Właściwości farmakodynamiczne
Akarboza

Mechanizm działania akarbozy

Akarboza jest doustnym lekiem przeciwcukrzycowym należącym do grupy inhibitorów α-glukozydazy (kod ATC: A10BF01). Substancja ta działa przede wszystkim w obrębie układu pokarmowego, co zostało potwierdzone we wszystkich badanych gatunkach. Mechanizm działania polega na odwracalnym hamowaniu enzymów jelitowych (α-glukozydaz), które uczestniczą w procesie trawienia węglowodanów: disacharydów, oligosacharydów i polisacharydów.^{1 2}

To hamowanie prowadzi do zależnego od dawki opóźnienia trawienia węglowodanów. W konsekwencji glukoza pochodząca z tych węglowodanów jest uwalniana i wchłaniana do krwiobiegu znacznie wolniej. Dzięki temu akarboza skutecznie opóźnia i zmniejsza poposiłkowy wzrost stężenia glukozy we krwi.³

Wpływ na wydzielanie insuliny i komórki beta trzustki

Istotnym aspektem działania akarbozy jest fakt, że nie stymuluje ona bezpośrednio wydzielania insuliny. Zamiast tego substancja odciąża komórki beta trzustki poprzez zmniejszenie gwałtownych wzrostów stężenia glukozy we krwi po posiłku. Dzięki temu mechanizmowi unika się kompensacyjnej hiperinsulinemii poposiłkowej, która występuje jako naturalna odpowiedź organizmu na nagły wzrost stężenia glukozy.^{4 5}

Wpływ na stężenie glukozy i fluktuacje dobowe

Wynikiem działania akarbozy jest znaczące wyrównanie wchłaniania glukozy z jelit, co prowadzi do zmniejszenia dobowych wahań stężenia glukozy we krwi oraz obniżenia średnich wartości stężeń glukozy. Podczas leczenia akarbozą obserwuje się istotne obniżenie stężenia glukozy na czczo oraz zmniejszenie nienaturalnie wysokiego stężenia hemoglobiny glikowanej (HbA1, HbA1c).^{6 7}

Wpływ na masę ciała i wrażliwość na insulinę

Dodatkową korzystną cechą terapii akarbozą jest brak przyrostu masy ciała u pacjentów stosujących ten lek. Co więcej, akarboza wykazuje zdolność do poprawy wrażliwości na insulinę u pacjentów z nieprawidłową tolerancją glukozy oraz u pacjentów z cukrzycą, szczególnie w podeszłym wieku.^{8 9}

Zależność skuteczności od czasu podania

Skuteczność akarbozy wykazuje silną zależność od momentu jej przyjęcia względem spożywanego posiłku. Maksymalny efekt terapeutyczny uzyskuje się, gdy lek zostanie przyjęty z pierwszymi kęsami głównego posiłku. Jeśli akarboza zostanie przyjęta około 30 minut przed rozpoczęciem posiłku, jej skuteczność ulega znacznemu zmniejszeniu.^{10 11}

Co istotne, przyjęcie leku 15 minut po rozpoczęciu posiłku również znacząco obniża efektywność akarbozy, a opóźnienie w podaniu może praktycznie całkowicie zniwelować jej działanie terapeutyczne.^{12 13}

Długotrwałe stosowanie akarbozy

Wyniki badań długoterminowych wskazują, że akarboza zachowuje swoją skuteczność przez cały okres leczenia, nawet w przypadku terapii trwającej kilka lat. Jest to spowodowane faktem, że enzymy w jelicie cienkim (α-glukozydazy) nie rozwijają oporności na działanie akarbozy i pozostają wrażliwe na jej działanie przez cały okres stosowania.^{14 15}

Wpływ akarbozy na ryzyko sercowo-naczyniowe

Istotnym aspektem działania farmakodynamicznego akarbozy jest jej wpływ na zmniejszenie ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych u pacjentów z cukrzycą. W metaanalizie obejmującej 7 podwójnie zaślepionych badań kontrolowanych placebo z udziałem 2180 pacjentów z cukrzycą typu 2, akarboza znacząco zmniejszyła częstość występowania zdarzeń sercowo-naczyniowych, szczególnie zawału mięśnia sercowego, podczas leczenia trwającego co najmniej 52 tygodnie.¹⁶

Prospektywne, randomizowane badanie kontrolowane placebo z podwójnie ślepą próbą, przeprowadzone na 1429 osobach z zaburzeniami tolerancji glukozy, wykazało, że leczenie akarbozą obniżyło ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 o 25% oraz doprowadziło do znaczącego zmniejszenia względnego ryzyka wystąpienia incydentu sercowo-naczyniowego o 49% w porównaniu do grupy otrzymującej placebo. Szczególnie istotna była obserwacja, że ryzyko zawału mięśnia sercowego zmniejszyło się aż o 91%.^{17 18}

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Akarboza wykazuje kompleksowe działanie w organizmie, które można podsumować następująco:

• Odwracalne hamowanie α-glukozydaz jelitowych, opóźniające trawienie węglowodanów¹⁹
• Opóźnienie i zmniejszenie poposiłkowego wzrostu stężenia glukozy we krwi²⁰
• Odciążenie komórek beta trzustki i zapobieganie poposiłkowej hiperinsulinemii²¹
• Zmniejszenie dobowych fluktuacji stężenia glukozy we krwi²²
• Obniżenie stężenia glukozy na czczo i hemoglobiny glikowanej (HbA1c)²³
• Brak przyrostu masy ciała podczas terapii²⁴
• Poprawa wrażliwości na insulinę u pacjentów z cukrzycą²⁵
• Zmniejszenie ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 u osób z zaburzeniami tolerancji glukozy²⁶
• Redukcja ryzyka sercowo-naczyniowego, szczególnie zawału mięśnia sercowego²⁷

Akarboza należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako inhibitory alfa-glukozydazy (kod ATC: A10BF01), a jej działanie jest wyjątkowe wśród leków przeciwcukrzycowych ze względu na mechanizm działania skoncentrowany na układzie pokarmowym.^{28 29}