zaburzenia czynności wątroby i dróg żółciowych związane z mukowiscydozą
Wskazanie

Mukowiscydoza (zwłóknienie torbielowate) to choroba genetyczna, która prowadzi do dysfunkcji wielu narządów, w tym także wątroby i dróg żółciowych. Zaburzenia czynności wątroby i dróg żółciowych związane z mukowiscydozą (CF-related liver disease, CFLD) występują u około 30-40% pacjentów z mukowiscydozą i mogą przybierać różne formy – od łagodnego stłuszczenia wątroby, przez zwłóknienie, aż po marskość wątroby i nadciśnienie wrotne.

Główną przyczyną uszkodzenia wątroby w mukowiscydozie jest dysfunkcja białka CFTR, prowadząca do zmniejszonego wydzielania płynów i elektrolitów w drogach żółciowych. Skutkuje to zagęszczeniem żółci, tworzeniem złogów i mikrozłogów w drogach żółciowych oraz zaburzeniami przepływu żółci. Długotrwałe zaleganie gęstej żółci prowadzi do zapalenia, włóknienia i ostatecznie do marskości wątroby.

W leczeniu zaburzeń czynności wątroby związanych z mukowiscydozą stosuje się kwas ursodeoksycholowy (UDCA), który poprawia przepływ żółci i ma działanie cytoprotekcyjne. Na polskim rynku dostępny jest w preparatach takich jak Ursocam, Ursopol, Proursan czy Ursofalk. Dawkowanie zwykle wynosi 15-20 mg/kg masy ciała na dobę. Przy powikłaniach takich jak nadciśnienie wrotne stosuje się nieselektywne beta-blokery (np. Propranolol, Metocard) w celu zmniejszenia ryzyka krwawienia z żylaków przełyku.

U pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby i dróg żółciowych związaną z mukowiscydozą stosuje się również leczenie wspomagające – suplementację witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K), diety wysokoenergetyczne oraz leczenie powikłań nadciśnienia wrotnego. W przypadkach krańcowej niewydolności wątroby konieczne może być przeszczepienie wątroby.

Największą trudnością w leczeniu pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i dróg żółciowych w przebiegu mukowiscydozy jest opóźniona diagnostyka, gdyż choroba wątroby często przebiega bezobjawowo we wczesnych stadiach. Dodatkowo, złożoność obrazu klinicznego mukowiscydozy, z jednoczesnym zajęciem układu oddechowego i pokarmowego, utrudnia optymalizację leczenia. Kolejnym wyzwaniem jest odpowiednie dostosowanie dawek leków metabolizowanych przez wątrobę u pacjentów z jej upośledzoną funkcją oraz zarządzanie interakcjami między licznymi lekami stosowanymi w terapii mukowiscydozy.

Z uwagi na nowe metody leczenia mukowiscydozy, w tym modulatory białka CFTR (np. Kaftrio, Symkevi, Orkambi), pojawiają się doniesienia o ich potencjalnie korzystnym wpływie również na funkcję wątroby, choć dane kliniczne w tym zakresie są jeszcze ograniczone. Kompleksowe podejście z udziałem wielodyscyplinarnego zespołu specjalistów (pulmonologów, gastroenterologów, hepatologów, dietetyków) jest kluczowe dla osiągnięcia najlepszych wyników leczenia.