Barwy spożywcze i nadpobudliwość – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Barwy spożywcze i nadpobudliwość
Rokowania, prognozy i postęp choroby

Aktualne badania, głównie kontrolowane ekspozycyjne u dzieci, wskazują na związek między spożyciem sztucznych barwników, zwłaszcza Żółcieni nr 5, a negatywnymi skutkami behawioralnymi, w tym nasileniem objawów ADHD oraz występowaniem nadpobudliwości i drażliwości u dzieci bez wcześniejszych diagnoz. Dawkowanie 20 mg mieszanki barwników i benzoesanu sodu wykazało istotny wzrost nadpobudliwości u dzieci w wieku przedszkolnym. Syntetyczne barwniki mogą również wpływać na mikrobiotę jelitową, co potencjalnie pogarsza objawy lękowe. Pomimo że barwniki nie są główną przyczyną ADHD, ich ekspozycja może zaostrzać objawy u podatnych dzieci, a długoterminowe skutki obejmują ryzyko zespołu metabolicznego, chorób sercowo-naczyniowych oraz potencjalne działanie rakotwórcze. Obecne dopuszczalne dzienne spożycie (ADI) ustalone przez FDA, oparte na badaniach sprzed kilku dekad, mogą nie zapewniać odpowiedniej ochrony neurologicznej u dzieci wrażliwych na te substancje.

Prognostyczne aspekty barw spożywczych i nadpobudliwości

Predykcja długotermionowych efektów ekspozycji
Prognoza dla dzieci z ADHD i bez ADHD
Wpływ na poziomie populacyjnym
Efektywność interwencji dietetycznych
Bezpieczeństwo dopuszczalnych dziennych dawek
Regulacje i zalecenia zdrowotne
Kontrowersje i niepewności naukowe
Aktualny stan wiedzy i prognozy
Kolejne rozdziały

Prognostyczne aspekty barw spożywczych i nadpobudliwości

Obecne dowody naukowe, pochodzące głównie z kontrolowanych badań ekspozycyjnych u dzieci, wskazują na istnienie związku między ekspozycją na barwniki spożywcze a negatywnymi skutkami behawioralnymi u dzieci, zarówno tych z wcześniej istniejącymi zaburzeniami behawioralnymi, jak i bez nich. Szczególnie istotne są badania dotyczące samej Żółcieni nr 5, które dostarczają dowodów na wpływ tego barwnika na zachowanie dzieci.¹²

Predykcja długotermionowych efektów ekspozycji

Długoterminowa prognoza dotycząca wpływu sztucznych barwników spożywczych na zdrowie dzieci budzi poważne obawy. Wiele publikacji sugeruje, że sztuczne barwniki, konserwanty benzoesanowe, słodziki bezkaloryczne, emulgatory i ich pochodne rozkładu mają niekorzystny wpływ, zwiększając ryzyko zaburzeń zdrowia psychicznego, zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), chorób układu krążenia, zespołu metabolicznego oraz potencjalnie mają działanie rakotwórcze. Przegląd systematyczny potwierdził, że sztuczne azowe barwniki spożywcze i konserwant benzoesan sodu powodują zaburzenia zachowania u dzieci.¹

Szczególnie niepokojący jest fakt, że barwniki te mogą stanowić „tykającą bombę zegarową” w kontekście otyłości u dorosłych, zespołu metabolicznego, chorób sercowo-naczyniowych, zaburzeń zdrowia psychicznego i nowotworów.¹ Oznacza to, że nawet jeśli objawy nadpobudliwości manifestują się w dzieciństwie, konsekwencje zdrowotne ekspozycji na barwniki mogą utrzymywać się lub pojawiać w późniejszym życiu.

Prognoza dla dzieci z ADHD i bez ADHD

Najnowsze dane sugerują niewielki, ale istotny szkodliwy wpływ sztucznych barwników spożywczych na zachowanie dzieci, który nie ogranicza się tylko do tych z rozpoznanym ADHD. Barwniki spożywcze nie są główną przyczyną ADHD jako takiego, ale wydają się wpływać na dzieci niezależnie od tego, czy mają ADHD, czy nie.¹

Istnieją dowody wskazujące, że sztuczne barwniki spożywcze mogą:

Pogorszyć objawy ADHD u dzieci z tym rozpoznaniem¹
Wywołać nadpobudliwość i drażliwość u dzieci bez wcześniejszych diagnoz¹
Nasilić zachowania związane ze złością, drażliwością i oporem wobec autorytetów¹
Wpłynąć na bakterie jelitowe, które mogą oddziaływać na nastrój i lęk, potencjalnie pogarszając objawy lękowe¹

Badania opublikowane w The Lancet, Pediatrics i Journal of Pediatrics sugerują, że dodatki do żywności niekorzystnie wpływają na populację dzieci z ADHD. Niektóre wskazują nawet, że sztuczne barwniki i aromaty, a także konserwant benzoesan sodu, mogą powodować nadpobudliwość nawet u dzieci bez ADHD.¹

Wpływ na poziomie populacyjnym

Co istotne z perspektywy prognostycznej, barwniki spożywcze wydają się być bardziej problemem zdrowia publicznego niż wyłącznie problemem ADHD. Mogą one mieć skumulowany wpływ na klimat w klasie, jeśli większość dzieci doświadcza niewielkiego pogorszenia zachowania, co może prowadzić do efektów addytywnych lub synergistycznych.¹

Badanie z 2004 roku, które objęło zdrowe dzieci w wieku przedszkolnym, wykazało, że po podaniu 20 miligramów mieszanki sztucznych barwników plus benzoesanu sodu (w przeciwieństwie do placebo), dzieci doświadczyły znacznego wzrostu nadpobudliwości. Badanie to wykazało, że zarówno dzieci nadpobudliwe, jak i nie-nadpobudliwe doświadczyły zwiększonej nadpobudliwości po podaniu sztucznych barwników i dodatków do żywności, co sugeruje, że barwniki te stanowią ogólny problem zdrowia publicznego.¹

Efektywność interwencji dietetycznych

W kontekście prognostycznym istotna jest skuteczność interwencji dietetycznych. Wszystkie badania dotyczące wpływu diet eliminacyjnych na objawy ADHD wykazały statystycznie istotne zmniejszenie objawów ADHD, gdy dzieci otrzymywały wąską dietę składającą się z pokarmów, które najprawdopodobniej nie wywołują reakcji.¹ FDA przyznała, że część populacji dzieci reaguje niekorzystnie na te barwniki, co potwierdza, że sztuczne barwniki mogą negatywnie wpływać na objawy ADHD u niektórych dzieci.¹

Jednak według niektórych badaczy, ponieważ dowody wskazują, że efekty strategii eliminacji dietetycznej zgłaszane w badaniach klinicznych mają ograniczoną skuteczność, eliminacja pojedynczego składnika diety prawdopodobnie nie jest skutecznym leczeniem ADHD i nie uwzględnia wieloczynnikowej podstawy tej choroby, która jest złożona, ale powszechnie uznawana za głównie genetyczną.¹

Bezpieczeństwo dopuszczalnych dziennych dawek

Porównania skutecznych dawek w niektórych badaniach na zwierzętach, które mierzyły efekty behawioralne lub mózgowe po ekspozycji na syntetyczne barwniki spożywcze, wskazują, że podstawy ADI (Acceptable Daily Intake – Dopuszczalne Dzienne Spożycie) ustalone przez FDA nie są wystarczające do ochrony zachowania neurologicznego u podatnych dzieci.¹²

Badacze stwierdzili, że wszystkie poziomy ADI FDA dla syntetycznych barwników spożywczych opierają się na 35-70-letnich badaniach, które nie zostały zaprojektowane do wykrywania rodzajów efektów behawioralnych obserwowanych u dzieci. Porównania z nowszymi badaniami wskazują, że obecne ADI mogą nie chronić w wystarczającym stopniu dzieci przed efektami behawioralnymi.¹

Gdyby ADI dla Żółcieni nr 5 opierało się na jednym badaniu, które oceniało zależność dawka-odpowiedź u dzieci pod kątem efektów behawioralnych, ADI byłoby znacznie niższe.¹

Regulacje i zalecenia zdrowotne

W odpowiedzi na wyniki badań w dziedzinie zdrowia publicznego nastąpiły znaczące zmiany. Rząd Wielkiej Brytanii zwrócił się do producentów żywności o unikanie tych dodatków na rzecz naturalnych barwników i aromatów spożywczych. UE poprosiła producentów o dobrowolne usunięcie kilku sztucznych barwników spożywczych z żywności i napojów lub umieszczenie na etykiecie następującego ostrzeżenia: „ten barwnik spożywczy może mieć niekorzystny wpływ na aktywność i uwagę u dzieci”.¹

Badania prowadzone w Wielkiej Brytanii (tzw. badania Southampton) oceniały mieszanki dodatków do żywności, w tym barwników spożywczych zatwierdzonych do stosowania w Stanach Zjednoczonych: Allura Red 40, Tartrazine i Sunset Yellow FCF. Amerykańska FDA FAC ustaliła, że związek przyczynowo-skutkowy między ekspozycją na dodatki barwiące a nadpobudliwością u dzieci w populacji ogólnej nie został ustalony. Jednakże dane sugerują, że w przypadku niektórych podatnych dzieci z ADHD i innymi problemami behawioralnymi ich stan może być zaostrzony przez ekspozycję na szereg substancji w żywności, w tym, ale nie wyłącznie, na syntetyczne barwniki spożywcze.¹

Kontrowersje i niepewności naukowe

Należy zauważyć, że mimo rosnących dowodów, nie wszystkie badania są jednoznaczne. Niektórzy badacze twierdzą, że literatura dotycząca badań na ludziach z ostatniej dekady nie oferuje silnego, wiarygodnego wyjaśnienia wpływu barwników spożywczych obecnych w diecie lub wyeliminowanych z niej na objawy ADHD u dzieci i młodzieży.¹

Oceny zachowania badanych (dzieci z ADHD lub bez) często nie są obiektywne, ale raczej subiektywnie rejestrowane lub mierzone, a oceny i testy behawioralne prawie nigdy nie są wykorzystywane w sposób ustandaryzowany.¹

Brytyjski NHS (National Health Service) potwierdza, że badania wykazały możliwy związek między niektórymi sztucznymi barwnikami stosowanymi w żywności a problemami z nadpobudliwością u dzieci. Jeśli dziecko jest nadpobudliwe lub ma ADHD, istnieją pewne dowody sugerujące, że unikanie określonych barwników spożywczych może pomóc. Jednak związek między barwnikami spożywczymi a nadpobudliwością nie jest całkowicie pewny; potrzebne są dalsze badania, aby go potwierdzić.¹

Aktualny stan wiedzy i prognozy

Obecny stan dowodów jest niejednoznaczny, ale zbyt istotny, aby go zignorować. Do czasu lepszego określenia bezpieczeństwa, eksperci sugerują minimalizowanie ekspozycji dzieci na sztuczne barwniki spożywcze.¹

Raport opublikowany w kwietniu 2021 roku przez stan Kalifornia, z udziałem naukowców z UC Berkeley i UC Davis, potwierdził długo podejrzewane przekonanie, że spożywanie syntetycznych barwników spożywczych może powodować nadpobudliwość i inne problemy neurobehawioralne u niektórych dzieci. Dowody pokazują, że syntetyczne barwniki spożywcze są powiązane z niekorzystnymi skutkami neurobehawioralnymi u niektórych dzieci.¹

Biorąc pod uwagę wszystkie dane, literatura naukowa potwierdza wpływ ekspozycji na syntetyczne barwniki spożywcze na zachowanie neurologiczne u dzieci na poziomach ekspozycji istotnych dla środowiska.¹² Prowadzi to do wniosku, że dzieci wrażliwe na barwniki spożywcze mogą odnieść korzyści z diet eliminacyjnych, jednak należy to rozważać indywidualnie, uwzględniając wieloczynnikową naturę zaburzeń behawioralnych.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 Potential impacts of synthetic food dyes on activity and attention in children: a review of the human and animal evidence
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9052604/
Current evidence from studies in humans, largely from controlled exposure studies in children, supports a relationship between food dye exposure and adverse behavioral outcomes in children, both with and without pre-existing behavioral disorders. […] Studies of Yellow No. 5 alone provide evidence that this dye affects children’s behavior. […] Importantly, impacts on behavior and/or neurotransmitter systems or cellular architecture in the brain have been observed in animal studies. […] Taken together, the scientific literature supports an effect of synthetic food dye exposures on neurobehavior in children at environmentally relevant exposure levels. […] Comparisons of the effective doses in some of the animal studies that measured behavioral or brain effects following exposure to synthetic food dyes indicates that the basis of the FDA ADIs are not adequate to protect neurobehavior in susceptible children. […] If the ADI for Yellow No. 5 were based on the one study that evaluated a dose-response in children for behavioral effects, the ADI would be considerably lower.
#1 Artificial food additives: hazardous to long-term health? | Archives of Disease in Childhood
https://adc.bmj.com/cgi/reprint/109/11/882
Many publications suggest that artificial colourants, benzoate preservatives, non-caloric sweeteners, emulsifiers and their degradation derivatives have adverse effects by increasing risks of mental health disorders, attention deficit hyperactivity disorder, cardiovascular disease, metabolic syndrome and potential carcinogenic effects. […] A systematic review has established that artificial azo dye food colourants (AFCs) and sodium benzoate preservative cause disturbed behaviour in children. […] Potentially, they are a ticking time bomb for adult obesity, metabolic syndrome, cardiovascular diseases, mental health disorders and cancers.
#1 Artificial Food Colors and Attention-Deficit/Hyperactivity Symptoms: Conclusions to Dye for
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3441937/
The effect of artificial food colors (AFCs) on child behavior has been studied for more than 35 years, with accumulating evidence from imperfect studies. […] Recent data suggest a small but significant deleterious effect of AFCs on children’s behavior that is not confined to those with diagnosable ADHD. […] AFCs appear to be more of a public health problem than an ADHD problem. […] AFCs are not a major cause of ADHD per se, but seem to affect children regardless of whether or not they have ADHD, and they may have an aggregated effect on classroom climate if most children in the class suffer a small behavioral decrement with additive or synergistic effects. […] The results of these studies led to some significant changes in the field of public health, with the United Kingdom government requesting that food manufacturers avoid these additives in favor of natural food colors and flavors, and the EU asking manufacturers to voluntarily remove several AFCs from foods and beverages or list the following warning on the label: [this AFC] may have an adverse effect on activity and attention in children. […] The current status of evidence is inconclusive but too substantial to dismiss. […] Until safety can be better determined, we suggest minimizing children’s exposure to AFCs.
#1 How food dye can affect children | Ohio State Health & Discovery
https://health.osu.edu/health/mental-health/food-dye
You might have wondered why your son or daughter became hyper and irritable after having a blue sports drink or eating a colorfully iced cookie or piece of cake. […] Food dyes can make some children and teens hyperactive and moody or irritable, according to available research. […] Though food dyes dont cause disorders such as anxiety or attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD), they could make those conditions worse. […] Food dyes can make ADHD symptoms worse. […] Children who have a pattern of being angry, irritable and defying parents and other people in authority can experience more of those behaviors after having food or drinks with artificial dyes. […] Bacteria in your gut can affect your mood and anxiety, and food dyes could affect how bacteria in the gut function, making anxiety worse.
#1 Red Dye 40, Food Additives and ADHD: Feed Your Child’s FocusFooterLogo
https://www.additudemag.com/feed-your-childs-focus-adhd-food-nutrition/?srsltid=AfmBOop0mhX1eRiF-FbjXx29uake_AV3_YXknrl_CBnGVh0ubYDRoMQo
