Właściwości farmakodynamiczne leku VIXARGIO

Rywaroksaban, substancja czynna produktu leczniczego VIXARGIO, należy do grupy farmakoterapeutycznej substancji przeciwzakrzepowych, a dokładniej do bezpośrednich inhibitorów czynnika Xa (kod ATC: B01AF01). Dostępny w tabletkach powlekanych o zawartości 15 mg i 20 mg, wykazuje specyficzne działanie na kaskadę krzepnięcia krwi.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban charakteryzuje się wysoką selektywnością jako bezpośredni inhibitor czynnika Xa, wykazując biodostępność po doustnym podaniu. Jego działanie polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co skutecznie przerywa zarówno wewnątrz- jak i zewnątrzpochodną drogę kaskady krzepnięcia krwi. Efektem jest hamowanie wytwarzania trombiny oraz powstawania zakrzepu. Ważną cechą rywaroksabanu jest to, że nie hamuje bezpośrednio trombiny (aktywowany czynnik II) oraz nie wykazano jego wpływu na płytki krwi.²

Działanie farmakodynamiczne

Działanie farmakodynamiczne rywaroksabanu charakteryzuje się zależnością od dawki w zakresie hamowania aktywności czynnika Xa. Istotnym parametrem odzwierciedlającym efekt działania leku jest czas protrombinowy (PT), który również zmienia się w sposób zależny od dawki. Podczas oznaczania PT z wykorzystaniem odczynnika Neoplastin obserwuje się ścisłą korelację (r = 0,98) między wynikiem badania a stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi. Należy podkreślić, że wyniki mogą się różnić w zależności od zastosowanego odczynnika. Wartości PT powinny być podawane w sekundach, ponieważ Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany (INR) jest skalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn i nie znajduje zastosowania dla innych antykoagulantów, w tym rywaroksabanu.³

Profil farmakodynamiczny w różnych wskazaniach

Leczenie zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej

U pacjentów otrzymujących rywaroksaban w leczeniu zakrzepicy żył głębokich (ZŻG) i zatorowości płucnej (ZP) oraz w profilaktyce nawrotów tych stanów, obserwowano charakterystyczne zmiany parametrów PT. Wartości PT (mierzone odczynnikiem Neoplastin) dla 5/95 percentyli wynosiły:

Powyższe dane wskazują na przewidywalny profil farmakodynamiczny rywaroksabanu w leczeniu ZŻG i ZP, z wyraźnymi różnicami między maksymalnym działaniem leku a najniższym punktem jego aktywności.⁴

Migotanie przedsionków niezwiązane z wadą zastawkową

W przypadku pacjentów z migotaniem przedsionków niezwiązanym z wadą zastawkową, otrzymujących rywaroksaban w celu profilaktyki udaru i zatorowości obwodowej, również obserwowano specyficzny profil zmian PT. Dla pacjentów przyjmujących 20 mg rywaroksabanu raz na dobę, wartości PT (5/95 percentyli, odczynnik Neoplastin) w czasie maksymalnego działania leku (1-4 godziny po przyjęciu tabletki) wynosiły 14-40 sekund. U pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek leczonych dawką 15 mg raz na dobę, wartości te wynosiły 10-50 sekund.

W najniższym punkcie działania leku (16-36 godzin po przyjęciu tabletki), wartości PT dla 5/95 percentyli wynosiły:

• 12-26 sekund dla pacjentów leczonych dawką 20 mg raz na dobę
• 12-26 sekund dla pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek leczonych dawką 15 mg raz na dobę

Te wyniki podkreślają przewidywalność działania rywaroksabanu również w populacji pacjentów z migotaniem przedsionków, z uwzględnieniem dostosowania dawki u osób z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek.⁵

Odwracalność efektu farmakodynamicznego

W badaniach klinicznych dotyczących możliwości odwrócenia działania przeciwkrzepliwego rywaroksabanu oceniano wpływ koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC) na parametry krzepnięcia. W farmakologicznym badaniu z udziałem zdrowych osób dorosłych (n=22) analizowano działanie jednorazowych dawek (50 j.m./kg) dwóch rodzajów PCC:

• trójczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X) – powodował skrócenie średnich wartości PT (Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• czteroczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X) – powodował skrócenie PT o około 3,5 sekundy

Interesująca jest obserwacja, że trójczynnikowy PCC, pomimo słabszego wpływu na wartości PT, wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny w porównaniu z czteroczynnikowym PCC. Ta informacja może mieć istotne znaczenie kliniczne w przypadku konieczności szybkiego odwrócenia działania przeciwkrzepliwego rywaroksabanu.⁶

Monitorowanie parametrów krzepnięcia

Rywaroksaban wpływa również na czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz Heptest, wydłużając ich wartości w sposób zależny od dawki. Jednakże te parametry nie są zalecane do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu. W codziennej praktyce klinicznej nie ma konieczności rutynowego monitorowania parametrów układu krzepnięcia podczas leczenia rywaroksabanem. W przypadkach uzasadnionych klinicznie, stężenie rywaroksabanu może być mierzone za pomocą skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.⁷

Taki profil farmakodynamiczny sprawia, że rywaroksaban jako składnik produktu VIXARGIO jest skutecznym i przewidywalnym lekiem przeciwzakrzepowym, którego działanie opiera się na selektywnym i bezpośrednim hamowaniu czynnika Xa, kluczowego elementu w kaskadzie krzepnięcia krwi.