Właściwości farmakodynamiczne
Oksbutynina

Mechanizm działania oksybutyniny

Oksybutynina jest kompetycyjnym antagonistą acetylocholiny, który blokuje zazwojowe receptory muskarynowe, prowadząc do zmniejszenia napięcia mięśni gładkich pęcherza moczowego. Jako lek przeciwcholinergiczny, wywiera dodatkowo bezpośrednie działanie przeciwskurczowe na mięśnie gładkie.¹

Mechanizm działania oksybutyniny obejmuje hamowanie skurczów pęcherza i łagodzenie skurczów wywołanych różnymi bodźcami. Substancja zwiększa objętość pęcherza, zmniejsza częstotliwość skurczów oraz opóźnia chęć opróżnienia pęcherza w zaburzeniu neurogennym pęcherza.²

Warto podkreślić, że mechanizm rozluźnienia mięśni gładkich przez oksybutyniny wynika nie tylko z antycholinergicznego blokowania receptorów muskarynowych, ale również z podobnego do papaweryny działania antagonistycznego na procesy odległe od połączeń nerwowo-mięśniowych. Dodatkowo, chlorowodorek oksybutyniny wykazuje miejscowe działanie znieczulające.³

Działanie farmakodynamiczne oksybutyniny

Oksybutynina jako substancja przeciwcholinergiczna wykazuje istotne działanie rozkurczające na mięśnie gładkie. W kontekście układu moczowego zmniejsza kurczliwość mięśnia wypieracza pęcherza moczowego, redukuje częstość skurczów pęcherza moczowego oraz obniża ciśnienie wewnątrzpęcherzowe.⁴

Właściwości farmakodynamiczne oksybutyniny badano po podaniu do pęcherza moczowego u dzieci z neurogenną nadreaktywnością wypieracza. Wpływ na nietrzymanie moczu i zmienne urodynamiczne był wyraźny, zapewniając poprawę w większości przypadków.⁵

Obserwowano znaczne zmniejszenie liczby nadreaktywnych skurczów. Ponadto, wykazano wzrost średniej pojemności cystometrycznej pęcherza oraz średniej pojemności pęcherza w stosunku do oczekiwanej objętości pęcherza, przy jednoczesnym zmniejszeniu końcowego ciśnienia napełniania pęcherza.⁶

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania oksybutyniny

Badania ogólne nad skutecznością

Skuteczność dopęcherzowego stosowania oksybutyniny w leczeniu neurogennej dysfunkcji pęcherza moczowego została potwierdzona zarówno w krótko-, jak i długoterminowych badaniach klinicznych.⁷

W niemal wszystkich badaniach wykazano, że leczenie chlorowodorkiem oksybutyniny podawanym do pęcherza moczowego było skuteczne u pacjentów z neurogenną nadreaktywnością wypieracza. Dodatkowo stwierdzono, że lek jest dobrze tolerowany przez pacjentów.⁸

Badania porównawcze różnych dróg podania

Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania oksybutyniny podawanej do pęcherza moczowego (3 x 10 mg na dobę) porównano z podaniem doustnym (3 x 5 mg na dobę) w randomizowanym kontrolowanym badaniu z udziałem 35 dorosłych pacjentów z neurogenną nadreaktywnością wypieracza.⁹

Po 4 tygodniach leczenia uzyskano następujące wyniki:

• Wzrost maksymalnej pojemności pęcherza moczowego (pierwszorzędowy punkt końcowy dla skuteczności) wynosił 116,6 ± 27,5 ml w przypadku stosowania do pęcherza moczowego (p=0,0002)
• Dla porównania, przy stosowaniu doustnym wzrost wynosił jedynie 18,1 ± 27,5 ml (p=0,51)
• Różnica między obiema drogami podania była statystycznie istotna (p=0,0086)

¹⁰

W przypadku obu dróg podania zaobserwowano statystycznie znamienne różnice w porównaniu do wartości początkowych dla innych parametrów, takich jak maksymalne napięcie wypieracza i podatność wypieracza.¹¹

Podczas długotrwałego stosowania oksybutyniny do pęcherza moczowego (średni czas leczenia 338 dni, n=15), maksymalna pojemność pęcherza moczowego utrzymywała się na poziomie obserwowanym podczas wcześniejszego kontrolowanego okresu leczenia, co potwierdziły badania Schrödera i współpracowników z 2016 roku.¹²

Badania u dzieci

W prospektywnym badaniu klinicznym z udziałem 15 dzieci odnotowano następujące rezultaty:

• Średnia pojemność pęcherza moczowego wzrosła z 114,2 ml na początku badania do 127,4 ml (p>0,05) po 1,5 godziny leczenia
• Po 4 miesiącach terapii dopęcherzowej pojemność osiągnęła 161,1 ml (p=0,0091)

^{0,05) po 1,5 godziny i 161,1 ml (p = 0,0091) po 4 miesiącach leczenia dopęcherzowego (Buyse i in. 1995).”>13}

Średnia podatność pęcherza uległa znacznemu zwiększeniu – z 2,5 ml/cm H₂O na początku badania do 11,495 ml/cm H₂O (p=0,0114) po 4 miesiącach terapii, co zostało wykazane w badaniach Buyse i współpracowników z 1995 roku.¹⁴

W kolejnym prospektywnym badaniu z udziałem 13 dzieci, u 12 z nich stwierdzono wyraźną poprawę w zakresie nietrzymania moczu po zastosowaniu leczenia dopęcherzowego, co potwierdziły badania Åmarka i współpracowników z 1998 roku.¹⁵

W retrospektywnym badaniu długoterminowym prowadzonym u 13 dzieci wykazano, że średnie ciśnienie napełnienia pęcherza zmniejszyło się z 52,5 ± 24 do 24,5 ± 14,4 cm H₂O, co udokumentowano w badaniach Humbleta i współpracowników z 2014 roku.¹⁶

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

Preparaty zawierające oksybutyniny chlorowodorek klasyfikowane są w następujących grupach farmakoterapeutycznych:

• Leki urologiczne – leki stosowane w kontrolowaniu częstości mikcji i nietrzymaniu moczu (Oxybutynin Medice), kod ATC: G04BD04¹⁷
• Inne leki urologiczne (ze spazmolitykami) (Oxybutyninum Aflofarm), kod ATC: G04BD04¹⁸