Działania niepożądane
Cynku siarczan

Siarczan cynku, stosowany jako składnik preparatów do żywienia pozajelitowego (np. SmofKabiven), uzupełnia fizjologiczne zapotrzebowanie na cynk w dawkach od 0,02 do 0,1 mmol, co odpowiada normom metabolicznym. Preparaty te są generalnie dobrze tolerowane, jednak mogą wywoływać działania niepożądane o różnej częstości i nasileniu. Do najczęstszych należą tachykardia (≥1/100 do <1/10), często związana z szybkim wlewem elektrolitów, oraz duszność (≥1/1000 do <1/100). Rzadziej obserwuje się objawy ze strony przewodu pokarmowego (brak łaknienia, nudności, wymioty), zaburzenia ciśnienia tętniczego, wzrost aktywności enzymów wątrobowych oraz reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaktyczne. Miejscowo mogą wystąpić podrażnienia i zapalenia żył przy podawaniu dożylnym. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zespołu przedawkowania tłuszczu, objawiającego się m.in. hiperlipidemią, powiększeniem wątroby i śledziony, anemią oraz zaburzeniami krzepnięcia, wymagającego przerwania infuzji tłuszczów.

Działania niepożądane siarczanu cynku – wprowadzenie

Cynku siarczan (siarczan cynku) jest substancją stosowaną w preparatach do żywienia pozajelitowego, takich jak SmofKabiven. Jako składnik elektrolitowy preparatów odżywczych pełni istotną rolę w uzupełnianiu zapotrzebowania organizmu na cynk, który jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym biorącym udział w wielu procesach metabolicznych. Pomimo korzyści terapeutycznych, stosowanie siarczanu cynku może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych, których znajomość ma kluczowe znaczenie dla bezpiecznego stosowania tego składnika w terapii żywieniowej.12

Profil bezpieczeństwa siarczanu cynku

Siarczan cynku jako składnik preparatów do żywienia pozajelitowego jest zwykle dobrze tolerowany, gdy podawany jest w zalecanych dawkach terapeutycznych. W produktach SmofKabiven stężenie cynku wynosi od 0,02 do 0,1 mmol w zależności od wielkości opakowania, co odpowiada fizjologicznemu zapotrzebowaniu organizmu na ten pierwiastek. Jednak jak każda substancja aktywna, może wywoływać działania niepożądane o różnym nasileniu i częstości występowania.34

Częste działania niepożądane

Do działań niepożądanych występujących często (≥1/100 do <1/10) po zastosowaniu preparatów zawierających siarczan cynku należy przede wszystkim tachykardia, która może być związana z szybkim wlewem żywienia pozajelitowego zawierającego elektrolity, w tym cynk.56

Niezbyt częste działania niepożądane

Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) obserwuje się duszność, która może być wynikiem reakcji organizmu na wlew preparatu zawierającego składniki elektrolitowe, w tym siarczan cynku.78

Rzadkie działania niepożądane

Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) mogą wystąpić: brak łaknienia, nudności, wymioty, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, niedociśnienie tętnicze, nadciśnienie tętnicze. W przypadku żywienia pozajelitowego zawierającego siarczan cynku rzadko mogą również wystąpić zaburzenia związane z układem pokarmowym, metabolizmem oraz układem naczyniowym.910

Ogólne reakcje niepożądane związane z podaniem preparatów z siarczanem cynku

W trakcie stosowania preparatów zawierających siarczan cynku mogą wystąpić ogólne reakcje niepożądane dotyczące miejsca podania i całego organizmu. Obejmują one: nieznaczne podwyższenie temperatury ciała, dreszcze, zawroty głowy, ból głowy, reakcje nadwrażliwości (np. reakcje anafilaktyczne lub anafilaktoidalne, wysypka skórna, pokrzywka, uderzenia gorąca), uczucie gorąca lub zimna, bladość, sinica, ból w obrębie szyi, pleców, kości, klatki piersiowej i lędźwi.1112

Reakcje w miejscu podania

Przy podawaniu dożylnym preparatów zawierających siarczan cynku mogą wystąpić również reakcje miejscowe w miejscu wkłucia. W przypadku podawania preparatów do żył obwodowych, może pojawić się podrażnienie żył, zapalenie żył lub zakrzepowe zapalenie żył, zwykle w ciągu kilku dni od rozpoczęcia infuzji.13

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi siarczanu cynku

Występowanie działań niepożądanych związanych z siarczanem cynku może wiązać się z potencjalnymi zagrożeniami dla pacjenta, dlatego wymaga szczególnej uwagi personelu medycznego.

Zespół przedawkowania tłuszczu

Chociaż nie jest to bezpośrednio związane z siarczanem cynku, warto zaznaczyć, że u pacjentów otrzymujących żywienie pozajelitowe zawierające elektrolity (w tym cynk) może wystąpić zespół przedawkowania tłuszczu. Zaburzona zdolność do eliminacji triglicerydów może spowodować wystąpienie tego zespołu, zwłaszcza po podaniu nadmiernych dawek preparatu. Należy obserwować pacjenta pod kątem możliwych objawów nadmiernego obciążenia metabolicznego.14

Zespół przedawkowania tłuszczu charakteryzuje się hiperlipidemią, gorączką, naciekaniem tłuszczu, powiększeniem wątroby z żółtaczką lub bez, powiększeniem śledziony, anemią, leukopenią, trombocytopenią, zaburzeniami krzepnięcia krwi, hemolizą i retikulocytozą, nieprawidłowymi wynikami prób wątrobowych i śpiączką. Wszystkie te objawy ustępują na ogół po przerwaniu infuzji tłuszczów.15

