Alergia na jajka
Etiologia i przyczyny
Alergia na jajka jest reakcją nadwrażliwości typu I, mediowaną przez przeciwciała IgE, skierowane przeciwko białkom jajka, głównie owomukoidowi (Gal d 1), owoalbuminie (Gal d 2), owotransferynie (Gal d 3), lizozymowi (Gal d 4) oraz alfa-livetynie (Gal d 5) z żółtka. Mechanizm patofizjologiczny opiera się na aktywacji limfocytów Th2 i nadprodukcji IL-4, co sprzyja produkcji IgE. Alergeny te wykazują różną stabilność termiczną – owomukoid jest odporny na wysoką temperaturę, natomiast owoalbumina ulega denaturacji, co tłumaczy, dlaczego pacjenci mogą tolerować pieczone jajka, ale reagują na surowe lub lekko gotowane. Epidemiologicznie alergia na jajka dotyka do 2% dzieci, z wyższą częstością u niemowląt (do 8,9% w Australii) i u dzieci z atopią, egzemą oraz innymi alergiami pokarmowymi. U większości dzieci alergia ustępuje do 5-16 roku życia, jednak utrzymanie się alergii wiąże się z wysokim poziomem specyficznego IgE, anafilaksją w wywiadzie oraz brakiem tolerancji na pieczone jajka.
Etiologia alergii na jajka
Alergia na jajka występuje, gdy układ odpornościowy organizmu nieprawidłowo identyfikuje białka zawarte w jajkach jako szkodliwe substancje i reaguje na nie nadmiernie. Ten typ reakcji alergicznej jest zaliczany do reakcji nadwrażliwości typu I według klasyfikacji Gell-Coombsa, ponieważ jest mediowany przez przeciwciała klasy immunoglobuliny E (IgE).12
Mechanizm immunologiczny
Podczas pierwszego kontaktu z białkami jajka, organizm osoby predysponowanej do reakcji alergicznych wytwarza specyficzne przeciwciała IgE skierowane przeciwko tym białkom. Te przeciwciała wiążą się z komórkami tucznymi i bazofilami. Przy kolejnym kontakcie z alergenem, białka jajka łączą się z przeciwciałami IgE na powierzchni komórek, co prowadzi do uwolnienia mediatorów zapalnych, takich jak histamina i inne chemiczne substancje, powodujące objawy alergiczne.34
Odpowiedź immunologiczna w alergii na jajka jest zależna od limfocytów Th2. Cytokiny wydzielane przez komórki Th2 promują produkcję IgE, podczas gdy cytokiny pochodzące z komórek Th1 hamują tę odpowiedź. Alergia na jajka może wynikać z zaburzenia tej równowagi, prowadząc do nadprodukcji IL-4 przez komórki Th2.56
Alergeny występujące w jajkach
Większość alergennych białek znajduje się w białku jajka, chociaż alergeny występują również w żółtku. Pięć głównych alergennych komponentów białka jajka to:78
- Owomukoid (Gal d 1) – uważany za dominujący alergen w białku jajka, odporny na ciepło i działanie enzymów trawiennych
- Owoalbumina (Gal d 2) – najobfitsze białko w białku jajka
- Owotransferyna (Gal d 3) – nie ulega rozpadowi pod wpływem wysokich temperatur
- Lizozym białka jajka (Gal d 4) – około 30% osób z alergią na jajka jest uczulonych na lizozym
- Owomucyna
Żółtko jajka również zawiera alergeny, z których głównym jest alfa-livetyna (Gal d 5).11 Oprócz wspomnianych głównych alergenów, lipokalinopochodna syntaza prostaglandyny D i cystatyna białka jajka również wykazują reaktywność IgE.12
Epitopy specyficzne dla IgE
Molekuły IgE specyficzne dla jajka można sklasyfikować jako epitopy sekwencyjne lub konformacyjne. Epitopy sekwencyjne mają ciągłe sekwencje aminokwasów, podczas gdy epitopy konformacyjne zawierają aminokwasy z różnych regionów struktury białka, które znajdują się blisko siebie dzięki fałdowaniu białka.1314
Reakcja alergiczna może zależeć od konfiguracji epitopu. Osoby z alergią na jajka mogą tolerować produkty zawierające gotowane jajka, ponieważ wysoka temperatura zmienia strukturę przestrzenną białek termolabilnych, zmniejszając ich potencjał immunogenny. Dotyczy to szczególnie owoalbuminy, która jest termolabilna, podczas gdy epitopy owomukoidu generalnie nie są wrażliwe na długotrwałe ogrzewanie.1516
Czynniki genetyczne i środowiskowe
Istnieje kilka czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju alergii na jajka, zarówno genetycznych, jak i środowiskowych.17
Predyspozycje genetyczne
Uważa się, że istnieje komponent genetyczny w rozwoju alergii na jajka, ponieważ potomstwo osób atopowych jest bardziej narażone na rozwój alergii. Odpowiedzi IgE są genetycznie kontrolowane przez geny związane z MHC (głównym układem zgodności tkankowej), które znajdują się na chromosomie szóstym. Inne komponenty, które mogą być związane z atopią i alergią, obejmują receptor Fc dla IgE, zlokalizowany na chromosomie jedenastym.1819
Badania genetyczne sugerują, że określone warianty genetyczne są związane ze zwiększonym prawdopodobieństwem wystąpienia alergii na jajka.20 Dzieci, które mają rodzinne obciążenie alergiami, astmą lub egzemą, są w grupie podwyższonego ryzyka rozwoju alergii na jajka.2122
Czynniki środowiskowe
Istnieją dwie główne teorie wyjaśniające wzrost częstości występowania alergii pokarmowych, w tym alergii na jajka:23
- Hipoteza ekspozycji na mikroby – sugeruje, że zmniejszona ekspozycja na mikroorganizmy we wczesnym życiu może hamować rozwój układu odpornościowego, prowadząc do nieodpowiedniej reaktywności
- Hipoteza podwójnej ekspozycji na alergeny – sugeruje, że uszkodzona bariera skórna (np. w przypadku egzemy) może umożliwić wchłanianie alergenów pokarmowych przez skórę przed ich wprowadzeniem doustnym, prowadząc do uwrażliwienia
Inne czynniki środowiskowe, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju alergii na jajka, obejmują:25
- Wczesne wprowadzenie jajek do diety dziecka
- Dieta matki podczas ciąży i karmienia piersią
- Alergeny środowiskowe, takie jak pyłki, roztocza kurzu domowego i sierść zwierząt26
Czynniki ryzyka
Określone czynniki zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju alergii na jajka:2728
- Wiek – alergia na jajka jest częstsza u dzieci niż u dorosłych, szczególnie u dzieci poniżej 5 roku życia29
- Historia rodzinna – jeśli rodzice lub rodzeństwo mają alergie, astmę lub egzemę, ryzyko alergii na jajka jest wyższe30
- Atopowe zapalenie skóry – dzieci z tym schorzeniem są znacznie bardziej narażone na rozwój alergii pokarmowych, w tym na jajka31
- Inne alergie pokarmowe – dzieci z alergią na jeden pokarm, np. mleko, są w grupie podwyższonego ryzyka alergii na jajka32
Epidemiologia alergii na jajka
Alergia na jajka jest jedną z najczęstszych alergii pokarmowych na świecie, szczególnie wśród dzieci.33
Częstotliwość występowania
Szacuje się, że alergia na jajka dotyka około:34
- Do 2% dzieci
- 0,9% wszystkich dzieci i 1,3% dzieci poniżej 5 roku życia według badań amerykańskich35
- Nawet 8,9% niemowląt w Australii36
Alergia na jajka jest drugą najczęstszą alergią pokarmową u niemowląt i małych dzieci po alergii na mleko krowie.3738
Różnice rasowe i płciowe
Badania wykazały, że alergia na jajka jest dwa razy częstsza wśród dzieci rasy czarnej w porównaniu do ich białych rówieśników (1,6% vs 0,7%).39
Alergie współistniejące
Stwierdzono, że 60% dzieci z alergią na jajka cierpi również na inne alergie pokarmowe, przy czym alergia na mleko i orzeszki ziemne są najczęstsze.40 Dzieci z alergią na jajka są również narażone na większe ryzyko rozwoju alergii oddechowych, takich jak katar sienny, alergie na zwierzęta lub roztocza kurzu domowego, a także astma.41
U niemowląt z alergią na jajka istnieje większe prawdopodobieństwo rozwoju alergii na orzeszki ziemne niż u innych niemowląt.42
Rozwój i prognozy
Alergia na jajka może rozwinąć się we wczesnym dzieciństwie, a u większości dzieci z czasem ustępuje.43
Rozwój alergii na jajka
Alergia na jajka może wystąpić już u niemowląt, często gdy jajka są wprowadzane do diety po raz pierwszy.4445 Niemowlęta karmione piersią mogą również doświadczyć reakcji alergicznej na białka jajek w mleku matki, jeśli matka spożywa jajka.46
Jajka są często odpowiedzialne za rozwój pokrzywki i egzemy (atopowego zapalenia skóry) u niemowląt.47 Dzieci z egzemą mają zwiększone prawdopodobieństwo rozwoju alergii na jajka, a ryzyko to wzrasta wraz ze stopniem nasilenia egzemy.48
Prognozy i czas trwania
Większość dzieci wyrasta z alergii na jajka, choć tempo tego procesu jest zróżnicowane:49
- Około 70% dzieci wyrasta z alergii na jajka50
- Około 66% dzieci z alergią na jajka toleruje jajka do 5 roku życia51
- Do 70% dzieci osiąga tolerancję do 16 roku życia52
Badania sugerują, że dzieci obecnie wyrastają z alergii na jajka wolniej niż wcześniej, a wiele z nich nadal jest uczulonych po ukończeniu 5 lat.53
Czynniki wpływające na utrzymywanie się alergii
Silnymi predyktorami utrzymywania się alergii na jajka w życiu dorosłym są:54
- Anafilaksja w wywiadzie
- Wysoki poziom specyficznej dla jajek immunoglobuliny E (IgE) w surowicy
- Silna reakcja na testy skórne
- Brak tolerancji na pokarmy zawierające pieczone jajka
Prawie jedna trzecia dzieci z wysokim poziomem specyficznego dla jajek IgE oraz dzieci z innymi alergiami pokarmowymi może nadal potrzebować unikania jajek w wieku 16 lat.55
Alergia na jajka u dorosłych
Choć alergia na jajka jest najczęstsza u dzieci, może również rozwinąć się w życiu dorosłym.56
Alergia na jajka o późnym początku
Alergia na jajka o późnym początku u dorosłych jest rzadka i często wiąże się z wcześniejszą osobistą historią atopii lub innymi nietolerancjami pokarmowymi.57 Niektóre badania sugerują, że stres lub zmiany w mikrobiocie jelitowej mogą być odpowiedzialne za utratę tolerancji na niektóre antygeny pokarmowe.58
Choroby zapalne jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego, sprzyjają rozwojowi alergii pokarmowej poprzez zmianę przepuszczalności jelitowej.59
Syndrom ptak-jajko
Rzadkim, ale wartym odnotowania przypadkiem jest syndrom ptak-jajko. Występuje on, gdy hodowcy ptaków rozwijają alergię na odchody i pióra ptaków, co prowadzi do objawów ze strony układu oddechowego. Syndrom ptak-jajko może przekształcić się w alergię na jajka. Jednak w przeciwieństwie do pierwotnych alergii w dzieciństwie, alergen zaangażowany w syndrom ptak-jajko znajduje się w żółtku jajka, a nie w białku.60
Alergia krzyżowa
Osoby z alergią na jajka kurze mogą również doświadczać reakcji alergicznych po spożyciu jajek innych gatunków ptaków.61
Reakcje krzyżowe na jajka innych gatunków
Osoby uczulone na jajka kurze mogą również być uczulone na inne rodzaje jajek, takie jak:62
- Jajka gęsie
- Jajka kacze
- Jajka indycze
- Jajka przepiórcze
- Jajka mew
Specyficzne alergeny w jajkach, które wywołują reakcję alergiczną, mogą być obecne zarówno w jajkach kurzych, jak i jajkach innych ptaków. Jest to znane jako reaktywność krzyżowa.6364
Alergia na jajka a alergia na kurczaka
Alergia na jajka (jajka kurze) różni się od alergii na kurczaka, więc dzieci z alergią na jajka zwykle nie mają problemu ze spożywaniem kurczaka.65
Tolerancja na jajka poddane obróbce cieplnej
Interesującym aspektem alergii na jajka jest to, że wiele osób, które nie tolerują surowych lub lekko gotowanych jajek, może tolerować jajka poddane intensywnej obróbce cieplnej.66
Wpływ obróbki cieplnej na alergeny
Gdy jajka są poddawane intensywnemu ogrzewaniu, białka zmieniają swoją strukturę, co dla niektórych osób może oznaczać, że ich układ odpornościowy nie będzie już nadmiernie reagował na te białka.67
Badania wykazały, że około 70% dzieci z alergią na jajka może tolerować pieczone produkty zawierające jajka, takie jak muffiny czy ciastka.6869
Różne białka jajka mają różną stabilność termiczną:70
- Owoalbumina (Gal d 2) ulega rozpadowi w wysokich temperaturach, więc osoby uczulone na to białko mogą tolerować gotowane jajka
- Owomukoid (Gal d 1) jest odporny na działanie kwasów i stabilny termicznie. Osoby, które mają reakcję alergiczną na owomukoid, zwykle nie tolerują surowych ani gotowanych jajek
Potencjalne korzyści z spożycia pieczonych jajek
Badania sugerują, że pacjenci, którzy tolerują pieczone jajka i regularnie je spożywają, mogą szybciej osiągnąć tolerancję na wszystkie formy jajek niż ci, którzy nie mogą tolerować pieczonych jajek.71
Badania sugerują również, że wprowadzenie pieczonych produktów do diety dzieci z alergią na jajka może skrócić czas potrzebny do wyrośnięcia z tego schorzenia. Jednak wyniki są sprzeczne i potrzeba więcej danych, aby to potwierdzić.72
Szczepionki a alergia na jajka
Osoby z alergią na jajka mogą mieć obawy dotyczące szczepionek, które są produkowane przy użyciu jajek.73
Szczepionki zawierające białka jajek
Niektóre szczepionki, które mogą zawierać niewielkie ilości białek jajka, to:74
- Sezonowe inaktywowane szczepionki przeciw grypie (szczepionka przeciw grypie)
- Szczepionka przeciw żółtej febrze
- Szczepionka przeciw gorączce Q
Większość szczepionek przeciw grypie jest produkowana przy użyciu technologii opartej na jajkach i zawiera małą ilość białka jajka zwanego owoalbuminą.75
Zalecenia dotyczące szczepień
Osoby z alergią na jajka mogą otrzymać dowolną szczepionkę przeciw grypie (opartą na jajkach lub nie opartą na jajkach), która jest odpowiednia dla ich wieku i stanu zdrowia.76
Alergia na jajka nie wymaga dodatkowych środków bezpieczeństwa przy szczepieniu przeciw grypie poza tymi zalecanymi dla każdego odbiorcy jakiejkolwiek szczepionki, niezależnie od nasilenia poprzedniej reakcji na jajko.77
W przeszłości osoby z alergią na jajka musiały konsultować się z lekarzem w sprawie bezpieczeństwa szczepionki przeciw grypie, ponieważ jest ona hodowana wewnątrz jajek. Jednak eksperci zdrowotni obecnie twierdzą, że osoby z alergią na jajka nie są bardziej narażone na reakcję na szczepionkę przeciw grypie.78
Dodatkowa ostrożność powinna być zachowana w przypadku osób z ciężką alergią na jajka, które wymagały przyjęcia na oddział intensywnej terapii z powodu ciężkiej anafilaksji na jajka lub mają ciężką astmę lub aktywne świszczące oddechy, lub wymagały niedawno doustnych steroidów na astmę – ponieważ możliwe jest wystąpienie reakcji na szczepionki zawierające niewielkie ilości białka jajka (chociaż jest to bardzo rzadkie).79
Inne przyczyny alergii na jajka
Istnieją również inne czynniki, które mogą przyczynić się do rozwoju alergii na jajka lub wpłynąć na jej objawy.80
Czynniki wywołujące niespodziewaną reakcję
Powody nagłej reakcji na jajka mogą być różne. Niektóre przykłady czynników wywołujących nieoczekiwaną odpowiedź na jajka obejmują:81
- Leki
- Przewlekłe infekcje
- Problemy z trawieniem
W niektórych przypadkach zmiany w mikrobiomie jelitowym, przewlekłe infekcje układu pokarmowego lub problemy z trawieniem mogą być odpowiedzialne za niepożądane reakcje na jajka.82
Rola stresu i schorzeń jelit
Badania wykazały, że stres lub zmiany w mikrobiocie jelitowej mogą być odpowiedzialne za utratę tolerancji na niektóre antygeny pokarmowe.83
Choroby zapalne jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego, sprzyjają rozwojowi alergii pokarmowej przez zmianę przepuszczalności jelitowej.84
Zgłoszono przypadek alergii na jajka o późnym początku po zdiagnozowaniu chłoniaka Hodgkina i rozpoczęciu chemioterapii, a autorzy spekulowali o zmianie obejmującej błonę śluzową jelit.85
Choroby autoimmunologiczne
W niektórych chorobach autoimmunologicznych układ odpornościowy organizmu może błędnie atakować niektóre białka znajdujące się w jajkach, prowadząc do nietolerancji.86
Warto zauważyć, że nietolerancja jajek różni się od alergii na jajka. Nietolerancja dotyczy układu trawiennego, który ma trudności z przetwarzaniem białek w jajkach, ale nie angażuje układu odpornościowego. Natomiast alergia na jajka obejmuje układ odpornościowy, w którym układ odpornościowy organizmu błędnie identyfikuje białka w jajkach jako szkodliwe i uwalnia histaminę i inne chemikalia w odpowiedzi.87
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.