Leki w grupie
„środek diagnostyczny”

Środki diagnostyczne to substancje stosowane w celach diagnostycznych, umożliwiające wizualizację struktur anatomicznych, ocenę funkcji narządów lub wykrycie zmian patologicznych. Wykorzystywane są w różnych metodach obrazowania medycznego, takich jak radiografia konwencjonalna, tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MR), ultrasonografia czy medycyna nuklearna.

Środki diagnostyczne dzielą się na kilka głównych grup: środki kontrastowe stosowane w radiologii (jodowe, barytowe), paramagnetyczne środki kontrastowe do MR (związki gadolinu), środki kontrastowe do ultrasonografii (mikropęcherzyki gazu) oraz radiofarmaceutyki stosowane w medycynie nuklearnej (znakowane izotopami promieniotwórczymi).

Wśród jodowych środków kontrastowych wyróżniamy niejonowe substancje, takie jak jomeprol (Iomeron), jopromid (Ultravist), jopamidol (Iopamiro), joversol (Optiray) czy joheksol (Omnipaque) oraz jonowe, jak na przykład diatrizoat sodu (Urografin). Do środków kontrastowych zawierających gadolin należą gadoterydol (ProHance), gadodiamid (Omniscan), kwas gadoterowy (Dotarem) czy gadobutrol (Gadovist).

Największą zaletą stosowania środków diagnostycznych jest możliwość uwidocznienia struktur, które bez ich użycia byłyby niewidoczne lub słabo widoczne w badaniach obrazowych. Pozwala to na dokładniejszą diagnostykę, wykrywanie zmian patologicznych we wczesnym stadium oraz precyzyjne planowanie leczenia, w tym zabiegów operacyjnych.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem środków diagnostycznych obejmują przede wszystkim reakcje nadwrażliwości, które mogą przebiegać od łagodnych (zaczerwienienie, pokrzywka) do ciężkich, zagrażających życiu (wstrząs anafilaktyczny). Jodowe środki kontrastowe mogą powodować nefropatię pokontrastową, zwłaszcza u pacjentów z istniejącą wcześniej chorobą nerek. Związki gadolinu wiążą się z ryzykiem nerkopochodnego włóknienia układowego u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek. Radiofarmaceutyki wiążą się z narażeniem na promieniowanie jonizujące.

Podział środków diagnostycznych obejmuje również: środki cieniujące (stosowane w radiologii konwencjonalnej i TK), środki paramagnetyczne (do MR), środki ultrasonograficzne (do USG), radiofarmaceutyki (do badań scyntygraficznych, PET), a także barwniki stosowane w endoskopii i diagnostyce okulistycznej, takie jak fluoresceina (Fluoresceina) czy zieleń indocyjaninowa (ICG-Pulsion).