Leki w grupie
„nikotynowa terapia zastępcza”

Nikotynowa terapia zastępcza (NTZ) to metoda leczenia uzależnienia od tytoniu, polegająca na dostarczaniu nikotyny do organizmu w postaci różnych preparatów farmaceutycznych, co pomaga w łagodzeniu objawów zespołu abstynencyjnego związanego z zaprzestaniem palenia. Dzięki kontrolowanemu dostarczaniu nikotyny bez innych szkodliwych substancji zawartych w dymie tytoniowym, terapia umożliwia stopniowe zmniejszanie uzależnienia fizycznego.

Nikotynowa terapia zastępcza działa poprzez wiązanie się nikotyny z receptorami cholinergicznymi w mózgu, co zmniejsza głód nikotynowy i łagodzi objawy odstawienia, takie jak drażliwość, niepokój, trudności z koncentracją, bezsenność czy zwiększony apetyt. W porównaniu z papierosami, preparaty NTZ dostarczają nikotynę w sposób kontrolowany, bez nagłych wzrostów jej stężenia we krwi, co sprzyja stopniowemu oduczaniu organizmu od uzależnienia.

Do najważniejszych postaci nikotynowej terapii zastępczej należą:

1. Plastry nikotynowe (systemy transdermalne) – uwalniają nikotynę powoli przez skórę; dostępne w różnych dawkach (np. 7, 14, 21 mg/24h). Nazwy handlowe: Niquitin, Nicorette, Nicotinell.

2. Gumy do żucia z nikotyną – dostarczają nikotynę przez śluzówkę jamy ustnej; dostępne w dawkach 2 i 4 mg. Nazwy handlowe: Nicorette, Nicotinell, Niquitin.

3. Tabletki podjęzykowe i do ssania – uwalniają nikotynę w jamie ustnej; dostępne w dawkach 1-4 mg. Nazwy handlowe: Nicorette, Niquitin Mini.

4. Aerozole do stosowania w jamie ustnej – zapewniają szybkie dostarczenie nikotyny. Nazwa handlowa: Nicorette Spray.

5. Inhalatory nikotynowe – dostarczają nikotynę przez śluzówkę jamy ustnej, imitując gest palenia. Nazwa handlowa: Nicorette Inhalator.

Największymi zaletami stosowania nikotynowej terapii zastępczej są: zwiększenie skuteczności rzucania palenia o 50-70% w porównaniu z placebo, zmniejszenie nasilenia objawów abstynencyjnych, możliwość wyboru formy preparatu dostosowanej do indywidualnych potrzeb pacjenta oraz eliminacja ekspozycji na substancje smoliste i toksyczne związki obecne w dymie tytoniowym.

Należy jednak pamiętać o potencjalnych zagrożeniach związanych z NTZ. Najczęstsze działania niepożądane to miejscowe reakcje skórne przy stosowaniu plastrów, podrażnienia błony śluzowej jamy ustnej przy preparatach doustnych, czkawka, nudności czy zgaga. Terapia nie jest zalecana u osób z niestabilną chorobą wieńcową, świeżym zawałem serca, ciężkimi zaburzeniami rytmu serca, a także u kobiet w ciąży i karmiących piersią bez konsultacji z lekarzem. Istnieje również ryzyko przeniesienia uzależnienia z papierosów na preparaty nikotynowe przy długotrwałym stosowaniu.

W zależności od potrzeb pacjenta i stopnia uzależnienia, nikotynowa terapia zastępcza może być stosowana w monoterapii lub terapii łączonej (np. plastry + gumy). Terapia łączona często zwiększa skuteczność leczenia uzależnienia, szczególnie u osób silnie uzależnionych od nikotyny.

Lista leków w tej grupie

  1. 17.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl