Działania niepożądane
Kwas alendronowy

Działania niepożądane kwasu alendronowego

Kwas alendronowy należy do grupy leków zwanych bisfosfonianami, które są stosowane w leczeniu osteoporozy i innych chorób kości. Jak każdy lek, kwas alendronowy może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią. Profil bezpieczeństwa kwasu alendronowego został dobrze poznany w licznych badaniach klinicznych oraz podczas długoletniego stosowania w praktyce klinicznej.¹²

Profil bezpieczeństwa w badaniach klinicznych

W dwóch trzyletnich badaniach klinicznych przeprowadzonych u kobiet po menopauzie (kwas alendronowy 10 mg: n=196, placebo: n=397), ogólne profile bezpieczeństwa kwasu alendronowego w dawce 10 mg/dobę i placebo były zbliżone.³⁴

Działania niepożądane obserwowane przez badaczy, określone jako możliwe, prawdopodobne lub jednoznacznie związane z lekiem, były dokumentowane jeżeli występowały z częstością ≥1% w każdej grupie leczonych pacjentek w badaniu rocznym, lub z częstością ≥1% u pacjentek leczonych kwasem alendronowym w dawce 10 mg/dobę i z częstością większą niż u pacjentek otrzymujących placebo w badaniach trzyletnich.⁵⁶

Najczęściej występujące działania niepożądane

Do najczęściej występujących działań niepożądanych kwasu alendronowego należą zaburzenia żołądka i jelit, zaburzenia mięśniowo-szkieletowe oraz zaburzenia układu nerwowego.⁷⁸

Szczególnie istotne są zaburzenia żołądka i jelit, takie jak ból brzucha, niestrawność, zarzucanie treści żołądkowej do przełyku, nudności, wzdęcia, zaparcia oraz biegunka. Mogą one wystąpić u znacznego odsetka pacjentów.⁹

Bóle mięśniowo-szkieletowe (kości, mięśni lub stawów) stanowią bardzo częste działanie niepożądane, występujące czasami o dużym nasileniu. Inne działania niepożądane ze strony układu mięśniowo-szkieletowego to kurcze mięśni i obrzęk stawów.¹⁰¹¹

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono szczegółowe zestawienie działań niepożądanych kwasu alendronowego, które obserwowano podczas badań klinicznych i po wprowadzeniu produktu do obrotu.¹²

Częstość występowania działań niepożądanych definiuje się następująco:<sup data-drug="Alendran 70" data-section="Działania niepożądane" title="Z częstością występowania zdefiniowaną jako: bardzo często ( 1/10), często ( 1/100 do < 1/10), niezbyt często ( 1/1000 do < 1/100), rzadko ( 1/10 000 do < 1/1000), bardzo rzadko (13<sup data-drug="Sedron 70 mg tabletki powlekane" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość została przedstawiona jako: Bardzo często (≥1/10), Często (≥1/100 do <1/10), Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), Bardzo rzadko (14

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000, w tym pojedyncze przypadki)

<sup data-drug="Ostemax 70 comfort" data-section="Działania niepożądane" title="Bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (15

Tabela działań niepożądanych kwasu alendronowego

¹⁶

Szczegółowa charakterystyka najważniejszych działań niepożądanych

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaburzenia żołądka i jelit należą do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem kwasu alendronowego. Mogą one wynikać z bezpośredniego drażniącego działania leku na błonę śluzową przewodu pokarmowego.¹⁷

Szczególne znaczenie mają powikłania dotyczące przełyku, takie jak zapalenie przełyku, nadżerki przełyku i owrzodzenie przełyku, które mogą prowadzić do zwężenia przełyku. Zaburzenia te występują głównie u pacjentów, którzy nie przestrzegają zaleceń dotyczących przyjmowania leku (tj. nie przyjmują leku na czczo, popijając pełną szklanką wody, lub kładą się w ciągu 30 minut po zażyciu leku).¹⁸

Ciężkie działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, takie jak perforacje, owrzodzenia i krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego, występują rzadko, ale mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjentów.¹⁹

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Ból mięśniowo-szkieletowy (dotyczący kości, mięśni lub stawów) jest bardzo częstym działaniem niepożądanym kwasu alendronowego i może występować u więcej niż 1 na 10 pacjentów. Objawy te mogą być czasami ciężkie i uniemożliwiać normalne funkcjonowanie.²⁰²¹

Do rzadkich, ale poważnych działań niepożądanych należą martwica kości szczęki oraz atypowe złamania podkrętarzowe i trzonu kości udowej. Martwica kości szczęki może objawiać się jako obnażenie kości w jamie ustnej, bólem, obrzękiem, infekcją tkanek miękkich lub ruchomością zębów. Czynniki ryzyka obejmują inwazyjne zabiegi stomatologiczne, choroby przyzębia, źle dopasowane protezy zębowe, palenie tytoniu oraz długotrwałe stosowanie bisfosfonianów.²²²³

Bardzo rzadkim powikłaniem jest martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego, która również jest działaniem niepożądanym charakterystycznym dla całej klasy bisfosfonianów.²⁴²⁵

Reakcje ostrej fazy

U niektórych pacjentów, szczególnie na początku leczenia, mogą wystąpić objawy przypominające reakcję ostrej fazy, obejmujące bóle mięśniowe, złe samopoczucie oraz rzadko gorączkę. Objawy te zazwyczaj ustępują samoistnie i nie wymagają przerywania leczenia.²⁶²⁷

Zaburzenia metaboliczne

Rzadko może wystąpić objawowa hipokalcemia (obniżenie poziomu wapnia we krwi), szczególnie u pacjentów z czynnikami predysponującymi, takimi jak hipoparatyroidyzm, niedobór witaminy D oraz zaburzenia wchłaniania wapnia. Objawami hipokalcemii mogą być skurcze mięśni, parestezje oraz w ciężkich przypadkach tężyczka.²⁸²⁹

Poważne reakcje skórne

Rzadko mogą wystąpić ciężkie, potencjalnie zagrażające życiu reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka. Mogą one objawiać się jako bolesna wysypka, pęcherze i złuszczanie naskórka, zajmujące duże powierzchnie ciała. W przypadku wystąpienia takich objawów należy natychmiast przerwać leczenie i zgłosić się do lekarza.³⁰³¹

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Zagrożenia związane z zaburzeniami przewodu pokarmowego

Najpoważniejsze zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi ze strony przewodu pokarmowego obejmują owrzodzenie przełyku, zwężenie przełyku oraz perforacje, owrzodzenia i krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Komplikacje te mogą prowadzić do hospitalizacji, konieczności interwencji endoskopowej lub chirurgicznej, a w skrajnych przypadkach stanowią zagrożenie życia.³²

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych ze strony przełyku, pacjenci powinni ściśle przestrzegać zaleceń dotyczących przyjmowania leku. Kwas alendronowy należy przyjmować rano, na czczo, popijając pełną szklanką wody, a następnie pozostać w pozycji pionowej (siedzącej lub stojącej) przez co najmniej 30 minut po zażyciu leku.³³

Martwica kości szczęki

Martwica kości szczęki (osteonekroza szczęki) stanowi rzadkie, ale poważne powikłanie terapii bisfosfonianami, w tym kwasem alendronowym. Charakteryzuje się odsłonięciem i martwicą kości szczęki lub żuchwy, zwykle związanym z ekstrakcją zęba lub zakażeniem miejscowym, z opóźnionym gojeniem przez okres dłuższy niż 8 tygodni.³⁴

Czynniki ryzyka rozwoju martwicy kości szczęki obejmują: długotrwałe stosowanie bisfosfonianów, terapię kortykosteroidami, chemioterapię, radioterapię okolicy głowy i szyi, słabą higienę jamy ustnej, choroby przyzębia, inwazyjne zabiegi stomatologiczne oraz płeć żeńską. Dlatego przed rozpoczęciem leczenia bisfosfonianami wskazane jest przeprowadzenie badania stomatologicznego i wyeliminowanie potencjalnych ognisk zapalnych.

Atypowe złamania kości udowej

Podczas długotrwałego leczenia bisfosfonianami zaobserwowano zwiększone ryzyko atypowych złamań podkrętarzowych i trzonu kości udowej. Są to złamania poprzeczne lub skośne, mogące wystąpić w dowolnym miejscu wzdłuż kości udowej, od miejsca tuż poniżej krętarza mniejszego do okolicy nadkłykciowej, często bez urazu lub po minimalnym urazie. Złamania te często są poprzedzone bólem udowym lub pachwinowym, występującym tygodnie lub miesiące przed pełnym złamaniem kości udowej.³⁵³⁶

Ciężkie reakcje skórne i nadwrażliwość

Rzadko występujące, ale potencjalnie zagrażające życiu ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i wdrożenia odpowiedniej terapii. Objawy tych reakcji obejmują rozległą wysypkę skórną z pęcherzami i złuszczaniem naskórka, zajmującą błony śluzowe jamy ustnej, oczu, narządów płciowych oraz inne okolice ciała.³⁷

Reakcje nadwrażliwości obejmujące pokrzywkę i obrzęk naczynioruchowy również stanowią potencjalne zagrożenie, szczególnie dla pacjentów z wywiadem alergii. Obrzęk naczynioruchowy może obejmować twarz, wargi, język i gardło, prowadząc do trudności w oddychaniu i połykaniu.³⁸

Hipokalcemia

Objawowa hipokalcemia może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, szczególnie u pacjentów z czynnikami predysponującymi. Objawy hipokalcemii mogą obejmować parestezje, tężyczkę, drgawki, zaburzenia rytmu serca, a w skrajnych przypadkach mogą zagrażać życiu. Dlatego przed i w trakcie leczenia kwasem alendronowym ważne jest monitorowanie poziomu wapnia i witaminy D w surowicy, szczególnie u pacjentów z grupy ryzyka.³⁹

Pacjenci przyjmujący kwas alendronowy powinni być poinstruowani o konieczności niezwłocznego zgłaszania lekarzowi wszelkich niepokojących objawów, szczególnie takich jak: ból w klatce piersiowej, utrudnione lub bolesne połykanie, czarne lub smoliste stolce, silny ból kości, mięśni lub stawów, odsłonięta kość w jamie ustnej, wysypka skórna, mrowienie lub drętwienie wokół ust i w kończynach.