Działania niepożądane
Triamcynolon

Działania niepożądane triamcynolonu

Triamcynolon to kortykosteroid stosowany w wielu postaciach farmaceutycznych, zarówno miejscowo na skórę, jak i ogólnoustrojowo. Substancja charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, które mogą wystąpić w zależności od postaci leku, drogi podania, dawki i czasu trwania terapii. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania triamcynolonu na podstawie danych klinicznych i porejestracyjnych obserwacji.¹

Działania niepożądane miejscowe przy podaniu na skórę

Przy stosowaniu triamcynolonu w postaci preparatów miejscowych (kremy, maści, aerozole) mogą wystąpić różnorodne reakcje skórne. Triamcynolon jako składnik steroidowy może wywoływać następujące miejscowe objawy niepożądane:²

• Pieczenie skóry
• Świąd
• Podrażnienie w miejscu aplikacji
• Nadmierne wysuszenie skóry
• Zmiany zanikowe skóry
• Kontaktowe zapalenie skóry
• Zapalenie skóry wokół ust
• Maceracja skóry
• Zmiany trądzikopodobne
• Rozstępy skórne
• Potówki
• Wysypki
• Nadmierne owłosienie
• Odbarwienie skóry
• Wtórne zakażenia skórne
• Zapalenie mieszków włosowych

³

Warto zwrócić szczególną uwagę na zmiany zanikowe skóry, które mogą być szczególnie problematyczne przy długotrwałym stosowaniu preparatów zawierających triamcynolon na twarz, gdzie skóra jest cieńsza i bardziej wrażliwa. Długotrwałe stosowanie na skórę twarzy może prowadzić do zaniku skóry i rozszerzenia naczyń krwionośnych (teleangiektazji).⁴

W przypadku preparatu Pevisone, zawierającego triamcynolonu acetonid (0,1%) w połączeniu z ekonazolu azotanem (1%), najczęstszymi działaniami niepożądanymi obserwowanymi u dorosłych były uczucie pieczenia skóry (1,6%) i podrażnienie skóry (1,6%), natomiast u dzieci najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym był rumień (1%).⁵

Istotnym aspektem bezpieczeństwa przy stosowaniu preparatów zawierających triamcynolon są również reakcje odstawienne, które mogą pojawić się po zaprzestaniu stosowania leku. Objawiają się one zaczerwienieniem skóry, które może rozprzestrzeniać się poza początkowo leczony obszar, uczuciem pieczenia lub kłucia, świądem, łuszczeniem się skóry oraz sączącymi się krostami.⁶

Działania niepożądane ogólnoustrojowe

Przy stosowaniu triamcynolonu w formie doustnej (np. Polcortolon, tabletki) lub przy wchłanianiu znacznych ilości substancji po aplikacji miejscowej mogą wystąpić ogólnoustrojowe działania niepożądane charakterystyczne dla kortykosteroidów. W przypadku długotrwałego stosowania preparatów miejscowych na dużych powierzchniach skóry, triamcynolon może wchłaniać się do krwi i wywoływać ogólnoustrojowe objawy niepożądane.⁷

Szczególnie istotne jest monitorowanie działań niepożądanych u dzieci, u których dodatkowo mogą wystąpić zaburzenia wzrostu i rozwoju.⁸

Działania ogólnoustrojowe triamcynolonu obejmują szeroki zakres zaburzeń w różnych układach organizmu:⁹

Zaburzenia endokrynologiczne

W zakresie układu endokrynnego triamcynolon może powodować:¹⁰

• Nieregularne miesiączkowanie i zaburzenia miesiączkowania
• Zespół Cushinga – charakteryzujący się otyłością typu centralnego, twarzą księżycowatą, striae, osłabieniem mięśni
• Zahamowanie wzrostu u dzieci
• Wtórna niedoczynność kory nadnerczy i przysadki, szczególnie w sytuacjach stresowych (choroba, uraz, zabieg operacyjny)
• Ujawnienie się cukrzycy oraz zwiększone zapotrzebowanie na insulinę i leki przeciwcukrzycowe u pacjentów z jawną cukrzycą
• Hirsutyzm (nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiet)

¹¹

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Do zaburzeń metabolicznych związanych ze stosowaniem triamcynolonu należą:¹²

• Ujemny bilans azotowy
• Hiperglikemia (zwiększenie stężenia glukozy we krwi i moczu)
• Zwiększenie masy ciała
• Zaburzenia wodno-elektrolitowe:
  • Zatrzymanie sodu i płynów
  • Utrata potasu
  • Zasadowica z niedoboru potasu
  • Zwiększone wydalanie wapnia

¹³

Zaburzenia psychiczne

W trakcie terapii triamcynolonem mogą wystąpić następujące zaburzenia psychiczne:¹⁴

• Euforia
• Nagłe zmiany nastroju
• Zaburzenia osobowości
• Ciężka depresja
• Objawy psychozy
• Zaburzenia snu

¹⁵

Zaburzenia układu nerwowego

W zakresie układu nerwowego triamcynolon może powodować:¹⁶

• Drgawki
• Wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego z tarczą zastoinową
• Zawroty głowy
• Bóle głowy

¹⁷

Zaburzenia oka

Stosowanie triamcynolonu może prowadzić do następujących zaburzeń narządu wzroku:¹⁸

• Nieostre widzenie
• Zaćma
• Wzrost ciśnienia śródgałkowego
• Jaskra z możliwością uszkodzenia nerwów wzrokowych
• Wytrzeszcz
• Zaburzenia widzenia

¹⁹

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

W zakresie układu sercowo-naczyniowego triamcynolon może powodować:²⁰

• Przyspieszone lub nieregularne bicie serca
• Zastoinowa niewydolność krążenia
• Nadciśnienie tętnicze
• Zespoły zakrzepowo-zatorowe
• Obrzęk stóp lub nóg

²¹

Zaburzenia żołądka i jelit

Triamcynolon może wywoływać następujące działania niepożądane w obrębie przewodu pokarmowego:²²

• Wrzód trawienny z możliwością perforacji i/lub krwawienia
• Perforacje jelita grubego lub cienkiego (szczególnie u pacjentów ze stanem zapalnym w obrębie jelit)
• Czarne smoliste stolce
• Fusowate wymioty
• Zapalenie trzustki
• Wzdęcia
• Wrzodziejące zapalenie przełyku
• Zaburzenia trawienia
• Nudności
• Wymioty
• Zwiększone łaknienie

²³

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Oprócz miejscowych działań niepożądanych przy podaniu na skórę, triamcynolon może powodować ogólnoustrojowe działania niepożądane dotyczące skóry:²⁴

• Rozstępy skórne
• Trądzik
• Utrudnione gojenie ran
• Ścieńczenie skóry
• Sińce
• Wybroczyny i wylewy krwawe
• Rumień
• Alergiczne zapalenie skóry
• Pokrzywka
• Obrzęk naczynioruchowy

²⁵

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

W zakresie układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej triamcynolon może powodować:²⁶

• Osłabienie siły działania mięśni
• Miopatia posteroidowa
• Utrata masy mięśniowej
• Osteoporoza
• Złamania kompresyjne kręgów
• Aseptyczna martwica głowy kości udowej i ramieniowej
• Patologiczne złamania kości długich

²⁷

Zaburzenia układu immunologicznego

Triamcynolon może powodować zaburzenia w funkcjonowaniu układu odpornościowego, objawiające się:²⁸

• Reakcjami nadwrażliwości, w tym ciężkimi reakcjami alergicznymi, takimi jak:
  • Wysypka
  • Pokrzywka
  • Świąd
  • Trudności z oddychaniem
  • Ucisk w klatce piersiowej
  • Obrzęk twarzy, warg i języka
• Zwiększoną podatnością na zakażenia
• Wtórnymi zakażeniami grzybiczymi lub wirusowymi

²⁹

Inne działania niepożądane

Dodatkowo mogą wystąpić:³⁰

• Złe samopoczucie
• Zaburzenia reprodukcyjne (zwiększenie lub zmniejszenie ruchliwości i liczby plemników)
• Przedłużający się ból gardła
• Przeziębienie lub gorączka

³¹

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych triamcynolonu wraz z częstotliwością ich występowania. Klasyfikacja częstości jest następująca: ^{1/10) Często: (> 1/100, 1/1 000, 1/10 000, < 1/1 000) Bardzo rzadko: (32}<sup data-drug="Pevisone" data-section="Działania niepożądane" title="Bardzo często ≥ 1/10 Często ≥ 1/100 do < 1/10 Niezbyt często ≥ 1/1 000 do <1/100 Rzadko ≥ 1/10 000 do <1/1 000 Bardzo rzadko 33

* Szczególnie u dzieci

³⁴³⁵

Szczególne ryzyko u dzieci

Stosowanie triamcynolonu u dzieci wymaga szczególnej ostrożności ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia następujących działań niepożądanych:³⁶

• Zahamowanie wzrostu – długotrwałe stosowanie kortykosteroidów może wpływać na tempo wzrostu i końcowy wzrost dziecka
• Zaburzenia rozwoju – możliwe jest zaburzenie prawidłowego rozwoju fizycznego i psychicznego
• Supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza – dzieci są bardziej podatne na zahamowanie czynności nadnerczy po stosowaniu kortykosteroidów
• Rumień – najczęściej zgłaszane działanie niepożądane u dzieci przy stosowaniu preparatów miejscowych

³⁷³⁸

Szczególne sytuacje zwiększonego ryzyka

Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych triamcynolonu jest szczególnie podwyższone w następujących sytuacjach:

• Długotrwałe stosowanie – zwiększa ryzyko wystąpienia ogólnoustrojowych działań niepożądanych, nawet przy podaniu miejscowym
• Stosowanie na dużych powierzchniach skóry – zwiększa wchłanianie leku i ryzyko działań ogólnoustrojowych
• Stosowanie na twarz – ze względu na cieńszą skórę zwiększone jest ryzyko zaniku skóry i teleangiektazji
• Stosowanie pod opatrunkami okluzyjnymi – zwiększa wchłanianie leku
• Stosowanie u pacjentów ze stanami zapalnymi jelit – zwiększone ryzyko perforacji jelita
• Sytuacje stresowe (choroba, uraz, zabieg operacyjny) – zwiększone ryzyko wystąpienia wtórnej niedoczynności kory nadnerczy i przysadki

³⁹⁴⁰

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania triamcynolonu

Po dopuszczeniu produktów leczniczych zawierających triamcynolon do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁴¹⁴²