Przedawkowanie
Kora dębu

Przedawkowanie kory dębu

Kora dębu (Quercus spp., cortex) jest substancją czynną zawartą w kilku preparatach leczniczych dostępnych na rynku farmaceutycznym. Przedawkowanie tej substancji nie jest zjawiskiem często obserwowanym w praktyce klinicznej, jednak należy być świadomym potencjalnych zagrożeń wynikających z jej nadmiernego stosowania.¹²

Przypadki przedawkowania – dokumentacja kliniczna

W dostępnych danych klinicznych dotyczących produktów zawierających korę dębu nie odnotowano udokumentowanych przypadków przedawkowania. Informację taką zawierają charakterystyki produktów leczniczych preparatów takich jak Kora Dębu (zioła do zaparzania), Quecor (tabletki 370 mg), Vagosan (zioła do zaparzania), Imupret (tabletki drażowane) oraz Gastrovit TraviComplex (płyn doustny).³⁴⁵⁶⁷

Potencjalne mechanizmy przedawkowania

Mimo braku raportowanych przypadków przedawkowania kory dębu, należy zwrócić uwagę na potencjalne mechanizmy toksyczności, biorąc pod uwagę skład farmakologiczny tej substancji. Kora dębu zawiera wysokie stężenie garbników, które w nadmiernych ilościach mogą powodować działanie drażniące na błony śluzowe przewodu pokarmowego. W przypadku niektórych preparatów, takich jak Gastrovit TraviComplex, dodatkowym czynnikiem ryzyka przy przedawkowaniu może być wysoka zawartość etanolu w produkcie.⁸

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W razie podejrzenia przedawkowania produktów zawierających korę dębu, zalecane jest zastosowanie standardowego postępowania objawowego. W przypadku preparatu Imupret charakterystyka produktu leczniczego wyraźnie wskazuje, że w razie przedawkowania należy wdrożyć leczenie objawowe.⁹

Postępowanie objawowe może obejmować:

• Płukanie żołądka – w przypadku niedawnego spożycia dużej ilości preparatu
• Podanie węgla aktywowanego – w celu zahamowania wchłaniania substancji czynnych
• Nawodnienie – szczególnie przy objawach podrażnienia przewodu pokarmowego
• Leczenie objawowe – w zależności od występujących objawów klinicznych

¹⁰

Czynniki ryzyka intoksykacji

Należy zwrócić szczególną uwagę na potencjalne czynniki ryzyka, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia objawów niepożądanych przy stosowaniu produktów zawierających korę dębu:

• Postać farmaceutyczna preparatu – różne postacie farmaceutyczne (tabletki, zioła do zaparzania, płyn doustny) mogą wykazywać odmienną biodostępność substancji czynnych
• Obecność etanolu – w przypadku preparatu Gastrovit TraviComplex zawartość etanolu wynosi 60-70% (V/V), co przy przedawkowaniu może prowadzić do objawów zatrucia alkoholowego
• Interakcje z innymi lekami – szczególnie z lekami o działaniu hepatotoksycznym lub metabolizowanymi przez te same szlaki enzymatyczne

¹¹¹²

Objawy przedawkowania kory dębu

Chociaż w dostępnej dokumentacji brakuje bezpośrednich opisów objawów przedawkowania kory dębu, na podstawie znajomości farmakologii tej substancji oraz składu preparatów ją zawierających można określić potencjalne objawy toksyczne. Szczególnie istotne są tu właściwości garbników zawartych w korze dębu oraz, w przypadku niektórych preparatów, obecność etanolu jako rozpuszczalnika.¹³

Skutki długotrwałego przedawkowania

Długotrwałe stosowanie nadmiernych dawek preparatów zawierających korę dębu może prowadzić do przewlekłych skutków toksycznych, takich jak:

• Zaburzenia równowagi elektrolitowej – szczególnie w przypadku przewlekłej biegunki wywołanej działaniem drażniącym na przewód pokarmowy
• Niedobory składników odżywczych – wynikające z zaburzeń wchłaniania spowodowanych działaniem garbników
• Hepatotoksyczność – przy długotrwałej ekspozycji na wysokie dawki preparatów zawierających korę dębu
• Nefrotoksyczność – jako potencjalne powikłanie długotrwałego nadużywania

Dawki toksyczne

W dostępnej literaturze i charakterystykach produktów leczniczych zawierających korę dębu brak jest dokładnych informacji dotyczących dawek toksycznych. Wynika to prawdopodobnie z faktu, że nie zarejestrowano przypadków przedawkowania tych preparatów.^1415161718

Należy jednak zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu preparatów w postaci płynnej zawierających wysokie stężenie etanolu, jak Gastrovit TraviComplex (60-70% V/V). W takim przypadku dawka toksyczna może wynikać bardziej z zawartości etanolu niż samej kory dębu.¹⁹²⁰

Monitorowanie pacjenta po przedawkowaniu

W przypadku podejrzenia przedawkowania preparatu zawierającego korę dębu, zaleca się następujące działania monitorujące:

• Regularna ocena parametrów życiowych – szczególnie w przypadku zatrucia preparatami zawierającymi etanol
• Kontrola funkcji wątroby – oznaczenie aktywności enzymów wątrobowych (ALT, AST, GGTP, ALP), stężenia bilirubiny
• Ocena funkcji nerek – oznaczenie stężenia kreatyniny, mocznika, elektrolitów
• Monitorowanie stanu nawodnienia – przy występowaniu wymiotów czy biegunki
• Obserwacja pod kątem reakcji alergicznych – szczególnie przy pierwszym ekspozycji na wysokie dawki preparatu

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego Imupret, w razie przedawkowania należy zastosować leczenie objawowe, dostosowane do występujących objawów klinicznych.²¹