mają prowadzić do znacznego wzrostu obciążenia chorobami związanymi z NAFLD w ciągu najbliższej dekady ze względu na wysoką częstość występowania NAFLD u osób z otyłością i cukrzycą typu 28.
Nieinwazyjne modele predykcyjne NAFLD opracowane przy użyciu uczenia maszynowego mogą skutecznie przewidywać rozwój NAFLD w ciągu 5 lat, co jest istotne dla zmniejszenia i zapobiegania niekorzystnym zdarzeniom prognostycznym wątroby21. Modele te łączące dane kliniczne i omiczne przewyższają istniejące nieinwazyjne narzędzia do przewidywania NAFLD i mogą być przydatne przy badaniach przesiewowych populacji zagrożonych NAFLD2223.
NAFLD w określonych populacjach
Pacjenci z cukrzycą typu 2 są szczególnie narażeni na rozwój NAFLD i związanych z nią powikłań. Badania przesiewowe w kierunku zaawansowanego włóknienia w populacji ogólnej mogą zidentyfikować podgrupę osób z NAFLD o wyższym ryzyku rozwoju powikłań związanych z wątrobą7.
U pacjentów z marskością wątroby należy monitorować objawy nadciśnienia wrotnego, progresji choroby i raka wątrobowokomórkowego24.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.