Infekcja salmonellowa
Objawy
Salmonelloza to zakażenie przewodu pokarmowego wywołane przez bakterie Salmonella, najczęściej przenoszone przez spożycie surowego lub niedogotowanego mięsa, jaj, produktów mlecznych lub kontakt z zakażonymi zwierzętami. Okres inkubacji wynosi 6-72 godziny, a objawy obejmują biegunkę (często wodnistą, czasem z krwią lub śluzem), gorączkę 38-39°C, bóle brzucha, nudności, wymioty, dreszcze, bóle głowy i mięśni. Objawy utrzymują się zwykle 4-7 dni, choć biegunka może trwać do 10 dni, a pełna rekonwalescencja jelitowa nawet kilka miesięcy. Patogeneza polega na inwazji bakterii do komórek jelitowych, co prowadzi do zapalenia, zaburzeń absorpcji wody i elektrolitów oraz wydzielania płynów do światła jelita, skutkując biegunką i skurczami.
Charakterystyka infekcji salmonellowej
Infekcja salmonellowa (salmonelloza) to choroba wywoływana przez bakterie z rodzaju Salmonella, które są najczęściej zgłaszaną przyczyną zatruć pokarmowych. Bakterie te infekują przede wszystkim przewód pokarmowy, powodując zapalenie żołądka i jelit (gastroenteritis). Salmonelloza występuje na całym świecie i może dotyczyć zarówno ludzi, jak i zwierząt12.
Zakażenie bakteriami Salmonella następuje zwykle poprzez spożycie surowego lub niedogotowanego mięsa, drobiu, jaj lub produktów jajecznych, a także poprzez picie niepasteryzowanego mleka. Do zakażenia może również dojść przez kontakt z zakażonymi zwierzętami lub ich odchodami12.
Okres inkubacji
Okres inkubacji, czyli czas między ekspozycją na bakterie a wystąpieniem objawów, może wynosić od 6 godzin do 6 dni, najczęściej jednak objawy pojawiają się w ciągu 12-36 godzin od zakażenia123. U niektórych osób objawy mogą pojawić się już po kilku godzinach od spożycia dużej ilości bakterii, lub dopiero po 72 godzinach w przypadku przyjęcia mniejszej ilości skażonej żywności1.
Objawy infekcji salmonellowej
Większość osób z infekcją salmonellową rozwija biegunkę, gorączkę i bóle brzucha w ciągu 8-72 godzin po ekspozycji. Często osoby zarażone bakteriami Salmonella myślą, że mają grypę żołądkową1.
Najczęstsze objawy
Do najczęstszych objawów infekcji salmonellowej należą123:
- Biegunka (czasami z krwią lub śluzem)
- Skurcze i bóle brzucha
- Gorączka (zwykle 38-39°C)
- Nudności
- Wymioty
- Dreszcze
- Ból głowy
- Bóle mięśniowe
Biegunka jest zazwyczaj wodnista, ale może również zawierać krew. U większości osób występują niektóre lub wszystkie wymienione objawy, przy czym najczęstsze to biegunka i gorączka12.
Mechanizm powstawania objawów
Gdy bakterie Salmonella dostają się do organizmu w wystarczającej ilości, aby pokonać kwasy żołądkowe i układ odpornościowy, wnikają do jelita i niszczą komórki jego wyściółki. To utrudnia organizmowi wchłanianie wody, co prowadzi do skurczów żołądka. Woda opuszcza organizm w postaci biegunki1.
Zapalenie jelit zakłóca normalną absorpcję wody i składników odżywczych, powodując wydzielanie większej ilości płynów przez jelita, co skutkuje luźnymi, wodnistymi stolcami. Zwiększone skurcze mięśni mogą prowadzić do bólu brzucha i skurczów, które mogą być silne podczas infekcji Salmonella12.
Gdy układ odpornościowy rozpoznaje bakterie Salmonella jako obce najeźdźcze, uwalnia cząsteczki zwane cytokinami, które mogą wywołać gorączkę i wpływać na ośrodkowy układ nerwowy, przyczyniając się do bólów głowy12.
Przebieg choroby
Objawy infekcji salmonellowej zazwyczaj utrzymują się od kilku dni do tygodnia. Biegunka może trwać do 10 dni, ale powrót jelit do normalnego rytmu wypróżnień może zająć nawet kilka miesięcy12.
Typowa salmonelloza przebiega w następujący sposób123:
- Objawy pojawiają się zwykle 6-72 godzin po zakażeniu
- Gorączka utrzymuje się zazwyczaj przez około 48 godzin
- Większość osób dochodzi do zdrowia bez specjalistycznego leczenia w ciągu 4-7 dni
- Biegunka może utrzymywać się do 10 dni
- Całkowity powrót do zdrowia może trwać do kilku tygodni
U niektórych osób infekcja Salmonella może mieć przebieg bezobjawowy, podczas gdy u innych może wywołać poważne objawy wymagające hospitalizacji12.
Ciężki przebieg i powikłania
Chociaż większość przypadków salmonellozy ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie, u niektórych osób mogą rozwinąć się poważne powikłania1.
Grupy ryzyka ciężkiego przebiegu
Do grup szczególnie narażonych na ciężki przebieg infekcji salmonellowej należą12:
- Dzieci poniżej 5 roku życia
- Osoby starsze (powyżej 65 roku życia)
- Kobiety w ciąży
- Osoby z osłabionym układem odpornościowym (np. chorzy na raka, HIV/AIDS)
- Osoby z chorobami przewlekłymi
Najczęstsze powikłania
Do najczęstszych powikłań salmonellozy należą1:
- Odwodnienie – utrata płynów w wyniku wymiotów lub biegunki może prowadzić do odwodnienia, które nieleczone może zagrażać życiu
- Bakteriemia i sepsa – gdy Salmonella przedostaje się do krwiobiegu, może rozprzestrzenić się do innych części ciała i wywołać groźne infekcje
- Zapalenie kości (osteomyelitis) – rzadkie zakażenie kości, częstsze u osób z niedokrwistością sierpowatokrwinkową
- Reaktywne zapalenie stawów – odpowiedź układu odpornościowego powodująca zapalenie stawów, oczu i dróg moczowych po infekcji
U niektórych osób, zwłaszcza z obniżoną odpornością, bakterie Salmonella mogą także rozprzestrzenić się do moczu, krwi, kości, stawów, mózgu lub innych narządów wewnętrznych, powodując objawy związane z daną częścią ciała lub układem1.
Objawy odwodnienia
Częsta biegunka i wymioty mogą prowadzić do odwodnienia, które jest najczęstszym powikłaniem salmonellozy. Objawy odwodnienia obejmują12:
- Zmniejszone wydalanie moczu
- Suche usta i gardło
- Mniejsza ilość łez
- Zapadnięte oczy
- Uczucie pragnienia
- Zawroty głowy lub uczucie omdlewania przy wstawaniu
- Ciemniejszy kolor moczu
Reakcje autoimmunologiczne
U niewielkiej liczby osób z infekcją Salmonella rozwija się ból stawów nazywany reaktywnym zapaleniem stawów (zespół Reitera). Stan ten może utrzymywać się przez miesiące lub lata i prowadzić do przewlekłego zapalenia stawów12.
Objawy reaktywnego zapalenia stawów obejmują1:
- Zapalenie (obrzęk, zaczerwienienie, ból) stawów, szczególnie kolan, kostek, stóp i pięt
- Zapalenie dróg moczowo-płciowych
- Zapalenie oczu
Gorączka tyfoidalna
Niektóre szczepy bakterii Salmonella mogą powodować gorączkę tyfoidalną, która jest poważniejszą, ogólnoustrojową postacią salmonellozy i może zagrażać życiu, jeśli nie jest szybko leczona antybiotykami1.
Objawy gorączki tyfoidalnej różnią się od typowej salmonellozy i obejmują12:
- Wysoką gorączkę, nawet do 40°C
- Brak apetytu
- Ból głowy
- Bóle mięśniowe
- Zaparcia (w przeciwieństwie do biegunki w zwykłej salmonellozie)
- Letarg i osłabienie
Kiedy szukać pomocy medycznej
Większość przypadków salmonellozy ustępuje samoistnie, ale w niektórych sytuacjach konieczna jest pomoc medyczna. Należy skontaktować się z lekarzem, jeśli występują12:
- Objawy, które nie ustępują po kilku dniach
- Wysoka gorączka (powyżej 38,5°C)
- Krew w stolcu
- Częste wymioty, uniemożliwiające przyjmowanie płynów
- Objawy odwodnienia (ciemny mocz, zmniejszone oddawanie moczu, suchość w ustach)
- Nasilający się ból brzucha
Należy natychmiast udać się na oddział ratunkowy, jeśli występują następujące objawy1:
- Krew w moczu lub stolcu
- Biegunka utrzymująca się ponad trzy dni
- Zawroty głowy
- Ekstremalne pragnienie
- Wysoka gorączka (powyżej 38,9°C)
- Bardzo małe oddawanie moczu lub ciemny mocz
- Bardzo suche usta, oczy i gardło
- Wymioty (niemożność zatrzymania płynów)
Długoterminowe skutki infekcji salmonellowej
U większości osób salmonelloza ustępuje bez długotrwałych następstw. Jednak u niektórych pacjentów mogą wystąpić długoterminowe skutki zdrowotne1:
- Zespół jelita drażliwego (IBS) – niektóre osoby po przebytej salmonellozie doświadczają przewlekłych problemów jelitowych, takich jak wzdęcia, biegunka i ból brzucha
- Przewlekła biegunka – u niektórych osób utrzymuje się długotrwała biegunka po infekcji
- Zespół przewlekłego zmęczenia – rzadkie powikłanie charakteryzujące się uporczywym i niewytłumaczalnym zmęczeniem, które nie ustępuje po odpoczynku
- Powikłania neurologiczne – w bardzo rzadkich przypadkach może rozwinąć się zespół Guillaina-Barrégo, rzadkie zaburzenie autoimmunologiczne atakujące obwodowy układ nerwowy
Badania sugerują, że salmonelloza wiąże się z późniejszym rozwojem zespołu jelita drażliwego i zapalnych chorób jelit1.
| Objawy infekcji salmonellowej | Częstość występowania | Czas trwania |
|---|---|---|
| Biegunka (czasami z krwią lub śluzem) | Bardzo częste (90%) | 4-10 dni |
| Skurcze i bóle brzucha | Bardzo częste (>65%) | 2-7 dni |
| Gorączka (38-39°C) | Bardzo częste | Zwykle do 48 godzin |
| Ból głowy | Częste | 2-7 dni |
| Nudności i wymioty | Częste | 1-3 dni |
| Bóle mięśniowe | Częste | 2-7 dni |
| Dreszcze | Mniej częste | 1-2 dni |
| Krew w stolcu | Mniej częste | Zmienny |
| Reaktywne zapalenie stawów | Rzadkie (10-30%) | Miesiące do lat |
Przebieg infekcji salmonellowej
Infekcja salmonellowa (salmonelloza) zazwyczaj przebiega jako samoograniczająca się choroba z objawami żołądkowo-jelitowymi, takimi jak biegunka, bóle brzucha i gorączka. Objawy zwykle pojawiają się w ciągu 6-72 godzin po zakażeniu i ustępują samoistnie po 4-7 dniach. Biegunka może jednak utrzymywać się do 10 dni, a całkowity powrót do normalnego funkcjonowania jelit może zająć kilka miesięcy123.
Choć większość osób zdrowieje bez specjalistycznego leczenia, u niektórych pacjentów, szczególnie z grup ryzyka (dzieci, osoby starsze, z obniżoną odpornością), mogą wystąpić poważne powikłania, takie jak odwodnienie, bakteriemia czy reaktywne zapalenie stawów. W rzadkich przypadkach bakterie Salmonella mogą rozprzestrzenić się poza jelita, powodując infekcje innych narządów12.
Ważne jest picie dużej ilości płynów, aby zapobiec odwodnieniu, a w przypadku wystąpienia niepokojących objawów, takich jak wysoka gorączka, krwawa biegunka czy objawy odwodnienia, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem12.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.