Przedawkowanie aminokwasów

Podobnie jak podczas stosowania innych roztworów aminokwasów, w przypadku większej niż zalecana szybkości infuzji preparatów zawierających siarczan cynku, mogą wystąpić działania niepożądane związane z zawartością aminokwasów w produkcie. Są to nudności, wymioty, dreszcze i nadmierna potliwość. Infuzja aminokwasów może również spowodować zwiększenie temperatury ciała. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek może dojść do zwiększenia stężenia metabolitów zawierających azot (np. kreatyniny, mocznika).16

Przedawkowanie glukozy

Jeśli zdolność pacjenta do usuwania glukozy zostanie przekroczona podczas infuzji preparatów zawierających siarczan cynku, może rozwinąć się hiperglikemia. Jest to szczególnie istotne u pacjentów z cukrzycą lub z zaburzeniami metabolizmu glukozy.1718

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych z podawaniem preparatów zawierających siarczan cynku, należy zastosować odpowiednie postępowanie terapeutyczne:

  • Przerwać infuzję preparatu lub, w razie potrzeby, kontynuować ją w zmniejszonej dawce
  • Monitorować parametry życiowe pacjenta
  • W przypadku reakcji nadwrażliwości zastosować odpowiednie leczenie (leki przeciwhistaminowe, kortykosteroidy)
  • W przypadku zespołu przedawkowania tłuszczu – przerwać infuzję tłuszczów
  • W przypadku przedawkowania aminokwasów – dostosować szybkość infuzji
  • W przypadku hiperglikemii – monitorować poziom glukozy we krwi i w razie potrzeby zastosować insulinę

1920

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania siarczanu cynku

Ważnym elementem zapewnienia bezpieczeństwa stosowania preparatów zawierających siarczan cynku jest odpowiednie monitorowanie pacjenta. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.21

Tabela działań niepożądanych związanych z siarczanem cynku

Klasyfikacja układów i narządów Działanie niepożądane Częstość występowania Postępowanie
Zaburzenia serca Tachykardia Często (≥1/100 do <1/10) Redukcja szybkości infuzji lub przerwanie wlewu
Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia Duszność Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Przerwanie infuzji, postępowanie objawowe
Zaburzenia żołądka i jelit Brak łaknienia Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Dostosowanie schematu żywienia
Nudności Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Redukcja szybkości infuzji, leki przeciwwymiotne
Wymioty Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Przerwanie infuzji, leki przeciwwymiotne
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Monitorowanie parametrów wątrobowych, dostosowanie dawki
Zaburzenia naczyniowe Niedociśnienie tętnicze Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Monitorowanie ciśnienia, leczenie objawowe
Nadciśnienie tętnicze Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Monitorowanie ciśnienia, leczenie objawowe
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Nieznaczne podwyższenie temperatury ciała Częstość nieznana Obserwacja, leczenie przeciwgorączkowe w razie potrzeby
Dreszcze Częstość nieznana Leczenie objawowe, przerwanie infuzji
Zawroty głowy, ból głowy Częstość nieznana Leczenie objawowe, dostosowanie szybkości infuzji
Reakcje nadwrażliwości (anafilaktyczne, anafilaktoidalne, wysypka, pokrzywka) Częstość nieznana Natychmiastowe przerwanie infuzji, leczenie przeciwhistaminowe
Uczucie gorąca lub zimna, bladość, sinica Częstość nieznana Obserwacja, przerwanie infuzji w razie nasilenia
Ból w obrębie szyi, pleców, kości, klatki piersiowej i lędźwi Częstość nieznana Leczenie przeciwbólowe, dostosowanie szybkości infuzji
Podrażnienie żył, zapalenie żył, zakrzepowe zapalenie żył Częstość nieznana Zmiana miejsca wkłucia, odpowiednie leczenie miejscowe
Zaburzenia krwi i układu chłonnego (w zespole przedawkowania tłuszczu) Anemia, leukopenia, trombocytopenia, hemoliza, retikulocytoza Częstość nieznana Przerwanie infuzji tłuszczów, monitorowanie parametrów hematologicznych
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych (w zespole przedawkowania tłuszczu) Powiększenie wątroby z żółtaczką lub bez, nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych Częstość nieznana Przerwanie infuzji tłuszczów, monitorowanie funkcji wątroby

Wnioski dotyczące bezpieczeństwa stosowania siarczanu cynku

Siarczan cynku, jako składnik preparatów do żywienia pozajelitowego, wykazuje stosunkowo niewielką liczbę działań niepożądanych bezpośrednio przypisywanych tej substancji. Większość działań niepożądanych związana jest raczej z ogólnym procesem żywienia pozajelitowego lub wynika z przedawkowania poszczególnych składników. Niemniej jednak, kluczowe jest dokładne monitorowanie pacjenta podczas stosowania preparatów zawierających siarczan cynku oraz odpowiednie dostosowanie dawki i szybkości infuzji w przypadku wystąpienia działań niepożądanych.22

Należy pamiętać, że bezpieczeństwo stosowania siarczanu cynku zależy od wielu czynników, takich jak dawka, szybkość infuzji, stan kliniczny pacjenta oraz jednoczesne stosowanie innych leków. Dlatego przed rozpoczęciem leczenia preparatem zawierającym siarczan cynku należy dokładnie ocenić korzyści i ryzyko związane z jego stosowaniem, a w trakcie terapii regularnie monitorować stan pacjenta pod kątem wystąpienia ewentualnych działań niepożądanych.23

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 11.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl