Właściwości farmakodynamiczne
Vellofent 533 mcg

Właściwości farmakodynamiczne leku Vellofent

Vellofent należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako pochodne fenylopiperydyny, z kodem klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC): N02AB03. Substancją czynną leku jest fentanyl, który występuje w postaci cytrynianu w tabletkach podjęzykowych o różnych mocach, od 67 do 800 mikrogramów.¹

Mechanizm działania

Fentanyl jest opioidowym lekiem przeciwbólowym, który działa głównie poprzez interakcję z opioidowym receptorem µ. Oddziaływanie z tym receptorem stanowi podstawę jego działania terapeutycznego.²

Działanie farmakodynamiczne

Głównym działaniem terapeutycznym fentanylu jest zniesienie bólu (działanie analgetyczne) oraz działanie uspokajające. Poza podstawowym efektem przeciwbólowym, lek wywołuje również szereg drugorzędnych efektów farmakologicznych, do których należą:³

• depresja oddechowa – spowolnienie i zmniejszenie efektywności oddychania
• bradykardia – zwolnienie rytmu serca
• hipotermia – obniżenie temperatury ciała
• zaparcie – spowolnienie perystaltyki jelit
• zwężenie źrenicy oka (mioza)
• uzależnienie fizyczne – rozwój tolerancji i objawów odstawiennych
• euforia – uczucie przyjemności i dobrostanu

Skuteczność przeciwbólowa fentanylu wykazuje ścisłą korelację z jego stężeniem w osoczu krwi. Zarówno stężenie wymagane do uzyskania efektu terapeutycznego, jak i stężenie powodujące działania toksyczne, zwiększają się wraz z rozwojem tolerancji na opioidy. Tempo rozwoju tolerancji różni się znacząco między pacjentami, co uzasadnia konieczność indywidualnego doboru dawki produktu Vellofent dla każdego pacjenta.⁴

Wpływ na układ oddechowy

Wszystkie leki będące agonistami opioidowego receptora µ, w tym fentanyl, powodują depresję oddechową, której nasilenie zależy od zastosowanej dawki. Ryzyko wystąpienia tego działania niepożądanego jest istotnie mniejsze u pacjentów otrzymujących długotrwałą terapię opioidami, u których rozwija się tolerancja na depresyjne działanie opioidów na układ oddechowy.⁵

Wpływ na układ moczowy

Opioidy, w tym fentanyl, generalnie zwiększają napięcie mięśni gładkich układu moczowego. Konsekwencje tego działania mogą być różnorodne u poszczególnych pacjentów – u niektórych może wystąpić zwiększona potrzeba oddawania moczu, podczas gdy u innych mogą pojawić się trudności w mikcji.⁶

Wpływ na układ pokarmowy

Opioidy powodują zwiększenie napięcia oraz zmniejszenie skurczów propulsywnych mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Prowadzi to do wydłużenia czasu pasażu treści pokarmowej przez jelita, co jest mechanizmem odpowiedzialnym za występowanie zaparć podczas stosowania fentanylu.⁷

Wpływ na układ hormonalny

Opioidy mogą wpływać na dwie kluczowe osie hormonalne organizmu: oś podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz oś podwzgórze-przysadka-gonady. Obserwowane zmiany hormonalne obejmują:⁸

• zwiększenie stężenia prolaktyny w surowicy
• zmniejszenie stężenia kortyzolu w osoczu
• zmniejszenie stężenia testosteronu w osoczu

Te zmiany hormonalne mogą manifestować się klinicznie poprzez różnorodne objawy przedmiotowe i podmiotowe, w tym zaburzenia cyklu miesiączkowego, zmniejszenie libido, czy zmiany nastroju.⁹

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania produktu Vellofent zostały poddane ocenie w randomizowanym, skrzyżowanym, podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym z kontrolą placebo, w którym uczestniczyło 91 dorosłych pacjentów z bólem nowotworowym leczonych opioidami. Uczestnicy badania doświadczali średnio od 1 do 4 epizodów bólu przebijającego (BTP) dziennie.¹⁰

Pierwszorzędowy punkt końcowy badania

Głównym parametrem oceny skuteczności leku była średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 30 minut od podania dawki (ang. SPID30 – sum of pain intensity differences 30). Parametr ten wykazał statystycznie znamienną przewagę leku Vellofent nad placebo (p<0,0001).<sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Pierwszorzędowym punktem końcowym była średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 30 minut od podania dawki (ang. SPID30 – sum of pain intensity differences 30), która była statystycznie znamienna w porównaniu z placebo (p11

Dodatkowo, średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badana w szerszym okresie czasowym (6-60 minut od podania leku) również wykazała statystycznie istotną przewagę nad placebo, z wartościami p = 0,02 w 6 minut po podaniu i p <0,0001 w 60 minut po podaniu leku.<sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Średnia wartość sumy różnic w intensywności bólu badanej w okresie 6 – 60 minut od podania pacjentowi dawki badanego leku również była statystycznie znamienna w porównaniu z placebo (p = 0,02 po 6 minutach i p 12

Drugorzędowe punkty końcowe

W badaniu oceniano również kilka drugorzędowych punktów końcowych:¹³

1. Średnia wartość różnicy intensywności bólu (PID – pain intensity difference) mierzona w okresie 6-60 minut od podania leku w epizodach bólu przebijającego leczonych fentanylem była statystycznie znamiennie wyższa w porównaniu do placebo (p = 0,003 po 6 minutach i p <0,0001 po 60 minutach).<sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="średnia wartość różnicy intensywności bólu (PID ang. pain intensity difference) badanej w okresie 6 – 60 minut od podania dawki leku w przypadkach bólu przebijającego leczonych fentanylem była statystycznie znamienna w porównaniu do placebo (odpowiednio, p = 0,003 i p 14
2. Średnie wartości zmniejszenia odczuwanego bólu u pacjentów z bólem przebijającym leczonych produktem Vellofent, oceniane w okresie 6-60 minut od podania dawki, były statystycznie znamiennie wyższe w porównaniu do placebo (p = 0,002 po 6 minutach i p <0,0001 po 60 minutach).<sup data-drug="Vellofent" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="średnie wartości zmniejszenia odczuwanego bólu u pacjentów z bólem przebijającym leczonych fentanylem badanego w okresie 6 – 60 minut od podania dawki była statystycznie znamienna w porównaniu do placebo (odpowiednio, p = 0,002 i p 15
3. Konieczność zastosowania dodatkowego leczenia przeciwbólowego – pacjenci leczeni produktem Vellofent z powodu epizodów bólu przebijającego znacznie rzadziej wymagali podania dodatkowych leków przeciwbólowych (tzw. leczenia ratunkowego) w porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo.¹⁶
4. Odsetek pacjentów ze znaczącą redukcją bólu – u pacjentów przyjmujących Vellofent z powodu epizodów bólu przebijającego odnotowano istotne klinicznie zmniejszenie bólu (o ≥33% i ≥50%) w czasie 15 i 30 minut od podania leku.¹⁷

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Nie są dostępne dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa stosowania leku Vellofent u dzieci i młodzieży, co uniemożliwia formułowanie zaleceń dotyczących dawkowania w tej grupie wiekowej.¹⁸