Choroba hemolityczna płodu i noworodka (hdfn) spowodowana czynnikiem rh, inaczej choroba rh lub choroba rhesusowa
Epidemiologia
Choroba hemolityczna płodu i noworodka (HDFN) wywołana niezgodnością czynnika Rh pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, szczególnie w krajach o niskich i średnich dochodach, gdzie dostęp do immunoprofilaktyki anty-D jest ograniczony. Globalnie choroba dotyka około 373 300 żywych urodzeń rocznie (276 na 100 000), powodując ponad 160 000 zgonów okołoporodowych i 100 000 przypadków niepełnosprawności. W krajach wysoko rozwiniętych, dzięki powszechnemu stosowaniu immunoglobuliny anty-D, częstość występowania ciężkiej choroby Rh spadła do około 2,5 na 100 000 urodzeń, a śmiertelność niemowląt związana z alloimmunizacją RhD zmniejszyła się z 46/100 000 przed 1969 rokiem do 1,6/100 000 w 1990 roku. Niezgodność Rh występuje u około 10% ciąż w populacjach rasy białej i czarnej, a uczulenie na czynnik Rh dotyczy około 1 na 1000 urodzeń u kobiet Rh-ujemnych. Mimo to, tylko około 50% kobiet na świecie wymagających immunoprofilaktyki anty-Rh(D) ją otrzymuje, co jest główną przyczyną utrzymującego się wysokiego obciążenia chorobą w regionach takich jak Azja Południowa i Afryka Subsaharyjska.
- Epidemiologia choroby Rhesus
- Obciążenie chorobą Rh w różnych regionach świata
- Kraje o wysokich dochodach
- Kraje o niskich i średnich dochodach
- Różnice regionalne w dostępie do profilaktyki
- Czynniki ryzyka i predyspozycje etniczne
- Różnice etniczne w występowaniu grupy Rh-ujemnej
- Czynniki wpływające na ryzyko alloimmunizacji
- Wpływ płci płodu na przebieg choroby
- Trendy epidemiologiczne i wpływ profilaktyki
- Ewolucja częstości występowania po wprowadzeniu profilaktyki
- Wyzwania w dostępie do profilaktyki
- Różnice regionalne w skuteczności profilaktyki
- Konsekwencje zdrowotne i ekonomiczne
- Systemy nadzoru i monitorowanie choroby Rh
- Wyzwania globalne i przyszłe kierunki
- Podsumowanie epidemiologiczne
Epidemiologia choroby Rhesus
Choroba hemolityczna płodu i noworodka (HDFN) spowodowana czynnikiem Rh, inaczej choroba Rh lub choroba rhesusowa, jest stanem wynikającym z niezgodności czynnika Rh między matką a płodem, który może prowadzić do istotnych powikłań okołoporodowych. Około 15% populacji nie posiada antygenu powierzchniowego erytrocytów Rh i jest uznawana za Rh-negatywną, podczas gdy zdecydowana większość (85%) osób jest Rh-pozytywna.1 Częstość występowania choroby Rh na świecie jest zróżnicowana i zależy od wielu czynników, w tym dostępności profilaktyki i jakości opieki zdrowotnej.
