Leki w grupie
„antyseptyki”
Antyseptyki to substancje lub preparaty stosowane na żywe tkanki w celu redukcji lub zniszczenia mikroorganizmów, zapobiegając tym samym zakażeniom. W przeciwieństwie do antybiotyków, które działają selektywnie na określone patogeny, antyseptyki mają szerokie spektrum działania przeciwko bakteriom, wirusom, grzybom i niektórym pierwotniakom.
Mechanizm działania antyseptyków polega głównie na denaturacji białek mikroorganizmów, zaburzaniu integralności błon komórkowych, inaktywacji enzymów lub utlenianiu kluczowych struktur komórkowych. Dzięki temu skutecznie eliminują one lub hamują wzrost patogenów na powierzchni skóry, błon śluzowych czy w ranach.
Do głównych grup antyseptyków należą: alkohole (etanol, izopropanol), związki jodu (jodopowidon), związki chloru (podchloryn sodu), czwartorzędowe związki amoniowe (benzalkoniowy chlorek), biguanidy (chlorheksydyna), fenole i pochodne (triclosan), nadtlenek wodoru oraz związki srebra. Każda z tych grup charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania i zakresem zastosowań.
Popularne antyseptyki dostępne w Polsce to m.in.: Octenisept (octenidyna), Skinsept (izopropanol, n-propanol), Betadine (jodopowidon), Desderman (etanol, 2-propanol), Braunol (jodopowidon), Chlorheksydyna B. Braun (chlorheksydyna), Kodan Tinktur Forte (propanol), Manusept (etanol) oraz Cutasept (2-propanol).
Największą zaletą antyseptyków jest ich szerokie spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego oraz szybkość działania. Stosowane profilaktycznie znacząco zmniejszają ryzyko infekcji przy zabiegach medycznych, urazach skóry czy w higienie codziennej. Dodatkowo, w przeciwieństwie do antybiotyków, rzadko wywołują oporność drobnoustrojów, co czyni je ważnym narzędziem w walce z zakażeniami.
Należy jednak pamiętać o potencjalnych zagrożeniach związanych z ich stosowaniem. Niektóre antyseptyki mogą powodować podrażnienia skóry, reakcje alergiczne czy toksyczność tkankową przy niewłaściwym użyciu. Preparaty na bazie alkoholu są łatwopalne, a jodopowidon może zaburzać funkcję tarczycy przy długotrwałym stosowaniu na duże powierzchnie. Niektóre związki, jak chlorheksydyna, mogą wywoływać rzadkie, ale poważne reakcje anafilaktyczne.
Antyseptyki można podzielić na kilka podgrup w zależności od składu chemicznego i mechanizmu działania: 1) Alkohole (etanol, izopropanol) – działają szybko, ale krótkotrwale poprzez denaturację białek; 2) Związki utleniające (nadtlenek wodoru, nadmanganian potasu) – uwalniają aktywny tlen; 3) Związki chloru (podchloryn sodu) – silne utleniacze; 4) Jodofory (jodopowidon) – uwalniają wolny jod; 5) Biguanidy (chlorheksydyna) – zaburzają integralność błony komórkowej; 6) Czwartorzędowe związki amoniowe – działają na błony lipidowe mikroorganizmów; 7) Pochodne fenolu – zaburzają przepuszczalność błon komórkowych.