Research suggests that artificial food dyes, sugar, and sensitivities may exacerbate symptoms of ADHD in some children. […] Studies published in The Lancet, Pediatrics, and Journal of Pediatrics suggest that food additives adversely affect a population of children with ADHD. […] Some even indicate that artificial coloring and flavors, as well as the preservative sodium benzoate, can make even some kids without ADHD hyperactive. […] In 2004, one studied healthy preschoolers after giving them either a placebo or 20 milligrams of artificial dye mix plus sodium benzoate. They found that, when the children received the actual dye and sodium benzoate, they had a significant increase in hyperactivity. […] It found that both hyperactive children and non-hyperactive children experienced increased hyperactivity scores when given artificial food colors and additives, suggesting that the dyes are a general public health concern.
#1 Red Dye 40, Food Additives and ADHD: Feed Your Child’s FocusFooterLogo
https://www.additudemag.com/feed-your-childs-focus-adhd-food-nutrition/?srsltid=AfmBOop0mhX1eRiF-FbjXx29uake_AV3_YXknrl_CBnGVh0ubYDRoMQo
The FDA did admit that a population of children does react adversely to these dyes. […] The conclusion? Artificial colors do react adversely with ADHD symptoms in some children. […] However, all studies on the effect of elimination diets on ADHD symptoms found statistically significant ADHD symptom reduction when children were given a narrow diet of foods unlikely to cause reactions.
#1 Food Color Additives in the US Food Supply: Review of Neurobehavioral Safety
https://scholars.direct/Articles/pediatric-neurology/jpnn-4-015.php?jid=pediatric-neurology
The actual subjects’ (children with or without ADHD) ratings of behavior are often not objective, but rather subjectively recorded or measured, and behavioral ratings and tests are almost never utilized. […] Because the evidence indicates that the effects of dietary elimination strategies as reported from clinical studies are of limited efficacy, the elimination of any one component of the diet is likely not a viable treatment for ADHD and does not account for the multifactorial foundation of this disease, which is complex yet widely accepted as primarily genetic.
#1 New report shows artificial food coloring causes hyperactivity in some kids | UC Berkeley Public Health
https://publichealth.berkeley.edu/news-media/research-highlights/new-report-shows-artificial-food-coloring-causes-hyperactivity-in-some-kids
A report released in April 2021 by the state of California with contributors from UC Berkeley and UC Davis confirmed the long-suspected belief that the consumption of synthetic food dyes can cause hyperactivity and other neurobehavioral issues for some children. […] Evidence shows that synthetic food dyes are associated with adverse neurobehavioral outcomes in some children, said OEHHA Director Lauren Zeise. […] Researchers found that all of the FDAs Acceptable Daily Intake levels (ADIs) for synthetic food dyes are based on 35- to 70-year-old studies that were not designed to detect the types of behavioral effects that have been observed in children. Comparisons with newer studies indicate that the current ADIs may not adequately protect children from behavioral effects.
#1 Food Color Additives in the US Food Supply: Review of Neurobehavioral Safety
https://scholars.direct/Articles/pediatric-neurology/jpnn-4-015.php?jid=pediatric-neurology
The Southampton studies evaluated mixtures of food additives, including FCAs approved for use in the United States (US), Allura Red 40, Tartrazine, and Sunset Yellow FCF. […] The US FDA FAC determined that a causal relationship between exposure to color additives and hyperactivity in children in the general population has not been established. […] However, for certain susceptible children with ADHD and other problem behaviors, the data suggest that their condition may be exacerbated by exposure to a number of substances in food, including, but not limited to, synthetic FCAs. […] The literature on human studies from the past decade does not offer a strong, plausible, or reliable explanation that FCAs present in or eliminated from the diet has an impact on ADHD symptoms in children and adolescents.
#1 Food colours and hyperactivity
https://www.nhs.uk/conditions/food-colours-and-hyperactivity/
Research has found a possible link between certain artificial colours used in food and problems with hyperactivity in children. […] If your child is hyperactive, or has attention deficit hyperactivity disorder (ADHD), there’s some evidence to suggest that avoiding these 6 food colours may help. […] the link between food colours and hyperactivity is not completely certain; more research is needed to confirm it.
#2 Potential impacts of synthetic food dyes on activity and attention in children: a review of the human and animal evidence | Environmental Health | Full Text
https://ehjournal.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12940-022-00849-9
Current evidence from studies in humans, largely from controlled exposure studies in children, supports a relationship between food dye exposure and adverse behavioral outcomes in children, both with and without pre-existing behavioral disorders. […] Studies of Yellow No. 5 alone provide evidence that this dye affects children’s behavior. […] Taken together, the scientific literature supports an effect of synthetic food dye exposures on neurobehavior in children at environmentally relevant exposure levels. […] Comparisons of the effective doses in some of the animal studies that measured behavioral or brain effects following exposure to synthetic food dyes indicates that the basis of the FDA ADIs are not adequate to protect neurobehavior in susceptible children.