Leki w grupie
„antybiotyki glikopeptydowe i lipopeptydowe”

Antybiotyki glikopeptydowe i lipopeptydowe to dwie ważne grupy antybiotyków o odmiennej budowie chemicznej, ale podobnym mechanizmie działania. Działają poprzez wiązanie się z prekursorami peptydoglikanu ściany komórkowej bakterii, uniemożliwiając prawidłową syntezę ściany komórkowej, co prowadzi do śmierci komórki bakteryjnej. Te grupy antybiotyków wykazują szczególną skuteczność wobec bakterii Gram-dodatnich, w tym szczepów opornych na inne antybiotyki.

Antybiotyki glikopeptydowe to złożone cząsteczki zawierające rdzeń glikopeptydowy. Główni przedstawiciele tej grupy to wankomycyna (Vancomycin, Edicin) i teikoplanina (Targocid). Wankomycyna pozostaje lekiem z wyboru w leczeniu zakażeń wywołanych przez metycylinooporne szczepy Staphylococcus aureus (MRSA) oraz w leczeniu ciężkich zakażeń wywołanych przez Clostridium difficile. Teikoplanina ma podobne spektrum działania, ale charakteryzuje się dłuższym okresem półtrwania, co umożliwia podawanie raz na dobę.

Antybiotyki lipopeptydowe zawierają strukturę peptydową połączoną z łańcuchem kwasu tłuszczowego. Głównym przedstawicielem tej grupy jest daptomycyna (Cubicin), która działa bakteriobójczo poprzez zaburzenie funkcji błony komórkowej bakterii. Jest stosowana w leczeniu skomplikowanych zakażeń skóry i tkanek miękkich, bakteriemii oraz prawostronnego infekcyjnego zapalenia wsierdzia wywołanych przez Staphylococcus aureus, w tym MRSA.

Do nowszych przedstawicieli tych grup należą teleawancyna (Vibativ), dalbawancyna (Dalvance, Xydalba) i oritawancyna (Orbactiv) – półsyntetyczne pochodne wankomycyny o przedłużonym działaniu, umożliwiające rzadsze dawkowanie, a w przypadku dalbawancyny i oritawancyny nawet jednorazowe podanie w terapii niektórych zakażeń.

Największą zaletą antybiotyków glikopeptydowych i lipopeptydowych jest ich skuteczność wobec wieloopornych bakterii Gram-dodatnich, szczególnie MRSA, enterokoków opornych na wankomycynę (VRE) oraz szczepów Clostridium difficile. Stanowią często ostatnią linię obrony w przypadku zakażeń wywołanych przez bakterie oporne na beta-laktamy i inne powszechnie stosowane antybiotyki.

Najpoważniejsze zagrożenia związane ze stosowaniem tych leków obejmują nefrotoksyczność (szczególnie w przypadku wankomycyny), ototoksyczność oraz ryzyko rozwoju oporności bakterii. Daptomycyna może powodować miopatię i podwyższenie poziomu kinazy kreatynowej, dlatego wymaga monitorowania. Ponadto, wysokie koszty terapii oraz konieczność podawania dożylnego (z wyjątkiem postaci doustnej wankomycyny w leczeniu zakażeń C. difficile) ograniczają ich powszechne stosowanie w praktyce klinicznej.

Warto zauważyć, że nowsze glikopeptydy, takie jak dalbawancyna i oritawancyna, mają wydłużony okres półtrwania, co umożliwia rzadsze dawkowanie (raz w tygodniu lub jednorazowo), poprawiając komfort pacjenta i potencjalnie skracając czas hospitalizacji. Dodatkowo, wykazują one aktywność wobec niektórych szczepów enterokoków opornych na wankomycynę, rozszerzając spektrum działania w porównaniu do starszych przedstawicieli tej grupy.