Lista leków w tej grupie
-
Hydrex S – Płyn na skórę – 4%
Preparat zawiera chlorheksydynę di glukonian, którą stosuje się jako antyseptyczny środek do mycia i dezynfekcji skóry. Wykorzystywany jest do odkażania rąk przed operacjami oraz do dezynfekcji skóry pacjenta przed zabiegami chirurgicznymi. Produkt dostępny jest w formie płynu na skórę, umożliwiającym łatwą aplikację. Jego głównym celem jest zapobieganie zakażeniom poprzez skuteczną eliminację drobnoustrojów na powierzchni skóry.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Spirytus Hibitanowy 0,5% ATS – Płyn na skórę – 0,5%
Produkt leczniczy zawiera 0,5% chloroheksydyny diglukonianu i jest dostępny w postaci płynu na skórę. Przeznaczony jest do odkażania rąk personelu medycznego, skóry pacjentów oraz pola operacyjnego przed zabiegami chirurgicznymi. Składnik aktywny działa przeciwbakteryjnie, pomagając zapobiegać infekcjom. Stosuje się go w celu zapewnienia higieny oraz bezpieczeństwa podczas procedur medycznych.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Octenisept oral mono – Roztwór do stosowania w jamie ustnej – 1 mg/ml
Produkt leczniczy to roztwór do stosowania w jamie ustnej zawierający 1 mg octenidini dihydrochloridum na 1 mL oraz makrogologlicerolu hydroksystearynian jako substancję pomocniczą. Preparat ma za zadanie czasowo zmniejszać liczbę bakterii oraz zahamować tworzenie się płytki nazębnej w jamie ustnej. Jest przeznaczony dla dorosłych, szczególnie w sytuacjach niedostatecznej higieny jamy ustnej. Jego skuteczność obejmuje działanie przeciwko bakteriom Gram-dodatnim, Gram-ujemnym oraz drożdżom.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Mova Nitrat Pipette – Krople do oczu, roztwór – 10 mg/ml
Produkt leczniczy zawiera srebra azotan jako substancję czynną oraz inne składniki pomocnicze w formie roztworu. Jest stosowany jako krople do oczu w celu zapobiegania zakażeniom przedniego odcinka oka u noworodków. Szczególnie pomaga chronić przed rzeżączkowym zapaleniem spojówek wywołanym przez Neisseria gonorrhoeae oraz zakażeniami przez Chlamydia spp. i Staphylococcus spp. Zabieg powinien być przeprowadzony bezpośrednio po urodzeniu dziecka.
-
Softasept N niezabarwiony – Roztwór na skórę – (78,83 g + 10 g)/100 g
Preparat jest roztworem na skórę, który zawiera etanol 96% oraz alkohol izopropylowy jako substancje czynne. Stosuje się go do odkażania skóry przed różnego rodzaju zabiegami medycznymi, takimi jak operacje, biopsje, punkcje, pobieranie krwi, zastrzyki oraz cewnikowanie. Jego działanie polega na eliminacji drobnoustrojów z powierzchni skóry, co zapobiega zakażeniom. Dzięki wysokiej zawartości alkoholi jest skutecznym środkiem antyseptycznym.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Spitaderm – Roztwór na skórę – (70 g + 0,5 g + 1,5 g)/100 g
Produkt leczniczy to roztwór na skórę zawierający izopropanol, chloroheksydynę diglukonian oraz nadtlenek wodoru. Dzięki temu połączeniu skutecznie działa bakteriobójczo i odkażająco. Stosuje się go do higienicznego i chirurgicznego odkażania rąk oraz dezynfekcji skóry. Preparat jest lekko żółty i przezroczysty, przeznaczony wyłącznie do użytku zewnętrznego.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Betadine – Roztwór na skórę – 100 mg/ml
Produkt zawiera powidon jodowany jako substancję czynną, stosowaną w postaci roztworu na skórę. Przeznaczony jest do dezynfekcji skóry przed iniekcjami, pobraniem krwi oraz zabiegami chirurgicznymi. Może być również używany do aseptycznego zaopatrzenia ran oraz leczenia infekcji bakteryjnych i grzybiczych. Ponadto stosuje się go do całkowitej lub częściowej dezynfekcji pacjenta przed operacją.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Skinsept Mucosa – Roztwór – (10,40 g + 1,67 g + 1,50 g)/100 g
Jest to roztwór na błony śluzowe zawierający etanol, nadtlenek wodoru oraz chloroheksydynę diglukonian. Preparat stosuje się do odkażania błon śluzowych i skóry w ich obrębie przed różnego rodzaju zabiegami chirurgicznymi, ginekologicznymi oraz położniczymi. Wskazany jest również przed cewnikowaniem pęcherza moczowego oraz zabiegami przezcewkowymi. Zawarte składniki działają dezynfekująco, eliminując drobnoustroje z powierzchni zastosowania.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna -
Actisept MED – Aerozol na skórę, roztwór – (0,10 g + 2,00 g)/100 mg
Produkt jest aerozolem na skórę zawierającym 0,10 g oktenidyny dichlorowodorku oraz 2,00 g fenoksyetanolu na 100 g roztworu. Preparat stosuje się do odkażania i wspomagającego leczenia małych, powierzchownych ran oraz dezynfekcji skóry przed zabiegami niechirurgicznymi. Może być również używany do antyseptycznego leczenia błon śluzowych w obrębie jamy ustnej, narządów płciowych i odbytu oraz do pielęgnacji kikuta pępowinowego u dzieci. Preparat jest przeznaczony do stosowania u osób w każdym wieku, zarówno dorosłych, jak i dzieci.
