Działania niepożądane
Amlodypina

Profil bezpieczeństwa amlodypiny

Amlodypina, jako substancja z grupy antagonistów wapnia, charakteryzuje się określonym profilem działań niepożądanych, który jest dobrze poznany dzięki licznym badaniom klinicznym oraz wieloletniemu doświadczeniu w stosowaniu klinicznym. Najczęściej obserwowane działania niepożądane związane z leczeniem amlodypiną obejmują: senność, zawroty głowy, ból głowy, kołatanie serca, zaczerwienienie twarzy, ból brzucha, nudności, obrzęk kostek, obrzęki oraz zmęczenie.¹²

Działania niepożądane są zazwyczaj łagodne do umiarkowanych i występują głównie na początku terapii. Ich nasilenie może zmniejszać się w trakcie kontynuacji leczenia.³ Jest to istotna informacja dla lekarzy, ponieważ pozwala na uspokojenie pacjentów i utrzymanie ich adherencji do terapii mimo początkowych działań niepożądanych.

Częstość występowania działań niepożądanych

W badaniach klinicznych i obserwacjach porejestracyjnych określono częstość występowania poszczególnych działań niepożądanych amlodypiny. Zgodnie z przyjętą klasyfikacją częstość definiuje się jako:⁴

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

⁵

Warto zauważyć, że wśród działań niepożądanych amlodypiny jedynie obrzęki występują z częstością określaną jako „bardzo często” (≥1/10).⁶⁷

Tabela działań niepożądanych

* w większości przypadków odpowiadające cholestazie⁸⁹

Szczegółowy opis najważniejszych działań niepożądanych

Zaburzenia układu krążenia

Obrzęki są najczęściej występującym działaniem niepożądanym amlodypiny, co związane jest z jej mechanizmem działania polegającym na blokowaniu kanałów wapniowych i rozszerzaniu naczyń krwionośnych. Obrzęki obwodowe, zwłaszcza okolicy kostek, występują u znacznej części pacjentów (ponad 10%).¹⁰ Ich nasilenie zwykle zależy od dawki leku i mogą ustępować po zmniejszeniu dawki lub dodaniu diuretyku.

Nagłe zaczerwienienie, zwłaszcza twarzy i szyi, związane jest z rozszerzeniem naczyń krwionośnych i występuje często podczas leczenia amlodypiną.¹¹

Kołatanie serca to częste działanie niepożądane (≥1/100 do <1/10), związane z odruchową tachykardią w odpowiedzi na rozszerzenie naczyń krwionośnych.¹²

Do rzadziej obserwowanych zaburzeń układu sercowo-naczyniowego należą zaburzenia rytmu serca (w tym bradykardia, tachykardia komorowa i migotanie przedsionków), które występują niezbyt często.¹³ Bardzo rzadko może wystąpić zawał mięśnia sercowego, jednak trudno jednoznacznie określić jego związek przyczynowy z leczeniem amlodypiną.¹⁴

Niedociśnienie tętnicze stanowi niezbyt częste działanie niepożądane (≥1/1000 do <1/100).¹⁵ Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z niewydolnością serca oraz u osób przyjmujących jednocześnie inne leki hipotensyjne.

Zaburzenia układu nerwowego

Wśród najczęstszych działań niepożądanych dotyczących układu nerwowego wyróżnia się senność, zawroty głowy i ból głowy, które występują zwłaszcza na początku leczenia.¹⁶ Objawy te mają zwykle charakter przejściowy i ustępują w miarę kontynuowania terapii.

Do niezbyt częstych działań niepożądanych należą: drżenie, zaburzenia smaku, omdlenie, niedoczulica i parestezje.¹⁷

Bardzo rzadko zgłaszano przypadki wzmożonego napięcia mięśniowego oraz neuropatii obwodowej.¹⁸ Z częstością nieznaną odnotowano zaburzenia pozapiramidowe.¹⁹

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Do często występujących działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego należą: ból brzucha, nudności, niestrawność oraz zmiana rytmu wypróżnień (w tym biegunka i zaparcia).²⁰

Niezbyt często obserwuje się wymioty i suchość błony śluzowej jamy ustnej.²¹

Bardzo rzadko może wystąpić zapalenie trzustki, zapalenie błony śluzowej żołądka oraz przerost dziąseł.²² Pomimo rzadkości tych powikłań, mają one poważny charakter i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Bardzo rzadko podczas leczenia amlodypiną może dojść do zapalenia wątroby, żółtaczki oraz zwiększenia aktywności enzymów wątrobowych.²³ W większości przypadków są to zmiany związane z cholestazą. Warto podkreślić, że potencjalne hepatotoksyczne działanie amlodypiny jest znacznie mniejsze niż w przypadku innych antagonistów wapnia.

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Niezbyt często obserwuje się reakcje skórne, takie jak: łysienie, plamica, odbarwienie skóry, wzmożona potliwość, świąd, wysypka, wykwit skórny oraz pokrzywka.²⁴

Bardzo rzadko mogą wystąpić ciężkie reakcje skórne, w tym: obrzęk naczynioruchowy, rumień wielopostaciowy, złuszczające zapalenie skóry, zespół Stevensa-Johnsona, obrzęk Quinckego oraz nadwrażliwość na światło.²⁵

Z częstością nieznaną zgłaszano przypadki toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka.²⁶ Jest to stan zagrażający życiu, wymagający natychmiastowego leczenia szpitalnego.

Szczególne grupy ryzyka

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku mogą wystąpić nasilone działania niepożądane, szczególnie związane z niedociśnieniem tętniczym oraz zawrotami głowy. Zaleca się ostrożne dostosowanie dawki amlodypiny w tej grupie wiekowej, zaczynając od najmniejszej skutecznej dawki.

Pacjenci z niewydolnością wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby amlodypina może wykazywać wydłużony okres półtrwania, co może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych. W tej grupie pacjentów należy rozpoczynać leczenie od najmniejszej zalecanej dawki i dokładnie monitorować pacjenta.

Interakcje mogące wpływać na profil bezpieczeństwa

Jednoczesne stosowanie amlodypiny z innymi lekami hipotensyjnymi może nasilać działanie obniżające ciśnienie krwi. Szczególną ostrożność należy zachować przy łączeniu amlodypiny z:

• Inhibitorami CYP3A4 (np. ketokonazol, itrakonazol, rytonawir), które mogą zwiększać stężenie amlodypiny w osoczu
• Induktorami CYP3A4 (np. ryfampicyna, preparaty ziołowe zawierające dziurawiec), które mogą zmniejszać stężenie amlodypiny w osoczu
• Innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi, które mogą nasilać działanie hipotensyjne

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych, w zależności od ich nasilenia, należy rozważyć:

• Zmniejszenie dawki amlodypiny
• Dołączenie leku moczopędnego w przypadku obrzęków opornych na zmniejszenie dawki
• Czasowe odstawienie leku w przypadku ciężkich reakcji, takich jak zaburzenia czynności wątroby czy ciężkie reakcje skórne
• W przypadku objawów neurologicznych, takich jak zawroty głowy czy bóle głowy, które są szczególnie nasilone na początku terapii, można rozważyć przyjmowanie leku wieczorem

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania amlodypiny. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁷