Właściwości farmakodynamiczne
Trawoprost

Właściwości farmakodynamiczne trawoprostu

Trawoprost należy do grupy farmakoterapeutycznej leków okulistycznych, stosowanych w leczeniu jaskry i jako środki miotyczne. Zgodnie z klasyfikacją ATC jest zaliczany do pochodnych prostaglandyny F2α i oznaczany kodem S01EE04.¹²

Mechanizm działania

Trawoprost jest pełnym agonistą receptora prostaglandynowego FP, charakteryzującym się wysoką wybiórczością i powinowactwem do tego receptora. Jego głównym działaniem farmakodynamicznym jest zdolność do obniżania ciśnienia wewnątrzgałkowego.³⁴

Mechanizm obniżania ciśnienia wewnątrzgałkowego przez trawoprost polega na zwiększeniu odpływu cieczy wodnistej dwoma głównymi drogami: przez siatkę włókien kolagenowych w kącie przesączania oka oraz szlakiem naczyniówkowo-twardówkowym.⁵⁶

Profil czasowy działania

Charakterystyka czasowa działania trawoprostu u ludzi jest bardzo dobrze udokumentowana klinicznie. Obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego rozpoczyna się po około 2 godzinach od zakroplenia preparatu. Najsilniejsze działanie hipotensyjne obserwuje się po 12 godzinach od aplikacji. Co istotne z punktu widzenia klinicznego, znaczące obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego utrzymuje się przez ponad 24 godziny od podania pojedynczej dawki, co umożliwia skuteczne leczenie przy dawkowaniu raz na dobę.⁷⁸

Wtórne właściwości farmakologiczne

Poza głównym działaniem obniżającym ciśnienie wewnątrzgałkowe, trawoprost wykazuje również inne istotne działania biologiczne. Badania eksperymentalne wykazały, że trawoprost znacząco zwiększa przepływ krwi przez głowę nerwu wzrokowego u królików po 7 dniach miejscowego podawania do oka w dawce 1,4 mikrograma raz na dobę.⁹¹⁰

Ta właściwość może mieć potencjalnie istotne znaczenie kliniczne, gdyż zwiększony przepływ krwi w obrębie nerwu wzrokowego może korzystnie wpływać na jego funkcję i przeżywalność, co jest istotnym aspektem w leczeniu jaskry.

Efekty kliniczne trawoprostu w monoterapii

Skuteczność kliniczna trawoprostu w monoterapii została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych z udziałem pacjentów z jaskrą z otwartym kątem przesączania lub nadciśnieniem ocznym.

W badaniach klinicznych u pacjentów z jaskrą otwartego kąta przesączania lub nadciśnieniem ocznym, u których wyjściowe wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego wynosiły od 24 do 26 mmHg, trawoprost podawany raz na dobę wieczorem wykazywał zmniejszenie ciśnienia wewnątrzgałkowego o 8 do 9 mmHg (około 33%) w porównaniu do wartości wyjściowych.¹¹¹²

Trawoprost w terapii skojarzonej

Dane kliniczne potwierdzają synergistyczne działanie trawoprostu w terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwjaskrowymi. Zgromadzone w badaniach klinicznych dane na temat stosowania trawoprostu jako leku dodanego do terapii 0,5% roztworem tymololu oraz ograniczone dane na temat jego stosowania z 0,2% roztworem brymonidyny, wykazały działanie addycyjne trawoprostu z tymi lekami przeciwjaskrowymi.¹³¹⁴

Należy zauważyć, że nie są dostępne dane kliniczne na temat stosowania trawoprostu w skojarzeniu z innymi lekami zmniejszającymi ciśnienie wewnątrzgałkowe niż wymienione powyżej.

Efekty kliniczne trawoprostu w połączeniu z tymololem

Połączenie trawoprostu z tymololem w jednym preparacie oferuje dodatkowe korzyści w leczeniu jaskry poprzez wykorzystanie uzupełniających się mechanizmów działania obu substancji. Tymolol, nieselektywny lek blokujący receptory adrenergiczne, zmniejsza ciśnienie wewnątrzgałkowe głównie poprzez hamowanie wytwarzania cieczy wodnistej oraz w niewielkim stopniu zwiększa jej odpływ.¹⁵

Badania kliniczne preparatów zawierających trawoprost i tymolol

Przeprowadzono szereg badań klinicznych oceniających skuteczność preparatów zawierających trawoprost i tymolol w różnych populacjach pacjentów z jaskrą otwartego kąta przesączania lub nadciśnieniem ocznym:

1. Badanie 12-miesięczne u pacjentów z wyjściowym ciśnieniem wewnątrzgałkowym 25-27 mmHg:

   W tym badaniu średnie obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego po stosowaniu preparatu zawierającego trawoprost 40 mikrogramów/ml + tymolol 5 mg/ml, podawanego raz na dobę rano, wynosiło 8-10 mmHg. Wykazano nie gorszą skuteczność (non-inferiority) tego połączenia w porównaniu z latanoprostem 50 mikrogramów/ml + tymololem 5 mg/ml w zakresie średniego obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego.¹⁶

2. Badanie 3-miesięczne u pacjentów z wyjściowym ciśnieniem wewnątrzgałkowym 27-30 mmHg:

   Po stosowaniu kombinacji trawoprost + tymolol, podawanej raz na dobę rano, obserwowano średnie obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego o 9-12 mmHg. Efekt ten był o 2 mmHg większy niż po stosowaniu samego trawoprostu 40 mikrogramów/ml raz na dobę wieczorem oraz o 2-3 mmHg większy niż po stosowaniu samego tymololu 5 mg/ml dwa razy na dobę. Dodatkowo zaobserwowano statystycznie istotne zmniejszenie porannego średniego ciśnienia wewnątrzgałkowego (mierzonego o godzinie 8:00, 24 godziny po podaniu ostatniej dawki) w porównaniu z monoterapią trawoprostem.¹⁷

3. Dwa badania 3-miesięczne u pacjentów z wyjściowym ciśnieniem wewnątrzgałkowym 23-26 mmHg:

   W tych badaniach średnie obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego po stosowaniu kombinacji trawoprost + tymolol raz na dobę rano wynosiło 7-9 mmHg. Wyniki te, choć liczbowo mniejsze, były nie gorsze niż efekty uzyskiwane podczas jednoczesnego stosowania trawoprostu 40 mikrogramów/ml podawanego raz na dobę wieczorem i tymololu 5 mg/ml podawanego raz na dobę rano jako oddzielne preparaty.¹⁸

4. Badanie 6-tygodniowe porównujące preparaty z różnymi konserwantami:

   W badaniu u pacjentów z wyjściowym ciśnieniem wewnątrzgałkowym 24-26 mmHg, stwierdzono porównywalną skuteczność preparatów zawierających trawoprost i tymolol konserwowanych polyquaternium-1 oraz konserwowanych chlorkiem benzalkoniowym. Oba preparaty obniżały ciśnienie wewnątrzgałkowe średnio o 8 mmHg.¹⁹

Zalecenia dotyczące dawkowania

Dostępne dane kliniczne sugerują, że podawanie preparatów zawierających trawoprost wieczorem może mieć pewną przewagę w odniesieniu do średniego obniżania ciśnienia wewnątrzgałkowego. Jednakże przy zalecaniu sposobu dawkowania należy uwzględniać wygodę pacjenta i prawdopodobieństwo przestrzegania zaleconego schematu stosowania leku, co może mieć kluczowe znaczenie dla skuteczności terapii.²⁰²¹

Skuteczność trawoprostu u dzieci i młodzieży

Trawoprost wykazuje skuteczność także w populacji pediatrycznej. Przeprowadzono 12-tygodniowe, podwójnie zaślepione badanie kliniczne porównujące trawoprost z tymololem u 152 pacjentów pediatrycznych ze zdiagnozowanym nadciśnieniem ocznym lub jaskrą dziecięcą w wieku od 2 miesięcy do poniżej 18 lat.²²

W badaniu tym pacjenci otrzymywali trawoprost 0,004% raz na dobę lub tymolol 0,5% (lub 0,25% w przypadku pacjentów poniżej 3 lat) dwa razy na dobę. Pierwszorzędowym punktem oceny skuteczności była zmiana wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego w 12 tygodniu w porównaniu do wartości wyjściowej.²³

²⁴

Analizując wyniki w poszczególnych grupach wiekowych, stwierdzono, że w grupach od 3 do poniżej 12 lat (n=36) oraz od 12 do poniżej 18 lat (n=26), średnie zmniejszenie wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego było podobne w grupie trawoprostu i tymololu.²⁵

W najmłodszej grupie wiekowej, obejmującej dzieci od 2 miesięcy do poniżej 3 lat, odnotowano różnice w skuteczności obu leków. Średnie zmniejszenie ciśnienia wewnątrzgałkowego w 12 tygodniu wynosiło 1,8 mmHg w grupie trawoprostu oraz 7,3 mmHg w grupie tymololu. Należy jednak zauważyć, że wnioski dotyczące tej grupy wiekowej są ograniczone ze względu na małą liczbę pacjentów – dane pochodziły tylko od 9 pacjentów w grupie trawoprostu i 6 pacjentów w grupie tymololu. Dodatkowo, u 4 pacjentów w grupie trawoprostu nie zaobserwowano istotnego średniego zmniejszenia wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego w 12 tygodniu badania.²⁶

Co istotne, wpływ na wartość ciśnienia wewnątrzgałkowego obserwowano od drugiego tygodnia leczenia i utrzymywał się on na stałym poziomie przez cały okres 12 tygodni trwania badania we wszystkich grupach wiekowych.²⁷

Należy zaznaczyć, że nie ma dostępnych danych dotyczących skuteczności trawoprostu u dzieci w wieku poniżej 2 miesięcy.²⁸

Bezpieczeństwo stosowania trawoprostu

W badaniach prowadzonych na hodowlach tkankowych ludzkich komórek rogówki oraz po podaniu miejscowym do oka u królików wykazano, że trawoprost konserwowany polikwaternium-1 wykazuje minimalne powierzchniowe działanie toksyczne na powierzchnię oka w porównaniu z kroplami do oczu konserwowanymi chlorkiem benzalkoniowym.²⁹³⁰

Te dane sugerują, że preparaty trawoprostu konserwowane polikwaternium-1 mogą być lepiej tolerowane przez powierzchnię oka niż preparaty zawierające chlorek benzalkoniowy jako konserwant.