Wskazania do stosowania- dezynfekcja jamy ustnej
- dezynfekcja skóry przed zabiegiem niechirurgicznym
- odkażanie i wspomagające leczenie małej powierzchownej rany
- ograniczone czasowo wspomagające leczenie antyseptyczne grzybicy międzypalcowej
- stosowanie w pediatrii do pielęgnacji kikuta pępowinowego
- wielokrotne krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej przed cewnikowaniem pęcherza moczowego
- wielokrotne krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie jamy ustnej
- wielokrotne krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie narządu płciowego
- wielokrotne krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie odbytu
- wielokrotne krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie pochwy
- wielokrotne krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie sromu
- wielokrotne krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie żołędzi prącia
- wspomagające leczenie stanu zapalnego pochwy
- wspomagające leczenie stanu zapalnego żołędzi prącia
- wspomagające postępowanie antyseptyczne w obrębie zamkniętej powłoki skórnej po zabiegu
Substancja czynna -
Octeniderm – Płyn na skórę – (45 g + 30 g + 0,1 g)/100 g
Preparat składa się z 2-propanolu, 1-propanolu oraz dichlorowodorku oktenidyny i jest przeznaczony do dezynfekcji skóry. Stosuje się go przed zabiegami operacyjnymi, cewnikowaniem żył, pobieraniem krwi, iniekcjami oraz przy opatrywaniu ran i zdejmowaniu szwów. Produkt zapobiega także grzybicom skóry oraz służy do higienicznej dezynfekcji rąk. Ma postać przejrzystego, bezbarwnego płynu na skórę.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Primasept Med – Roztwór na skórę – (8 g + 10 g + 2 g)/100 g
Roztwór na skórę zawiera propanol, alkohol izopropylowy oraz 2-difenylol, które razem skutecznie dezynfekują skórę. Preparat jest przejrzysty, żółty i lepki, co ułatwia aplikację. Stosuje się go do dezynfekcji i mycia rąk oraz ciała, zapewniając higieniczną czystość. Jest idealny do użytku w codziennej pielęgnacji oraz profilaktyce zakażeń.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Skinman Soft – Roztwór na skórę – (60 g + 0,3 g + 0,1 g)/100 g
Produkt jest gotowym roztworem na skórę zawierającym 60% alkoholu izopropylowego, 0,3% chlorku benzalkoniowego oraz 0,1% kwasu undecylenowego. Składniki te zapewniają skuteczne działanie odkażające, co czyni go odpowiednim do higienicznego i chirurgicznego dezynfekowania rąk. Preparat ma postać niebieskiego, przezroczystego roztworu, który szybko się wchłania. Stosuje się go w celu zapobiegania zakażeniom poprzez skuteczne oczyszczenie skóry dłoni.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Kodan Tinktur Forte barwiony – Płyn na skórę – (45 g + 10 g + 0,2 g)/100 g
Preparat jest płynem na skórę zawierającym 2-propanol, 1-propanol oraz 2-biphenylol. Składniki te wykazują właściwości dezynfekujące oraz przeciwgrzybicze. Stosuje się go do dezynfekcji skóry przed zabiegami medycznymi takimi jak operacje, cewnikowanie, pobieranie krwi czy zastrzyki. Dzięki temu pomaga zapobiegać zakażeniom i grzybicom skóry.
Wskazania do stosowania- dezynfekcja skóry przed biopsjami
- dezynfekcja skóry przed cewnikowaniem żył
- dezynfekcja skóry przed pobieraniem krwi
- dezynfekcja skóry przed pobieraniem płynów ustrojowych
- dezynfekcja skóry przed punkcjami
- dezynfekcja skóry przed zabiegami operacyjnymi
- dezynfekcja skóry przed zastrzykami
- dezynfekcja skóry przed zdejmowaniem szwów
- zapobieganie grzybicom skóry
Substancja czynnaKategoria leku -
Octefortan – Roztwór na skórę – (1 mg + 20 mg)/g
Roztwór na skórę zawierający oktenidynę di chlorowodorku oraz fenoksyetanol. Stosowany jest do odkażania i wspomagającego leczenia małych, powierzchownych ran oraz dezynfekcji skóry przed zabiegami niechirurgicznymi. Wskazany również do dezynfekcji jamy ustnej, narządów rodnych oraz w leczeniu antyseptycznym grzybicy międzypalcowej. Może być stosowany u dorosłych i dzieci do pielęgnacji kikuta pępowinowego oraz do postępowania antyseptycznego po zabiegach i przed procedurami diagnostycznymi.
Wskazania do stosowania- dezynfekcja jamy ustnej
- dezynfekcja skóry
- grzybica międzypalcowa
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne przed cewnikowaniem pęcherza moczowego
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie jamy ustnej
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie narządu płciowego
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie odbytu
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie pochwy
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie sromu
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie żołędzi prącia
- odkażanie i wspomagające leczenie małej powierzchownej rany
- pielęgnacja kikuta pępowinowego
- stan zapalny pochwy
- wspomagające postępowanie antyseptyczne w obrębie powierzchni zamkniętej powłoki skórnej po zabiegu
Substancja czynna -
Desderman N – Płyn na skórę – (79 g + 0,10 g)/100 g
Produkt leczniczy jest płynem na skórę, który zawiera 79 g etanolu 96% oraz 0,10 g 2-bifenylolu na 100 g. Skład zapewnia skuteczną dezynfekcję, działając antybakteryjnie i przeciwwirusowo. Preparat stosuje się do higienicznej oraz chirurgicznej dezynfekcji skóry rąk. Dzięki temu pomaga zapobiegać zakażeniom w różnych sytuacjach medycznych i codziennych.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Braunol 7,5%, roztwór na skórę – Roztwór na skórę – 75 mg/ml
Produkt leczniczy zawiera powidon jodowany, który dostarcza 7,5 g substancji czynnej na 100 g roztworu oraz jod o 10% zawartości. Stosuje się go do dezynfekcji nieuszkodzonej skóry i błon śluzowych przed zabiegami medycznymi, takimi jak iniekcje czy pobieranie krwi. Ponadto jest używany do antyseptyki ran, oparzeń oraz chorób skóry z infekcją. Produkt znajduje także zastosowanie w higienicznej i chirurgicznej dezynfekcji rąk.
-
Octenisept – Płyn – (0,10 g + 2 g)/100 g
Produkt leczniczy zawiera oktenidynę dichlorowodorek oraz fenoksyetanol, które odpowiadają za działanie antyseptyczne. Jest stosowany do odkażania i wspomagającego leczenia małych, powierzchownych ran oraz dezynfekcji skóry przed zabiegami niechirurgicznymi. Wykorzystywany jest również do antyseptycznego postępowania na błonach śluzowych i okolicach jamy ustnej, narządów płciowych, odbytu oraz przy pielęgnacji kikuta pępowinowego u dzieci. Preparat można stosować u dorosłych i dzieci w różnych stanach zapalnych oraz w celu ograniczonego czasowo leczenia grzybicy międzypalcowej.
Wskazania do stosowania- dezynfekcja jamy ustnej
- dezynfekcja skóry przed zabiegiem niechirurgicznym
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki po procedurze diagnostycznej w obrębie jamy ustnej
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki po procedurze diagnostycznej w obrębie narządu płciowego
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki po procedurze diagnostycznej w obrębie odbytu
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed procedurą diagnostyczną w obrębie jamy ustnej
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed procedurą diagnostyczną w obrębie narządu płciowego
- krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błony śluzowej i sąsiadującej tkanki przed procedurą diagnostyczną w obrębie odbytu
- odkażanie małej powierzchownej rany
- pielęgnacja kikuta pępowinowego
- stan zapalny pochwy
- stan zapalny żołędzi prącia
- wspomagające leczenie antyseptyczne grzybicy międzypalcowej
- wspomagające postępowanie antyseptyczne w obrębie zamkniętej powłoki skórnej po zabiegu
Substancja czynna -
Spirytus skażony hibitanem 0,5% Amara – Płyn na skórę – 0,5%
Produkt to płyn na skórę zawierający chloroheksydynę diglukonian oraz 67-73% etanolu. Preparat jest stosowany do dezynfekcji pola operacyjnego przed zabiegiem. Służy także do mycia rąk przed zabiegami operacyjnymi. Jego głównym celem jest zapewnienie higieny i zmniejszenie ryzyka zakażeń.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Zamidine – Krople do oczu, roztwór – 1 mg/ml
Produkt leczniczy zawiera heksamidynę diizetionian, substancję o właściwościach antyseptycznych i przeciwbakteryjnych. Jest dostępny w postaci klarownych, bezbarwnych kropli do oczu. Stosuje się go w leczeniu bakteryjnych zapaleń spojówek, rogówki, powiek oraz przewlekłego zapalenia dróg łzowych wywołanych przez wrażliwe drobnoustroje. Ponadto używany jest jako środek antyseptyczny przed zabiegami okulistycznymi.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Octefortan – Aerozol na skórę, roztwór – (1 mg + 20 mg)/g
Preparat zawiera oktenidynę di chlorowodorek oraz fenoksyetanol i jest dostępny w formie aerozolu na skórę. Stosowany jest do odkażania oraz wspomagającego leczenia powierzchownych ran, dezynfekcji skóry przed zabiegami niechirurgicznymi oraz błon śluzowych jamy ustnej i narządów płciowych. Może być używany w leczeniu stanów zapalnych, grzybicy międzypalcowej oraz w pielęgnacji kikuta pępowinowego u dzieci. Produkt jest odpowiedni dla dorosłych i dzieci w każdym wieku.
Wskazania do stosowania- afty
- antyseptyczne leczenie błony śluzowej przed cewnikowaniem pęcherza moczowego
- antyseptyczne leczenie błony śluzowej przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie jamy ustnej
- antyseptyczne leczenie błony śluzowej przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie narządów płciowych
- antyseptyczne leczenie błony śluzowej przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie odbytu
- antyseptyczne leczenie błony śluzowej przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie pochwy
- antyseptyczne leczenie błony śluzowej przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie sromu
- antyseptyczne leczenie błony śluzowej przed i po procedurze diagnostycznej w obrębie żołędzi prącia
- dezynfekcja jamy ustnej
- dezynfekcja skóry przed zabiegiem niechirurgicznym
- grzybica międzypalcowa
- odkażanie i wspomagające leczenie małej powierzchownej rany
- pielęgnacja kikuta pępowinowego
- pielęgnacja szwu pooperacyjnego
- podrażnienie spowodowane noszeniem aparatu ortodontycznego
- podrażnienie spowodowane noszeniem protezy dentystycznej
- stan zapalny pochwy
- stan zapalny żołędzi prącia
Substancja czynna -
Spirytus skażony hibitanem 0,5% Coel – Płyn do stosowania na skórę – 0,5 %
Preparat zawiera chlorheksydynę diglukonian oraz alkohol etylowy, które działają dezynfekująco. Przeznaczony jest do stosowania na skórę zewnętrzną. Wykorzystywany jest do dezynfekcji skóry i pola operacyjnego przed zabiegiem chirurgicznym. Ponadto służy do mycia rąk przed zabiegami oraz do przechowywania wyjałowionych narzędzi chirurgicznych.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna