Leki w grupie
„leki gastroprokinetyczne”

Leki gastroprokinetyczne to grupa preparatów farmakologicznych zwiększających motorykę przewodu pokarmowego, szczególnie żołądka i jelit. Działają one poprzez przyspieszenie opróżniania żołądka i pasażu jelitowego, usprawniając przemieszczanie treści pokarmowej w przewodzie pokarmowym. Ich mechanizm działania polega głównie na wpływie na receptory dopaminowe, serotoninowe oraz cholinergiczne w układzie pokarmowym.

Do głównych substancji czynnych z grupy leków gastroprokinetycznych należą: metoklopramid (preparaty: Metoclopramidum, Metoclopramide Accord), itopryd (Zirid, Ganaton), cyzapryd (wycofany z większości rynków ze względu na działania niepożądane), prukalopryd (Resolor), domperidon (Motilium), tegaserod oraz mosapryd. W Polsce najczęściej stosowane są metoklopramid i itopryd.

Leki gastroprokinetyczne dzielą się na kilka podgrup w zależności od mechanizmu działania. Antagoniści receptora dopaminowego D2 (metoklopramid, domperidon) blokują hamujący wpływ dopaminy na motorykę przewodu pokarmowego. Agoniści receptora serotoninowego 5-HT4 (cyzapryd, tegaserod, prukalopryd, mosapryd) zwiększają uwalnianie acetylocholiny w splocie śródściennym przewodu pokarmowego. Istnieją również leki o działaniu mieszanym, jak itopryd, który łączy antagonizm wobec receptorów D2 z hamowaniem aktywności acetylocholinesterazy.

Główne zalety stosowania leków gastroprokinetycznych to skuteczne łagodzenie objawów związanych z zaburzeniami motoryki przewodu pokarmowego, takich jak nudności, wymioty, uczucie pełności w nadbrzuszu, wzdęcia, refluks żołądkowo-przełykowy czy zaparcia. Są one szczególnie przydatne w leczeniu gastroparezy, dyspepsji czynnościowej, choroby refluksowej przełyku oraz jako leki wspomagające w leczeniu zespołu jelita drażliwego.

Stosowanie leków gastroprokinetycznych wiąże się jednak z ryzykiem działań niepożądanych. Najpoważniejsze z nich to zaburzenia neurologiczne (drżenia, dystonie, objawy parkinsonowskie) występujące głównie przy stosowaniu metoklopramidu, zwłaszcza w wysokich dawkach i u osób starszych. Cyzapryd został wycofany z wielu krajów ze względu na ryzyko zaburzeń rytmu serca. Domperidon może powodować wydłużenie odstępu QT i zwiększać ryzyko nagłej śmierci sercowej. Istotnym ograniczeniem jest również rozwój tolerancji na działanie tych leków przy długotrwałym stosowaniu oraz możliwość interakcji z innymi lekami.