Właściwości farmakodynamiczne
Immunoglobulina końska

Właściwości farmakodynamiczne immunoglobuliny końskiej

Immunoglobulina końska przeciw ludzkim limfocytom T (eATG) stanowi główny składnik aktywny produktu Atgam, który jest dostępny w postaci koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji o stężeniu 50 mg/ml. Jest to oczyszczona gamma-globulina w postaci koncentratu jałowego, głównie w formie monomerycznej IgG, pochodząca z surowicy hiperimmunizacyjnej koni immunizowanych ludzkimi limfocytami grasicy (tymocytami). Produkt leczniczy Atgam należy do grupy selektywnych leków immunosupresyjnych (kod ATC: L04AA03).^{1 2}

Mechanizm działania

Podstawowym składnikiem produktu Atgam są przeciwciała, które wykazują zdolność wiązania z wieloma różnymi białkami zlokalizowanymi na powierzchni limfocytów. Oprócz oddziaływania na limfocyty, immunoglobulina końska wykazuje również zdolność wiązania się z granulocytami, płytkami krwi oraz komórkami szpiku kostnego. Należy podkreślić, że dokładny mechanizm immunosupresji wywoływanej przez Atgam nie został w pełni wyjaśniony.³

Na podstawie danych literaturowych można stwierdzić, że głównym mechanizmem działania immunosupresyjnego jest redukcja liczby krążących limfocytów, szczególnie populacji limfocytów T. Ta redukcja liczby limfocytów może być konsekwencją dwóch procesów:

• Lizy komórek zależnej od układu dopełniacza
• Apoptozy indukowanej poprzez aktywację

⁴

Dodatkowym mechanizmem immunosupresyjnym może być wiązanie przeciwciał z limfocytami, co prowadzi do częściowej aktywacji limfocytów T oraz indukcji stanu anergii tych komórek. Anergią określa się stan niereaktywności limfocytów na bodźce antygenowe.⁵

Działanie w niedokrwistości aplastycznej

W leczeniu niedokrwistości aplastycznej działanie produktu Atgam zawierającego immunoglobulinę końską opiera się na dwóch głównych mechanizmach:

1. Działanie immunosupresyjne – podstawowy mechanizm terapeutyczny w leczeniu niedokrwistości aplastycznej
2. Bezpośrednia stymulacja hematopoezy – immunoglobulina końska:
   • Stymuluje rozwój krwiotwórczych komórek macierzystych
   • Zwiększa uwalnianie krwiotwórczych czynników wzrostu, w tym interleukiny 3 oraz czynnika stymulującego tworzenie kolonii granulocytów i makrofagów (GM-CSF)

⁶

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Dane kliniczne dotyczące skuteczności immunoglobuliny końskiej (Atgam) w leczeniu umiarkowanej lub ciężkiej postaci niedokrwistości aplastycznej pochodzą z pięciu badań klinicznych oraz z opublikowanych danych literaturowych. W tych badaniach łącznie uczestniczyło 332 pacjentów z niedokrwistością aplastyczną o różnej etiologii, w tym:⁷

• Niedokrwistość aplastyczna o etiologii idiopatycznej
• Niedokrwistość aplastyczna o podejrzewanej etiologii immunologicznej
• Niedokrwistość aplastyczna o etiologii wtórnej, w tym:
  • Po przebytym zapaleniu wątroby
  • Z powodu ciąży
  • W przebiegu napadowej nocnej hemoglobinurii (PNH, ang. paroxysmal nocturnal haemoglobinuria)
  • Z innych przyczyn

⁸

W badaniach tych oceniono skuteczność immunoglobuliny końskiej u 252 pacjentów, którym podawano Atgam w dawce 160 mg/kg masy ciała, podzielonej na równe dawki podawane przez okres 4, 8 lub 10 dni. Wśród tych pacjentów:

• 115 pacjentów (46%) otrzymywało Atgam jako jedyny lek immunosupresyjny
• 137 pacjentów (54%) otrzymywało jednocześnie cyklosporynę A (CsA)

⁹

Skuteczność terapii

Odsetek odpowiedzi klinicznych w poszczególnych badaniach mieścił się w zakresie od 39% do 68%. Co istotne, wyższe odsetki odpowiedzi zaobserwowano w nowszych badaniach, w których oceniano jednoczesne stosowanie immunoglobuliny końskiej (Atgam) z cyklosporyną A. Wykazano, że Atgam powodował częściową lub pełną regenerację hematologiczną oraz poprawę przeżycia u pacjentów z niedokrwistością aplastyczną o znanej lub podejrzewanej etiologii immunologicznej, którzy nie kwalifikowali się do przeszczepienia szpiku kostnego.¹⁰

Postać farmaceutyczna immunoglobuliny końskiej

Immunoglobulina końska przeciw ludzkim limfocytom T (Atgam) dostępna jest w postaci koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji. Produkt ten stanowi przezroczysty do lekko opalizującego, bezbarwny do jasnoróżowego lub jasnobrązowego, jałowy roztwór wodny. W roztworze może się wytrącić niewielka ilość ziarnistego lub kłaczkowatego osadu. Wartość pH roztworu mieści się w zakresie 6,4–7,2, a osmolalność wynosi ≥ 240 mOsm/kg. Ze względu na swoją charakterystykę, preparat wymaga rozcieńczenia przed podaniem.¹¹