Rozpowszechnienie na świecie
Globalne szacunki z 2010 roku wskazują, że choroba Rh dotyka około 373 300 żywych urodzeń, co stanowi 276 noworodków na 100 000 żywych urodzeń.12 W krajach o wysokich dochodach, gdzie profilaktyka jest powszechnie stosowana, częstość występowania ciężkiej choroby Rh znacznie spadła – do około 2,5 na 100 000 urodzeń.1 Natomiast w krajach o niskich i średnich dochodach wskaźniki są znacznie wyższe, szczególnie w Europie Wschodniej/Azji Centralnej (525 na 100 000), Afryce Subsaharyjskiej (386 na 100 000) i Ameryce Łacińskiej/Karaibach (345 na 100 000 żywych urodzeń).1
Badania epidemiologiczne wskazują, że grupami etnicznymi najbardziej narażonymi na chorobę Rh są osoby pochodzenia europejskiego ze względu na wyższy odsetek osób Rh-ujemnych. Około 15-20% pacjentów rasy białej ma grupę krwi Rh-ujemną, w porównaniu do 5-10% pacjentów rasy czarnej. Wśród osób pochodzenia azjatyckiego i rdzennych Amerykanów częstość występowania grupy krwi Rh-ujemnej wynosi mniej niż 5%.1
Przemiany epidemiologiczne
Choroba Rh była kiedyś główną przyczyną śmiertelności okołoporodowej. Przed wprowadzeniem profilaktyki immunoglobuliną anty-D, choroba Rh dotykała 1% wszystkich noworodków i była odpowiedzialna za śmierć jednego dziecka na każde 2200 urodzeń.1 Ogólnokrajowy nadzór nad chorobą hemolityczną noworodka z powodu niezgodności czynnika Rh wykazał, że związana z nią śmiertelność niemowląt zmniejszyła się z 941 zgonów w 1968 roku do 269 zgonów w 1975 roku, czyli z 2,7 do 0,9 na 10 000 żywych urodzeń. Częstość występowania choroby hemolitycznej z powodu czynnika Rh spadła z 45 na 10 000 wszystkich urodzeń w 1970 roku do 21 na 10 000 w 1975 roku.1
Wprowadzenie profilaktyki immunoglobuliną anty-D i postępy w opiece neonatologicznej zmniejszyły częstość występowania HDFN prawie dziesięciokrotnie, do 1 na 21 000 urodzeń. Zgony przypisywane alloimmunizacja-rhd/” title=”alloimmunizacja RhD” class=”to-tag” data-termid=”16722″>alloimmunizacji RhD spadły z 46/100 000 urodzeń przed 1969 rokiem do 1,6/100 000 w 1990 roku.1 Jedno amerykańskie badanie wskazuje na częstość występowania alloimmunizacji RhD na poziomie 6 na 1000 urodzeń, sugerując, że obecnie należy to uznać za rzadki stan.1
Aktualne wskaźniki zachorowalności
Mimo postępów w profilaktyce, choroba hemolityczna płodu i noworodka (HDFN) dotyka obecnie szacunkowo 3-80 na 100 000 pacjentów rocznie.1 Od czasu wprowadzenia rutynowej profilaktyki u kobiet z grupy ryzyka, częstość występowania uczulenia na czynnik Rh spadła z 45 do 10,2 przypadków na 10 000 urodzeń, przy czym mniej niż 10% wymaga transfuzji wewnątrzmacicznej.1
Niezgodność w zakresie antygenów Rh (anty-D lub anty-c) występuje u około 10% wszystkich ciąż wśród osób rasy białej i czarnej; natomiast jest bardzo rzadka u kobiet rasy azjatyckiej.1 Uczulenie na czynnik Rh występuje u około 1 na 1000 urodzeń u kobiet Rh-ujemnych.1
Obecnie pomimo dostępności skutecznej profilaktyki, tylko około 50% kobiet na całym świecie, które potrzebują immunoprofilaktyka-anty-rh/” title=”immunoprofilaktyka anty-Rh” class=”to-tag” data-termid=”16734″>immunoprofilaktyki anty-Rh(D), faktycznie ją otrzymuje, prawdopodobnie z powodu braku świadomości, dostępności i/lub przystępności cenowej, narażając setki tysięcy płodów i noworodków na ryzyko choroby Rh każdego roku.12
Obciążenie chorobą Rh w różnych regionach świata
Obciążenie chorobą Rh jest znacząco zróżnicowane w zależności od regionu świata, odzwierciedlając różnice w dostępie do profilaktyki, systemach opieki zdrowotnej oraz częstości występowania grupy krwi Rh-ujemnej w poszczególnych populacjach.
