Bóle głowy typu „thunderclap” to bóle, które pojawiają się nagle i są bardzo bolesne. mogą być objawem krwawienia w mózgu.
Epidemiologia
Bóle głowy typu thunderclap charakteryzują się nagłym początkiem i osiągnięciem maksymalnego nasilenia w czasie krótszym niż 1 minuta, trwając minimum 5 minut, i często występują bez wyraźnego czynnika wyzwalającego. Epidemiologicznie są rzadkie, z roczną zapadalnością około 43/100 000 osób dorosłych, a w populacji pediatrycznej stanowią 0,8% przypadków zgłaszających się na oddział ratunkowy. Wśród przyczyn wtórnych najczęściej występuje krwotok podpajęczynówkowy (SAH) u 11-25% pacjentów, a także odwracalny zespół zwężenia naczyń mózgowych (RCVS) (8-45%), rozwarstwienie tętnicy szyjnej (20%), zakrzepica zatok żylnych (2-16%), nadciśnienie śródczaszkowe (15%) oraz zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (2%). Diagnostyka powinna obejmować CT głowy w ciągu 12 godzin od wystąpienia objawów, punkcję lędźwiową, MRI oraz badania naczyniowe, zgodnie z wytycznymi ICHD-3. Narzędzie Ottawa SAH Rule wykazuje 100% czułość i 13,6-15,3% swoistość w wykrywaniu SAH u pacjentów z bólem typu thunderclap.
Epidemiologia bólów głowy typu „thunderclap”
Bóle głowy typu „thunderclap” to bóle, które pojawiają się nagle i są bardzo bolesne. mogą być objawem krwawienia w mózgu. Charakteryzują się nagłym początkiem, osiągając maksymalne nasilenie w czasie krótszym niż jedna minuta, trwają minimum 5 minut i często pojawiają się bez wyraźnego czynnika wyzwalającego12.
Według danych epidemiologicznych, częstość występowania bólów głowy typu thunderclap jest relatywnie niska. Badania populacyjne wskazują, że roczna zapadalność wynosi około 43 przypadki na 100 000 mieszkańców powyżej 18 roku życia34. To jedyna wiarygodna estymacja oparta na badaniu podgrupy populacji szwedzkiej5. Podobne dane przytaczane są w innych źródłach, potwierdzając, że jest to rzadkie schorzenie6.
Badanie populacyjne przeprowadzone we Włoszech wykazało, że częstość występowania bólów głowy typu thunderclap w ciągu całego życia wynosi 0,3% u mężczyzn i kobiet w wieku 55-94 lat7. Inne źródła podają, że mniej niż 0,3% populacji doświadczy tego typu bólu głowy w ciągu życia8.
Występowanie bólu głowy typu thunderclap w populacji pediatrycznej
Bóle głowy typu thunderclap w populacji pediatrycznej są uważane za bardzo rzadkie, chociaż dane na ten temat są ograniczone. W niedawnym retrospektywnym badaniu obejmującym dzieci i młodzież w wieku 6-18 lat zgłaszających się na pediatryczny oddział ratunkowy, bóle głowy typu thunderclap zdiagnozowano u 19 z 2290 (0,8%) pacjentów9. Przypadki zwężenia naczyń mózgowych” class=”to-tag” data-termid=”69124″>odwracalnego zespołu zwężenia naczyń mózgowych (RCVS), który może powodować bóle głowy typu thunderclap, opisywano również w populacji dziecięcej, ale głównie jako pojedyncze przypadki lub małe serie przypadków10.
Związek z płcią i wiekiem
Dane dotyczące związku między bólami głowy typu thunderclap a płcią są niejednoznaczne. W przypadku niektórych przyczyn tych bólów, takich jak zakrzepica zatok żylnych mózgu, obserwuje się przewagę kobiet. Badanie ISCVT (International Study on Cerebral Venous and Dural Sinuses Thrombosis) wykazało, że około 78% przypadków zakrzepicy zatok żylnych mózgu występuje u osób poniżej 50 roku życia11.
W przypadku odwracalnego zespołu zwężenia naczyń mózgowych (RCVS), duża seria przypadków u dorosłych wykazała, że schorzenie to najczęściej dotyka kobiety w średnim wieku12. Natomiast przegląd pacjentów pediatrycznych z RCVS wykazał przewagę płci męskiej13.
Nadzór nad bólami głowy typu thunderclap
Ze względu na potencjalnie zagrażające życiu przyczyny, bóle głowy typu thunderclap wymagają natychmiastowej oceny medycznej i są uważane za stan nagły14. Kluczową cechą odróżniającą bóle głowy typu thunderclap od innych bólów głowy jest szybkość, z jaką się rozwijają – samo ekstremalne nasilenie nie jest wystarczające do rozpoznania15.
Badania diagnostyczne i wytyczne postępowania
Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy (ICHD-3) zaleca podejście diagnostyczne dla bólów głowy typu thunderclap, obejmujące tomografię komputerową (CT), punkcję lędźwiową (LP), badania naczyniowe i obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego (MRI)16.
W przypadku pacjentów zgłaszających się z bólem głowy typu thunderclap do oddziału ratunkowego, zaleca się wykonanie tomografii komputerowej głowy w ciągu 12 godzin od wystąpienia objawów17. Około 99,3% pacjentów z krwotokiem podpajęczynówkowym (SAH) przechodzi badanie CT w ciągu 6 godzin od przybycia na oddział ratunkowy18.
Badanie Ottawa SAH Rule jest narzędziem decyzyjnym, które zostało prospektywnie zwalidowane. Reguła Ottawa SAH wykazała 100% czułość i 13,6-15,3% swoistość w kolejnych badaniach walidacyjnych19.
Jednakże, badania wskazują, że częstość wykonywania neuroobrazowania nie jest zgodna z międzynarodowymi wytycznymi, co sugeruje potencjalną potrzebę dalszej pracy nad standaryzacją20.
Przyczyny bólu głowy typu thunderclap
Bóle głowy typu thunderclap mogą być klasyfikowane jako pierwotne (idiopatyczne) lub wtórne (związane z określoną przyczyną). Szacuje się, że około 75% bólów głowy typu thunderclap jest przypisywanych do „pierwotnych” przyczyn: zaburzenia bólu głowy, niespecyficzny ból głowy, idiopatyczny ból głowy typu thunderclap lub nieokreślone zaburzenie bólu głowy21. Pozostałe 25% przypisuje się przyczynom wtórnym, takim jak problemy naczyniowe, infekcje i różne inne stany22.
Najczęstszą przyczyną wtórnych bólów głowy typu thunderclap jest krwotok podpajęczynówkowy (SAH), który występuje u 11-25% pacjentów z bólem głowy typu thunderclap2324. Kolejne najczęstsze przyczyny to:
- Odwracalny zespół zwężenia naczyń mózgowych (RCVS) – szacuje się, że jest przyczyną 8-45% bólów głowy typu thunderclap, w których wykluczono SAH25. Ból głowy typu thunderclap jest jedynym objawem RCVS w 75% przypadków, zwykle trwającym 1-3 godziny26.27
- Rozwarstwienie tętnicy szyjnej – ból głowy typu thunderclap występuje u 20% pacjentów z rozwarstwieniem tętnicy szyjnej28.29
- Zakrzepica żył i zatok żylnych mózgu – ból głowy typu thunderclap występuje u 2-16% pacjentów z zakrzepicą żył i zatok żylnych mózgu30.31
- Nadciśnienie śródczaszkowe – ból głowy typu thunderclap występuje u 15% pacjentów z nadciśnieniem śródczaszkowym32.
- Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – bakteryjne lub wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest przyczyną bólu głowy typu thunderclap u 2% pacjentów33. Prospektywne badanie pacjentów z bólem głowy typu thunderclap wykazało, że 2,7% miało etiologię zakaźną34.
Nadzór i ocena ryzyka
Każdy pacjent z bólem głowy typu thunderclap musi być traktowany tak, jakby miał zagrażający życiu stan wewnątrzczaszkowy35. Biorąc pod uwagę poważny i potencjalnie zagrażający życiu charakter podstawowych etiologii wewnątrzczaszkowych, ból głowy typu thunderclap jest stanem nagłym wymagającym natychmiastowej oceny36.
Niepowodzenie w dokładnym i szybkim badaniu pacjentów z bólem głowy typu thunderclap może prowadzić do błędnej diagnozy z wynikającymi z tego złymi wynikami z powodu ponownego krwawienia, wczesnego wodogłowia lub skurczu naczyń. Błędnie zdiagnozowani pacjenci zazwyczaj wydają się mniej chorzy i nie mają deficytów neurologicznych; błędna diagnoza wynika z braku zrozumienia zakresu możliwych prezentacji pacjentów z SAH i nieprzeprowadzenia CT lub LP37.
Znaczenie dla zdrowia publicznego
Bóle głowy typu thunderclap, choć rzadkie, mają istotne znaczenie dla zdrowia publicznego ze względu na ich potencjalnie poważne konsekwencje. Krwotok podpajęczynówkowy, który jest najczęstszą przyczyną wtórnych bólów głowy typu thunderclap, ma średni wskaźnik śmiertelności wynoszący 51%38.
Około 13% udarów to udary krwotoczne, według American Stroke Association39. Ponad 30% pacjentów z udarem rozwija krwotok podpajęczynówkowy40.
Świadomość charakterystycznych cech bólu głowy typu thunderclap wśród pracowników służby zdrowia i ogółu społeczeństwa jest kluczowa dla wczesnego rozpoznania i leczenia potencjalnie zagrażających życiu stanów. Ból głowy typu thunderclap z towarzyszącą gorączką, osłabieniem, utratą wzroku lub czucia, lub z dezorientacją bądź zmianami w mowie lub myśleniu, wymaga natychmiastowej oceny41.
Systemy nadzoru i monitorowania bólu głowy typu thunderclap
Istnieje potrzeba aktualizacji epidemiologii bólu głowy typu thunderclap w świetle badań nad zespołami zwężenia naczyń mózgowych42. Przegląd systematyczny przeprowadzony w 2009 roku zidentyfikował 21 384 potencjalnych artykułów dotyczących nagłego i ostrego bólu głowy43.
Szacuje się, że przegląd ten może być kompletny w 98%, służąc jako punkt odniesienia dla klinicystów i badaczy44.
Ocena zgodności z wytycznymi
Badania retrospektywne oceniające zgodność z wytycznymi w zarządzaniu bólem głowy typu thunderclap są prowadzone w różnych ośrodkach medycznych. Przykładem jest badanie przeprowadzone w King Abdullah Medical City Specialist Hospital (KAMC) w Mekce, które oceniało przestrzeganie wytycznych ICHD-3 i oceniało charakterystykę demograficzną, cechy kliniczne i wyniki pacjentów zgłaszających się na oddział ratunkowy z bólem głowy typu thunderclap45.
Badanie to wykazało, że większość pacjentów (91,3%) została zdiagnozowana ze stanami krwotocznymi, przy czym SAH był najbardziej rozpowszechniony (85,5%), co jest zgodne z istniejącą literaturą wskazującą SAH jako główną przyczynę bólu głowy typu thunderclap46.
Międzynarodowe badania i współpraca
Międzynarodowe badania kohortowe, takie jak ISCVT (International Study on Cerebral Venous and Dural Sinuses Thrombosis), dostarczają cennych informacji na temat zakrzepicy zatok żylnych mózgu, która może się przejawiać jako ból głowy typu thunderclap47.
Inne międzynarodowe badania wieloośrodkowe obserwacyjne kohortowe wykazały, że ból głowy typu thunderclap zgłaszany do oddziału ratunkowego jest związany z wyższym ryzykiem poważnej patologii wewnątrzczaszkowej, w tym SAH, chociaż większość pacjentów z tego typu bólem głowy miała łagodną przyczynę48.
Prognozy i wyzwania w nadzorze
Istnieje potrzeba poprawy systemów nadzoru i monitorowania bólu głowy typu thunderclap, zwłaszcza w krajach rozwijających się, gdzie dane są ograniczone. Niedawne badanie z Paryża we Francji sugeruje, że 1,5% wszystkich pacjentów z bólem głowy może mieć ból głowy typu thunderclap49.
Wyzwaniem w nadzorze nad bólem głowy typu thunderclap jest to, że pierwotny ból głowy typu thunderclap jest diagnozą z wykluczenia, stawianą dopiero po demonstracyjnym wykluczeniu wszystkich przyczyn organicznych. Oznacza to normalne obrazowanie mózgu, w tym naczyń mózgowych, i/lub normalny płyn mózgowo-rdzeniowy50.
Ponadto, zwężenia naczyń mogą nie być widoczne we wczesnym stadium RCVS. Z tego powodu, prawdopodobny pierwotny ból głowy typu thunderclap nie jest diagnozą, która powinna być stawiana nawet tymczasowo51.
Ból głowy typu thunderclap pozostaje ważnym wyzwaniem diagnostycznym i klinicznym. Ze względu na jego potencjalnie poważne konsekwencje, ważne jest, aby pracownicy służby zdrowia byli świadomi jego cech charakterystycznych i odpowiednio postępowali z pacjentami, którzy zgłaszają się z takimi objawami.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.