Właściwości farmakokinetyczne
Oksbutynina

Właściwości farmakokinetyczne oksybutyniny

Oksybutynina to substancja o działaniu antycholinergicznym, której właściwości farmakokinetyczne znacząco różnią się w zależności od drogi podania. Istotne różnice obserwuje się szczególnie w zakresie wchłaniania, metabolizmu pierwszego przejścia oraz powstawania metabolitów.¹

Wchłanianie oksybutyniny

Wchłanianie oksybutyniny jest procesem szybkim, jednak jego charakterystyka zależy od drogi podania. Po podaniu doustnym oksybutynina wchłania się szybko z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) od 8 do 12 ng/ml po 0,5-1,4 godziny (tmax) od przyjęcia dawki 5-10 mg.²

W przypadku podania do pęcherza moczowego (produkt Oxybutynin Medice), substancja jest dobrze wchłaniana przez ścianę pęcherza moczowego do krążenia ogólnoustrojowego. Maksymalne stężenia w osoczu osiągane są po około jednej godzinie od podania, wykazując znaczną zmienność międzyosobniczą.³

Różnice w biodostępności

Badania porównawcze wykazały istotne różnice w biodostępności oksybutyniny w zależności od drogi podania. Ekspozycja ogólnoustrojowa (AUC) na racemiczną oksybutyninę po podaniu do pęcherza moczowego była znacząco większa (294%) w porównaniu do podawania doustnego. Szacuje się, że bezwzględna biodostępność po podaniu doustnym wynosi około 6%, natomiast po podaniu do pęcherza moczowego wzrasta do około 20%.⁴

Dystrybucja oksybutyniny

Po podaniu ogólnoustrojowym oksybutynina jest szeroko dystrybuowana w tkankach całego organizmu. Szacowana objętość dystrybucji po dożylnym podaniu 5 mg chlorowodorku oksybutyniny wynosi 193 l, co wskazuje na jej znaczną zdolność do przenikania do tkanek.⁵

Oksybutynina w znacznym stopniu wiąże się z białkami osocza, głównie z albuminami. Stopień wiązania z białkami wynosi 83-85%.⁶

Metabolizm oksybutyniny

Metabolizm oksybutyniny różni się znacząco w zależności od drogi podania. Po podaniu doustnym, substancja podlega intensywnemu metabolizmowi pierwszego przejścia, głównie za pośrednictwem układu enzymatycznego cytochromu P-450, a szczególnie izoenzymu CYP3A4, zlokalizowanego przede wszystkim w komórkach wątroby i ściany jelita.^{7 8}

W procesie metabolizmu powstają dwa główne rodzaje metabolitów:

• N-dietylooksybutynina – metabolit aktywny farmakologicznie, wykazujący silniejsze działanie antycholinergiczne niż związek macierzysty, szczególnie na gruczoły ślinowe^{9 10}
• Kwas fenylocykloheksyloglikolowy – metabolit nieaktywny farmakologicznie¹¹

Wpływ drogi podania na metabolizm

Istotną cechą metabolizmu oksybutyniny jest jego zależność od drogi podania. Po zastosowaniu do pęcherza moczowego dochodzi do ominięcia metabolizmu żołądkowo-jelitowego i wątrobowego oraz efektu pierwszego przejścia, co znacznie zmniejsza powstawanie metabolitu N-dietylowego.¹²

Badania wykazały, że ogólnoustrojowa ekspozycja na metabolit N-dietylooksybutyninę była istotnie mniejsza po podaniu do pęcherza moczowego, stanowiąc jedynie 21% ekspozycji uzyskiwanej po podaniu doustnym. W związku z tym stosunek metabolitu do związku macierzystego był 14-krotnie mniejszy przy stosowaniu doświadczalnemu niż przy podaniu doustnym.¹³

Eliminacja oksybutyniny

Oksybutynina charakteryzuje się stosunkowo szybką eliminacją z organizmu, jednak jej parametry zależą od drogi podania. Okres półtrwania w fazie eliminacji (t1/2) po podaniu doustnym wynosi około 2 godziny.¹⁴

Porównanie eliminacji po różnych drogach podania wskazuje na wydłużoną eliminację po zastosowaniu do pęcherza moczowego w porównaniu z podaniem doustnym. Okresy półtrwania w fazie eliminacji wynoszą odpowiednio 2,56 godziny po podaniu do pęcherza i 1,48 godziny po podaniu doustnym.¹⁵

Zarówno oksybutynina, jak i jej główny metabolit – N-dietylooksybutynina – są wykrywalne w surowicy nawet po 24 godzinach od podania do pęcherza moczowego.¹⁶

Oksybutynina i jej metabolity są wydalane głównie z moczem. Jedynie niewielka część substancji (0,02%) jest wydalana w postaci niezmienionej.¹⁷

Zmienność międzyosobnicza

Istotnym aspektem farmakokinetyki oksybutyniny jest znaczna zmienność międzyosobnicza w stężeniach leku w osoczu, obserwowana zarówno po podaniu doustnym, jak i do pęcherza moczowego.^{18 19}

Porównanie parametrów farmakokinetycznych