Leki w grupie
„leki kortykosteroidowe do stosowania miejscowego”
Leki kortykosteroidowe do stosowania miejscowego to grupa leków przeciwzapalnych i immunosupresyjnych, stosowanych zewnętrznie na skórę, błony śluzowe, do oczu, uszu lub nosa. Ich działanie polega na hamowaniu reakcji zapalnych, zmniejszaniu obrzęku, świądu i innych objawów stanu zapalnego poprzez blokowanie uwalniania mediatorów zapalnych oraz hamowanie aktywności komórek układu immunologicznego.
W zależności od siły działania, kortykosteroidy miejscowe dzielą się na cztery grupy: o słabym działaniu (grupa I), o umiarkowanym działaniu (grupa II), o silnym działaniu (grupa III) oraz o bardzo silnym działaniu (grupa IV). Do najczęściej stosowanych substancji czynnych należą: hydrokortyzonu octan i maślan (grupa I), flumetazon, triamcynolon (grupa II), betametazon, mometazon, fluticazon (grupa III) oraz klobetazol (grupa IV).
Na polskim rynku dostępne są m.in. takie preparaty jak: Hydrocortisonum (hydrokortyzon), Cutivate (flutikazon), Elocom, Elosone (mometazon), Dermovate (klobetazol), Beloderm, Diprosone (betametazon), Advantan (metyloprednizolon), Pimafucort (hydrokortyzon w połączeniu z antybiotykiem i lekiem przeciwgrzybiczym) oraz wiele innych.
Główne zalety stosowania miejscowych kortykosteroidów to szybkie i skuteczne działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe i przeciwalergiczne, minimalne ryzyko działań ogólnoustrojowych (w porównaniu do steroidów podawanych doustnie), możliwość stosowania w różnych postaciach (maści, kremy, lotiony, pianki, roztwory) oraz dostępność preparatów o różnej sile działania, co pozwala na dobór odpowiedniego leku do nasilenia zmian chorobowych.
Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem tych leków obejmują przede wszystkim działania niepożądane przy długotrwałym stosowaniu, takie jak ścieńczenie skóry (atrofia), rozszerzenie naczyń krwionośnych (teleangiektazje), rozstępy, odbarwienia skóry, nadkażenia bakteryjne i grzybicze. Przy stosowaniu na duże powierzchnie ciała lub pod opatrunkiem okluzyjnym możliwe jest wchłanianie systemowe i wystąpienie ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Istnieje również ryzyko tachyfilaksji (zmniejszenia skuteczności przy długotrwałym stosowaniu) oraz efektu z odbicia po odstawieniu leku.
Ze względu na miejsce aplikacji, kortykosteroidy miejscowe dzielą się na: dermatologiczne (maści, kremy, lotiony do stosowania na skórę), okulistyczne (krople i maści do oczu), otologiczne (krople do uszu), donosowe (aerozole do nosa) oraz rektalne (czopki, pianki). Każda z tych podgrup charakteryzuje się specyficznym składem, odpowiednio dostosowanym do miejsca aplikacji i leczonej choroby.