Właściwości farmakodynamiczne
Minoksydyl

Właściwości farmakodynamiczne minoksydylu

Minoksydyl (2,4-diamino-6-piperydynopirymidyno-3-tlenek) jest substancją aktywną stosowaną w leczeniu łysienia androgenowego zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. Pod względem farmakoterapeutycznym należy do grupy innych leków dermatologicznych i oznaczony jest kodem ATC: D11AX01.^{1 2}

Mechanizm działania

Dokładny mechanizm działania minoksydylu stosowanego miejscowo w stymulacji wzrostu włosów nie jest w pełni poznany.^{3 4 5} Dane literaturowe wskazują jednak, że minoksydyl pobudza wzrost włosów u pacjentów z łysieniem typu androgenowego.⁶

W przypadku łysienia androgenowego minoksydyl może hamować wypadanie włosów poprzez kilka mechanizmów:^{7 8 9}

• Zwiększenie średnicy trzonu włosa/cebulek włosowych^{10 11 12}
• Stymulację wzrostu włosów w fazie anagenowej (wzrostu)^{13 14 15}
• Wydłużenie fazy anagenowej^{16 17 18}
• Skrócenie fazy telogenowej (spoczynku), dzięki czemu szybciej następuje faza anagenowa^{19 20 21}

Minoksydyl nie wykazuje działania antyandrogenowego.^{22 23}

Efekty naczyniowe

Minoksydyl, jako lek rozszerzający obwodowe naczynia krwionośne, zwiększa mikrocyrkulację w okolicach mieszków włosowych i stymuluje naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu (ang. Vascular Endothelial Growth Factor, VEGF).^{24 25 26} Czynnik ten prawdopodobnie jest odpowiedzialny za zwiększoną przepuszczalność naczyń włosowatych, a przez to wykazuje silną aktywność metaboliczną w fazie anagenowej.^{27 28 29}

Odpowiedź kliniczna

Odpowiedź na leczenie minoksydylem charakteryzuje się dużą zmiennością międzyosobniczą.^{30 31 32} Osobnicza odpowiedź na leczenie minoksydylem może być związana m.in. z różnym stopniem transformacji minoksydylu w skórze w jego czynny metabolit, siarczan minoksydylu, lub z różnym stopniem przenikania minoksydylu w głąb skóry.^{33 34}

Efekty działania minoksydylu pojawiają się w charakterystycznej sekwencji czasowej:

• Zatrzymanie nadmiernego wypadania włosów obserwuje się po około 8 tygodniach stosowania produktu leczniczego^{35 36 37}
• Początek wzrostu nowych włosów (pierwsze odrosty w postaci cienkich włosków meszkowych) występuje po 2-4 miesiącach leczenia^{38 39 40}
• Maksymalny efekt odrostu włosów uzyskuje się po około 12 miesiącach systematycznego stosowania^{41 42 43}

Wyniki leczenia w znacznym stopniu są uzależnione od systematycznego stosowania produktu i indywidualnych cech pacjenta.^{44 45}

Czynniki wpływające na skuteczność

Gorsze efekty działania minoksydylu wykazują pacjenci z zaawansowanymi oraz trwającymi powyżej 10 lat stanami łysienia androgenowego, co może wiązać się z brakiem cebulek włosowych, których istnienie jest konieczne do uzyskania pożądanego efektu leczenia.^{46 47}

Stożenia osoczowe i efekty systemowe

W badaniach klinicznych z udziałem pacjentów leczonych minoksydylem w stężeniu 2% średnie stężenie w surowicy wynosiło 0,6 ng/ml.⁴⁸ Przy zastosowaniu minoksydylu w stężeniu 5% średnie stężenie w surowicy wynosiło 1,6 ng/ml.⁴⁹

W badaniach farmakologicznych z udziałem populacji pacjentów z ryzykiem zmian hemodynamicznych z niewielkim, nieleczonym nadciśnieniem tętniczym, stwierdzono niewielki wpływ na częstość pracy serca tylko przy stężeniach w surowicy wynoszących 21,7 ng/ml lub więcej.^{50 51}

Minoksydyl stosowany miejscowo nie wykazuje żadnych ogólnoustrojowych efektów wchłaniania leku, na co wskazuje analiza kontrolowanych badań obejmujących pacjentów z prawidłowym ciśnieniem lub z nieleczonym nadciśnieniem.⁵²

Skuteczność kliniczna

Dane dotyczące skuteczności klinicznej minoksydylu pokazują zróżnicowane wyniki w zależności od stężenia substancji. W przypadku minoksydylu w stężeniu 2% zadowalający pod kątem estetycznym wzrost włosów był zauważalny u nie więcej niż 40% pacjentów po roku leczenia. W przypadku minoksydylu w stężeniu 5% wskaźnik ten wzrósł do 50% pacjentów.^{53 54}

U kobiet zmniejszenie utraty włosów dotyczy około 80-90% pacjentek.⁵⁵

Wyniki badań klinicznych minoksydylu w postaci piany

Skuteczność minoksydylu w stężeniu 5% w postaci piany została oceniona w badaniu klinicznym III fazy trwającym 16 tygodni. Pierwszorzędowymi punktami końcowymi oceny skuteczności były: średnia zmiana liczby włosów ostatecznych w obszarze docelowym oraz ocena korzyści leczenia przez pacjenta.⁵⁶

Aktywne leczenie spowodowało statystycznie istotny większy wzrost liczby włosów niż w grupie stosującej pianę placebo (21,0 w porównaniu z 4,3 włosów na cm2) w 16. tygodniu. Wyraźna różnica między grupami poddawanymi leczeniu była widoczna już w 8. tygodniu, zwiększając się w 12. tygodniu i ponownie w 16. tygodniu. W 16. tygodniu ocena korzyści leczenia przez pacjenta była statystycznie istotnie wyższa w grupie leczonej minoksydylem w stężeniu 5% w postaci piany w porównaniu z grupą placebo (1,4 vs 0,5).⁵⁷

⁵⁸

Efekty odstawienia leku

Kontynuowanie leczenia jest konieczne dla podtrzymania działania minoksydylu.^{59 60} Przerwanie leczenia minoksydylem powoduje zatrzymanie wzrostu włosów i powrót do początkowego stanu łysienia w ciągu 3 do 4 miesięcy.^{61 62 63 64}