zapobieganie powikłaniom zatorowo-zakrzepowym po pomostowaniu aortalno-wieńcowym
Wskazanie

Zapobieganie powikłaniom zatorowo-zakrzepowym po pomostowaniu aortalno-wieńcowym (CABG) jest istotnym elementem opieki pooperacyjnej u pacjentów kardiochirurgicznych. Po zabiegu CABG pacjenci są narażeni na zwiększone ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych, takich jak zakrzepica żył głębokich (ZŻG), zatorowość płucna (ZP) oraz powikłania zakrzepowe w obrębie graftów naczyniowych. Ryzyko to wynika z kilku czynników, w tym stanu nadkrzepliwości wywołanego operacją, unieruchomienia pacjenta oraz uszkodzenia śródbłonka naczyniowego.

W profilaktyce powikłań zatorowo-zakrzepowych po CABG stosuje się przede wszystkim heparyny drobnocząsteczkowe, takie jak Clexane (enoksaparyna), Fraxiparine (nadroparyna) czy Fragmin (dalteparyna). Leki te podaje się podskórnie, zazwyczaj rozpoczynając 6-12 godzin po operacji, gdy ryzyko krwawienia jest już zmniejszone. Alternatywnie, u pacjentów z przeciwwskazaniami do stosowania heparyn, można zastosować fondaparynuks (Arixtra). W przypadku pacjentów z mechanicznymi zastawkami serca lub innymi wskazaniami do długotrwałej antykoagulacji, stosuje się warfarynę (Warfin) lub acenokumarol (Sintrom).

Bardzo ważnym elementem leczenia przeciwpłytkowego po CABG jest kwas acetylosalicylowy (Acard, Polocard, Aspirin Protect), który należy włączyć w ciągu 24 godzin po operacji i kontynuować bezterminowo, o ile nie występują przeciwwskazania. U wybranych pacjentów, zwłaszcza po przezskórnych interwencjach wieńcowych poprzedzających CABG, może być wskazane zastosowanie podwójnej terapii przeciwpłytkowej z dodaniem klopidogrelu (Plavix, Areplex), tikagreloru (Brilique) lub prasugrelu (Efient).

Największą trudnością w zapobieganiu powikłaniom zatorowo-zakrzepowym po CABG jest zbalansowanie ryzyka zakrzepicy z ryzykiem powikłań krwotocznych. Krwawienia pooperacyjne mogą być poważnym problemem, szczególnie u pacjentów otrzymujących leczenie przeciwkrzepliwe. Kolejnym wyzwaniem jest optymalne dostosowanie dawki leków przeciwkrzepliwych u pacjentów z niewydolnością nerek, otyłością lub niedowagą. Istotny problem stanowi również określenie optymalnego czasu trwania profilaktyki przeciwzakrzepowej – zbyt krótka ekspozycja może nie zapewnić wystarczającej ochrony, podczas gdy zbyt długa zwiększa ryzyko krwawień.

Ważnym elementem profilaktyki, często niedocenianym, jest wczesna mobilizacja pacjenta oraz stosowanie metod mechanicznych, takich jak pończochy uciskowe czy intermitujący ucisk pneumatyczny. Te niefarmakologiczne metody mogą być szczególnie przydatne u pacjentów z wysokim ryzykiem krwawienia, u których farmakoterapia musi być ograniczona lub opóźniona.