Kraje o wysokich dochodach
W krajach rozwiniętych, takich jak Stany Zjednoczone, Australia i kraje Europy Zachodniej, choroba Rh została niemal całkowicie wyeliminowana dzięki powszechnemu wdrożeniu programów profilaktyki immunoglobuliną anty-D. W tych regionach częstość występowania ciężkiej choroby Rh wynosi około 2,5 na 100 000 żywych urodzeń.1 W Australii choroba hemolityczna noworodka jest obecnie prawie nieistniejąca dzięki rutynowym badaniom prenatalnym grup krwi i odpowiedniemu postępowaniu klinicznemu z matką i dzieckiem.12
Pomimo tych sukcesów, nawet w krajach o wysokich dochodach nadal występują przypadki choroby Rh. W Stanach Zjednoczonych, według przeglądu aktów urodzenia z 2001 roku przeprowadzonego przez Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom, uczulenie na czynnik Rh nadal dotyka 6,7 na 1000 żywych urodzeń.1 Wynika to z kilku przyczyn, w tym nieumyślnego pominięcia profilaktyki przedporodowej i poporodowej, nieużywania leku w innych wskazaniach przedporodowych oraz niewystarczającego dawkowania przy porodzie w przypadku dużego krwotoku płodowo-matczynego.1
Kraje o niskich i średnich dochodach
W krajach o niskich i średnich dochodach (LMIC) obciążenie chorobą Rh pozostaje nieproporcjonalnie wysokie. Szacuje się, że choroba Rh nadal powoduje ponad 160 000 zgonów okołoporodowych i 100 000 przypadków niepełnosprawności rocznie na całym świecie, co oznacza jedynie 50% redukcję w porównaniu z erą przed wprowadzeniem immunoglobuliny.1
Największe braki w dostępie do immunoglobuliny anty-D występują w Azji Południowej i Afryce Subsaharyjskiej. Oba te regiony mają wysoką częstość występowania zgonów noworodków z powodu powikłań choroby Rh, ale praktycznie nie podaje się tam immunoglobuliny Rh(D).12 Trzy czwarte śmiertelności związanej z chorobą Rh występuje właśnie w Afryce Subsaharyjskiej i Azji Południowej.1
Badania epidemiologiczne wykazały, że rozpowszechnienie choroby Rh jest największe w krajach o wskaźniku umieralności noworodków równym lub większym niż 15 zgonów noworodków na 1000 żywych urodzeń.1 Problemem w wielu krajach o niskich dochodach jest również brak systematycznego zbierania danych i monitorowania choroby, co może prowadzić do niedoszacowania rzeczywistej skali problemu.1
Różnice regionalne w dostępie do profilaktyki
Analiza luki między roczną liczbą dawek immunoglobuliny anty-Rh(D), które teoretycznie powinny być podawane, a roczną liczbą dawek faktycznie podawanych, wykazała znaczące różnice regionalne. Na całym świecie rocznie podaje się mniej niż 4 miliony dawek, podczas gdy do zapewnienia minimalnego progu zapobiegania uczuleniu na Rh(D) przez zapewnienie tylko immunoprofilaktyki poporodowej potrzeba ponad 5 milionów dawek rocznie.1
Ogólnoświatowa luka w zakresie leczenia wynosi ponad 2,5 miliona dawek poniżej minimalnego zalecanego progu zapobiegania chorobie Rh. W szczególności w 100 krajach mniej niż 80% kobiet w ciąży, które wymagały tej terapii, otrzymało dawkę po porodzie.12
Badania wykazały, że żaden z badanych regionów nie miał akceptowalnego poziomu przestrzegania zalecanych wytycznych dotyczących zapobiegania chorobie Rh. Różne czynniki, w tym brak świadomości niezgodności Rh, ograniczona dostępność terapii i inne priorytety opieki zdrowotnej, odgrywają rolę w utrudnianiu dostępu do tej ratującej życie terapii na całym świecie.12
Czynniki ryzyka i predyspozycje etniczne
Ryzyko rozwoju choroby Rh jest determinowane przez szereg czynników, w tym rozkład grup krwi w różnych populacjach etnicznych, historię ciąż oraz dostęp do profilaktyki.
Różnice etniczne w występowaniu grupy Rh-ujemnej
Częstość występowania grupy krwi Rh-ujemnej wykazuje znaczące różnice w zależności od pochodzenia etnicznego:
- Osoby rasy białej (Europejczycy i Północnoamerykanie): 15-20% populacji jest Rh-ujemna12
- Osoby rasy czarnej: 5-10% populacji jest Rh-ujemna1
- Osoby pochodzenia azjatyckiego i rdzenni Amerykanie: mniej niż 5% populacji jest Rh-ujemna1
- W niektórych populacjach azjatyckich odsetek ten jest jeszcze niższy: 0,1-0,3%1
Te różnice w rozkładzie grup krwi częściowo tłumaczą, dlaczego choroba Rh jest rzadziej spotykana w niektórych regionach świata, takich jak Azja, gdzie odsetek osób Rh-ujemnych jest bardzo niski.
Czynniki wpływające na ryzyko alloimmunizacji
Alloimmunizacja Rh występuje, gdy kobieta Rh-ujemna zostaje uwrażliwiona na czerwone krwinki Rh-dodatnie. Kluczowe czynniki ryzyka obejmują:
- Wcześniejsze ciąże z płodem Rh-dodatnim1
- Historia transfuzji krwi1
- Matka Rh-ujemna i ojciec Rh-dodatni lub o nieznanym statusie Rh1
- Historia inwazyjnych zabiegów położniczych1
- Brak podania immunoglobuliny anty-D w poprzednich ciążach1
Badanie przeprowadzone w 2013 roku w celu analizy uczulenia kobiet wykazało, że u 51% z 290 kobiet z immunizacją RhD doszło do uwrażliwienia (były narażone na krew Rh-dodatnią dziecka) podczas pierwszej ciąży, podczas gdy u 33% kobiet doszło do uwrażliwienia podczas drugiej ciąży. W 94% ciąż przeciwciała Rh zostały wytworzone po pierwszym trymestrze. 73% kobiet wytworzyło przeciwciała w drugim lub trzecim trymestrze, a 21% wytworzyło je podczas lub po porodzie.1
Wpływ płci płodu na przebieg choroby
Płeć płodu odgrywa istotną rolę w stopniu odpowiedzi na przeciwciała matczyne. Obserwuje się widoczny 13-krotny wzrost występowania obrzęku płodu u płodów męskich RhD-dodatnich w porównaniu z płodami żeńskimi w podobnie uczulonych ciążach.1 To interesujące zjawisko wymaga dalszych badań, ale sugeruje istotne różnice w podatności na chorobę Rh w zależności od płci.
Trendy epidemiologiczne i wpływ profilaktyki
Wprowadzenie immunoglobuliny anty-D jako środka profilaktycznego miało znaczący wpływ na epidemiologię choroby Rh, choć korzyści zostały nierównomiernie rozłożone na świecie.
Ewolucja częstości występowania po wprowadzeniu profilaktyki
Przed wprowadzeniem immunoglobuliny anty-D, alloimmunizacja RhD występowała u około 12-16% niezabezpieczonych ciąż z płodem RhD-dodatnim.1 Podawanie immunoglobuliny anty-D w okresie poporodowym zmniejszyło wskaźnik uczulenia podczas ciąży do 1,6-1,9%, a dodatkowa profilaktyka przedporodowa dodatkowo zmniejszyła wskaźnik uczulenia podczas ciąży do 0,2%.1
Kilka stanowych programów nadzoru nad chorobą Rh zgłosiło spadek śmiertelności i częstości występowania oraz zwiększone stosowanie immunoglobuliny anty-Rh. Immunoglobulina anty-Rh została podana szacunkowo 80% uprawnionych kobiet Rh-ujemnych w 1974 roku, 81% w 1975 roku i 82% w 1976 roku.1
W Australii, gdzie profilaktyka anty-D jest powszechnie stosowana, choroba hemolityczna noworodka jest obecnie prawie nieistniejąca. Około 17% kobiet w Australii, które zachodzą w ciążę, wymaga zastrzyków immunoglobuliny anty-D, aby zapobiec chorobie Rh i zapewnić zdrowie dziecka.1
Wyzwania w dostępie do profilaktyki
Pomimo ponad 50 lat od wprowadzenia immunoglobuliny anty-Rh(D), jej zastosowanie doprowadziło jedynie do 50% spadku choroby Rh na świecie z powodu niskiego wykorzystania tej profilaktyki.1 Szacuje się, że choroba Rh nadal powoduje ponad 160 000 zgonów okołoporodowych i 100 000 przypadków niepełnosprawności rocznie – tylko 50% redukcji w porównaniu z erą przed podawaniem immunoglobuliny.1
Najnowsze dane pokazują, że w około 50% kwalifikujących się przypadków na całym świecie, w ujęciu rocznym, nie podaje się immunoglobuliny anty-Rh(D).1 W szczególności w Azji Południowej i Afryce Subsaharyjskiej, gdzie występuje wysoka częstość zgonów noworodków z powodu powikłań choroby Rh, praktycznie nie podaje się immunoglobuliny Rh(D).1
Różnice regionalne w skuteczności profilaktyki
Pierwszeństwo w podawaniu immunoglobuliny anty-D jest realizowane tylko w krajach o wysokich dochodach oraz w Brazylii, Czechach, Chorwacji, Grecji, na Węgrzech, w Iranie, na Litwie, w Malezji, Arabii Saudyjskiej, Sri Lance, Korei Południowej, Tajlandii, Turcji i Urugwaju.1
W wielu krajach brakuje standardowych protokołów immunologicznego nadzoru ciąż Rh-ujemnych w celu zapobiegania chorobie hemolitycznej noworodka. Na przykład w Demokratycznej Republice Konga badania immunohematologicznego nadzoru ciąż Rh D ujemnych wykazały brak wiedzy na temat statusu Rh D ujemnego zarówno wśród pracowników służby zdrowia, jak i pacjentek.1
Profil kliniczny alloimmunizacji w niektórych krajach afrykańskich ujawnił alloimmunizację u 76,47% ciężarnych we wszystkich grupach, a w Rhesus u 20%; przeciwciału anty-D towarzyszyło inne przeciwciało w 100% przypadków, a choroba hemolityczna noworodka wystąpiła w 62% przypadków.1
Konsekwencje zdrowotne i ekonomiczne
Choroba Rh stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia publicznego zarówno z perspektywy klinicznej, jak i ekonomicznej, szczególnie w regionach o ograniczonym dostępie do profilaktyki.
Śmiertelność i zachorowalność
Choroba Rh należała kiedyś do głównych przyczyn umieralności okołoporodowej, odpowiadając za około 10% zgonów płodów i noworodków.1 Mimo postępów medycznych, które znacząco zmniejszyły jej występowanie w krajach rozwiniętych, choroba ta nadal pozostaje poważnym problemem zdrowia publicznego w krajach rozwijających się.
Według szacunków, powikłania choroby mogą być związane ze śmiercią co najmniej 50 000 płodów i 114 000 noworodków na całym świecie rocznie.12 Ponad połowa płodów lub noworodków z chorobą Rh umiera; osoby z ciężką chorobą, które przeżyją, mogą mieć znaczne uszkodzenia mózgu.1
Badania pokazują, że 24 miliony (18% z 134 milionów żywych urodzeń ≥32 tygodnia ciąży z 184 krajów) było zagrożonych niekorzystnymi wynikami związanymi z hiperbilirubinemią noworodkową. Z tych, 480 700 (0,36%) miało albo chorobę Rh (373 300), albo rozwinęło ciężką hiperbilirubinemię z innych przyczyn (107 400), z 24% ryzykiem zgonu (114 100), 13% ryzykiem żółtaczki jąder podkorowych (75 400) i 11% ryzykiem martwych urodzeń.12
Koszty ekonomiczne i społeczne
Oprócz tragicznego wpływu na życie ludzkie, choroba Rh niesie ze sobą znaczące koszty ekonomiczne i społeczne. Dzieci, które przeżyją ciężką chorobę Rh, często cierpią na długotrwałe zaburzenia neurologiczne, takie jak porażenie mózgowe, opóźnienie rozwoju i utrata słuchu, które wymagają kosztownej, długoterminowej opieki i wsparcia.
Niezgodność matczyno-płodowa Rhesus pozostaje głównym problemem zdrowia matki, ponieważ może prowadzić do tworzenia przeciwciał u kobiet, które przekraczając barierę łożyskową, niszczą czerwone krwinki i tym samym powodują poważne powikłania, prowadzące do niedokrwistości, żółtaczki, uszkodzeń mózgu i śmierci wewnątrzmacicznej płodu oraz poronień i poronień samoistnych u matki.1
Obecność obrzęku płodu znacząco zwiększa śmiertelność płodu (30% vs 8%, RR: 3,5 [95% CI 1,6 do 7,9]).1 Ta wysoka śmiertelność podkreśla potrzebę wczesnej interwencji i dostępu do odpowiedniej opieki prenatalnej.
Efektywność kosztowa profilaktyki
Immunoglobulina anty-D jest wysoce skutecznym i opłacalnym środkiem zapobiegającym chorobie Rh. Zapobiegając uczuleniu matki, eliminuje potrzebę kosztownych interwencji, takich jak transfuzje wewnątrzmaciczne, wymienne transfuzje krwi u noworodków oraz długoterminowa opieka nad dziećmi z uszkodzeniami neurologicznymi.
W 2021 roku Międzynarodowa Federacja Ginekologii i Położnictwa (FIGO) opublikowała wytyczne dotyczące zapobiegania chorobie Rh poprzez immunoprofilaktykę, biorąc pod uwagę efektywność kosztową różnych schematów dawkowania i priorytetyzując jej podawanie według wskazań.1
Wytyczne zalecają różne schematy profilaktyki w zależności od dostępności zasobów, uznając, że nawet bardziej ograniczone interwencje mogą zapewnić znaczącą ochronę w warunkach ograniczonych zasobów.
Systemy nadzoru i monitorowanie choroby Rh
Nadzór epidemiologiczny nad chorobą Rh jest kluczowym elementem jej zwalczania, jednak systemy monitorowania różnią się znacząco w zależności od regionu i dostępności zasobów.
Metody monitorowania i nadzoru
W krajach o wysokich dochodach istnieją dobrze ustalone systemy nadzoru nad chorobą Rh, które obejmują:
- Rutynowe badania przesiewowe wszystkich kobiet w ciąży w celu określenia grupy krwi i obecności przeciwciał1
- Monitorowanie poziomu przeciwciał anty-D u kobiet Rh-ujemnych1
- Wzmożone monitorowanie ciąż, w których wykryto przeciwciała anty-D1
- Badanie dzieci urodzonych przez matki Rh-ujemne w celu określenia ich grupy krwi i obecności przeciwciał (test Coombsa)1
Kilka stanowych programów nadzoru nad chorobą Rh w USA zgłosiło spadek śmiertelności i częstości występowania oraz zwiększone stosowanie immunoglobuliny anty-Rh.1 Takie programy są kluczowe dla oceny skuteczności interwencji i identyfikacji obszarów wymagających poprawy.
Luki w systemach nadzoru
W wielu krajach o niskich i średnich dochodach brakuje skutecznych systemów nadzoru nad chorobą Rh, co utrudnia dokładną ocenę skali problemu i skuteczności interwencji. Dostępne dane mogą być niedoszacowane z powodu niepowodzenia diagnostycznego, niedostatecznego zgłaszania przypadków oraz braku systematycznej polityki badań i monitorowania tych stanów.1
Przegląd literatury ujawnił bardzo niewiele publikacji opisujących częstość występowania choroby Rh(D) w krajach o niskich dochodach, gdzie generalnie nie jest ona uważana za główny problem, prawdopodobnie ze względu na niższą częstość występowania grupy krwi Rh(D)-ujemnej niż w krajach o wysokich dochodach oraz brak zbierania danych i monitorowania choroby dla tego zaburzenia.1
Nowoczesne podejścia do nadzoru
Nowe technologie mogą pomóc w poprawie nadzoru nad chorobą Rh, szczególnie w obszarach o ograniczonych zasobach. Na przykład dostępność łatwych w użyciu, przenośnych i przystępnych cenowo technologii może przynieść testy Rh do trudno dostępnych społeczności wiejskich w krajach o niskich i średnich dochodach.1
Nieinwazyjne badania prenatalne (NIPT) dla genotypu grupy krwi płodu RHD dla wszystkich ciąż Rh D ujemnych są obecnie zalecane w wytycznych dotyczących profilaktycznego stosowania immunoglobuliny Rh D w opiece ciążowej w niektórych krajach, takich jak Australia.1 Ta technologia może pomóc w bardziej ukierunkowanym stosowaniu profilaktyki anty-D, kierując ją do kobiet, które jej naprawdę potrzebują.
Inne cechy wykonalności, które są badane w celu poprawy nadzoru nad chorobą Rh, obejmują: akceptację testu w miejscu opieki przez kobiety w ciąży; zdolność wizytujących zdrowotnych do podawania testu w miejscu opieki i interpretacji wyników; podawanie profilaktyki RhIg przez wizytujących zdrowotnych; oraz akceptowalność RhIg przez kobiety w ciąży.1
Wyzwania globalne i przyszłe kierunki
Mimo że choroba Rh jest w dużej mierze możliwa do zapobiegania, nadal stanowi istotne wyzwanie dla globalnego zdrowia publicznego, szczególnie w regionach o ograniczonych zasobach.
Główne wyzwania
Do najważniejszych wyzwań w globalnym zwalczaniu choroby Rh należą:
- Brak świadomości o niezgodności Rh i jej potencjalnych konsekwencjach wśród pracowników służby zdrowia i pacjentów12
- Ograniczona dostępność immunoglobuliny anty-D w wielu krajach o niskich i średnich dochodach1
- Nierówny dostęp do opieki przedporodowej i badań przesiewowych1
- Brak standardowych protokołów postępowania w przypadku ciąż Rh-ujemnych1
- Niewystarczające systemy nadzoru i zbierania danych1
- Konkurujące priorytety zdrowotne w regionach o ograniczonych zasobach1
Ogromny brak profilaktyki zidentyfikowany w obecnych badaniach powinien być traktowany jako globalna sytuacja kryzysowa wynikająca z braku dostępu matek do immunoglobuliny anty-Rh(D).1
Innowacyjne podejścia i inicjatywy
W odpowiedzi na te wyzwania powstają różne inicjatywy i innowacyjne podejścia:
- Konsorcjum na rzecz Powszechnej Eliminacji Choroby Rh (CURhE) rozpoczęło współpracę z Federalnym Ministerstwem Zdrowia Nigerii w celu rozwiązania problemu choroby Rh w tym kraju, gdzie rocznie ponad 300 000 kobiet jest zagrożonych.12
- Opracowanie przenośnych, przystępnych cenowo technologii testowania Rh, które mogą być używane w odległych społecznościach1
- Wdrażanie nieinwazyjnych badań prenatalnych (NIPT) dla genotypu płodu RHD jako sposób na bardziej ukierunkowane stosowanie immunoglobuliny anty-D1
- Badania nad podklasami IgG w celu lepszego przewidywania ciężkości HDFN i zapewnienia terminowego skierowania i interwencji1
Wiedza, talent i zasoby takich koalicji jak CURhE umożliwią dokładną identyfikację problemu choroby Rh w różnych krajach, skuteczną współpracę z lokalnymi władzami i urzędnikami zdrowotnymi, kreatywne kampanie informacyjne oraz przystępne cenowo dostarczanie potrzebnego leczenia profilaktycznego.1
Przyszłe priorytety
Aby skutecznie zwalczać chorobę Rh na poziomie globalnym, przyszłe wysiłki powinny koncentrować się na następujących obszarach:
- Zwiększanie świadomości na temat chorób Rh wśród pracowników służby zdrowia i ogółu społeczeństwa1
- Poprawa dostępu do immunoglobuliny anty-D w regionach o ograniczonych zasobach1
- Wzmacnianie systemów nadzoru i zbierania danych w celu lepszego śledzenia obciążenia chorobą Rh1
- Opracowanie i wdrożenie standardowych protokołów zapobiegania i leczenia choroby Rh dostosowanych do różnych kontekstów zasobów1
- Integracja badań przesiewowych i profilaktyki Rh z rutynową opieką prenatalną1
- Bardziej skoncentrowane wysiłki w celu określenia częstości uczulenia matki i zidentyfikowania i skorygowania luk w poporodowym i poaborcyjnym stosowaniu immunoglobuliny anty-Rh1
Zamykanie luki w dostępności immunoglobuliny anty-RhD powinno być priorytetem w przyszłych wysiłkach mających na celu zapewnienie równej opieki, ponieważ doprowadzi to do bardziej pożądanego wyniku zapobiegania chorobie Rh, a nie zmuszania pacjentów do poszukiwania bardziej złożonych środków leczenia choroby Rh po jej rozwoju.1
Podsumowanie epidemiologiczne
Choroba hemolityczna płodu i noworodka (HDFN) spowodowana czynnikiem Rh, mimo że jest w dużej mierze możliwa do zapobiegania, nadal stanowi istotne wyzwanie dla zdrowia publicznego na świecie, szczególnie w regionach o ograniczonych zasobach.
Globalne szacunki wskazują, że 373 300 żywych urodzeń (276 na 100 000) rocznie jest dotkniętych chorobą Rh.12 Mimo skutecznej profilaktyki, wciąż dochodzi do ponad 160 000 zgonów okołoporodowych i 100 000 przypadków niepełnosprawności rocznie z powodu tej choroby.1
Nierówności w dostępie do profilaktyki immunoglobuliną anty-D są uderzające – tylko około 50% kobiet na świecie, które jej potrzebują, faktycznie ją otrzymuje.12 Największe braki występują w Azji Południowej i Afryce Subsaharyjskiej, gdzie odnotowuje się wysoką częstość zgonów noworodków z powodu powikłań choroby Rh.1
Różnice etniczne w rozkładzie grup krwi częściowo tłumaczą regionalne różnice w występowaniu choroby – od 15-20% Rh-ujemnych wśród osób rasy białej do mniej niż 5% wśród osób pochodzenia azjatyckiego.1
Wprowadzenie programów profilaktyki anty-D spowodowało dramatyczny spadek choroby Rh w krajach o wysokich dochodach – z 45 do 10,2 przypadków na 10 000 urodzeń.1 Jednak w innych częściach świata ten postęp był znacznie bardziej ograniczony.
Poprawa dostępu do profilaktyki anty-D, wzmocnienie systemów nadzoru i zwiększenie świadomości na temat choroby Rh są kluczowymi priorytetami w globalnych wysiłkach mających na celu zmniejszenie obciążenia tą chorobą i zapewnienie, że tragedia, która została w dużej mierze wyeliminowana w krajach o wysokich dochodach, nie będzie nadal dotykać dzieci i rodzin w krajach o ograniczonych zasobach.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.