Właściwości farmakodynamiczne salmeterolu

Salmeterol, substancja czynna produktu leczniczego Pulmoterol, należy do grupy farmakoterapeutycznej selektywnych agonistów receptora β2-adrenergicznego (kod ATC: R03AC12). Jest to długo działający agonista receptorów β2-adrenergicznych o specyficznej budowie molekularnej charakteryzującej się długim łańcuchem bocznym, który wiąże się z miejscem pozareceptorowym. Ta unikalna struktura chemiczna warunkuje utrzymywanie się efektu terapeutycznego przez około 12 godzin, co stanowi istotną różnicę w porównaniu do krótko działających β2-agonistów.¹

Mechanizm działania

Właściwości farmakologiczne salmeterolu zapewniają bardziej skuteczne zapobieganie wywołanemu przez histaminę skurczowi oskrzeli w porównaniu do standardowo stosowanych krótko działających β2-agonistów. Mechanizm działania salmeterolu różni się od mechanizmu działania przeciwzapalnego kortykosteroidów, dlatego podczas terapii salmeterolem istotne jest, aby nie przerywać stosowania kortykosteroidów ani nie zmniejszać ich dawki.²

Działanie na drogi oddechowe

Badania kliniczne wykazały, że salmeterol powoduje rozszerzenie oskrzeli trwające przynajmniej 12 godzin. U ludzi salmeterol hamuje wczesną i późną fazę reakcji na alergeny wziewne, a efekt ten utrzymuje się do 30 godzin po podaniu pojedynczej dawki leku, nawet gdy działanie bronchodylatacyjne już ustąpi. Pojedyncza dawka salmeterolu zmniejsza nadreaktywność oskrzeli, co sugeruje, że lek wykazuje dodatkowe działania poza samym rozszerzeniem oskrzeli, chociaż ich pełne znaczenie kliniczne nie zostało jeszcze w pełni poznane.³

Badania kliniczne potwierdzające skuteczność

Badanie SMART w astmie oskrzelowej

Wieloośrodkowe badanie kliniczne SMART (Salmeterol Multi-center Asthma Research Trial) było randomizowanym, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo 28-tygodniowym badaniem przeprowadzonym w USA na dużej populacji pacjentów z astmą oskrzelową (n=26 355). W badaniu oceniano efekty dodania salmeterolu w dawce 50 µg dwa razy na dobę lub placebo do standardowego leczenia przeciwastmatycznego. Zakwalifikowano pacjentów w wieku powyżej 12 lat, którzy stosowali leki przeciwastmatyczne (z wyjątkiem długo działających β2-mimetyków). Pierwszorzędowym punktem końcowym była suma liczby zgonów związanych z układem oddechowym wraz z liczbą stanów zagrożenia życia związanych z układem oddechowym.⁴

Wyniki badania SMART wykazały różnice w profilach bezpieczeństwa w zależności od grupy pacjentów. Szczególnie istotne były wyniki u pacjentów pochodzenia afroamerykańskiego, gdzie zaobserwowano hazard względny 4,10 (95% CI: 1,54; 10,90) dla pierwszorzędowego punktu końcowego. Również u pacjentów niestosujących wziewnych glikokortykosteroidów na początku badania zaobserwowano istotne statystycznie zwiększenie ryzyka zgonów związanych z astmą oraz zdarzeń zagrażających życiu (HR=2,39, 95% CI: 1,10; 5,22).⁵

Badanie TORCH w POChP

Salmeterol był również badany w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP), gdzie wykazał poprawę w zakresie objawów choroby, czynności płuc i jakości życia. Szczególnie istotne są wyniki 3-letniego badania TORCH (TOwards a Revolution in COPD Health), które oceniało wpływ salmeterolu (50 µg 2 razy na dobę) w porównaniu do flutykazonu (500 µg 2 razy na dobę), terapii skojarzonej salmeterol/flutykazon oraz placebo na całkowitą śmiertelność pacjentów z POChP.⁶

Do badania włączono pacjentów z POChP z początkową wartością FEV1 przed podaniem leku poniżej 60% wartości należnej. W badaniu oceniano przeżywalność wszystkich pacjentów po 3 latach, niezależnie od tego, czy uczestniczyli oni w badaniu do jego zakończenia.⁷

W badaniu TORCH zaobserwowano następujące efekty stosowania salmeterolu:⁸

• Salmeterol zmniejszał istotnie częstość występowania zaostrzeń o 15% (95% CI: 7% do 22%; p<0,001) w porównaniu do placebo.<sup data-drug="Pulmoterol" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Salmeterol zmniejszał istotnie częstość występowania zaostrzeń 15% (95% PU: 7% do 22%; p9
• Odsetek pacjentów, u których nastąpił zgon w ciągu 3 lat z powodu POChP w grupie otrzymującej salmeterol wynosił 6,1% w porównaniu do 6% w grupie placebo.¹⁰
• Jakość życia oceniana za pomocą kwestionariusza szpitala św. Jerzego (SGRQ) poprawiła się u każdego pacjenta stosującego aktywne leczenie, w tym salmeterol, w porównaniu do placebo.¹¹

Profil bezpieczeństwa salmeterolu w badaniach klinicznych

Oszacowane prawdopodobieństwo wystąpienia w ciągu 3 lat zapalenia płuc jako działania niepożądanego w badaniu TORCH wynosiło w przypadku salmeterolu 13,3% w porównaniu do 12,3% w grupie placebo. Liczba zgonów związanych z zapaleniem płuc w grupie salmeterolu wyniosła 9 przypadków (w porównaniu do 7 w grupie placebo).¹²

W badaniu nie stwierdzono znamiennej różnicy w prawdopodobieństwie złamania kości między grupą salmeterolu (5,1%) a grupą placebo (5,1%).¹³

Istotne aspekty farmakodynamiczne salmeterolu

Salmeterol charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania jako selektywny agonista receptorów β2-adrenergicznych, którego efekt utrzymuje się przez 12 godzin. Wykazuje dodatkowe działania poza rozszerzeniem oskrzeli, takie jak hamowanie wczesnej i późnej reakcji na alergeny wziewne oraz zmniejszenie nadreaktywności oskrzeli. Badania kliniczne potwierdzają skuteczność salmeterolu zarówno w astmie oskrzelowej, jak i w POChP, gdzie wykazano poprawę parametrów spirometrycznych, zmniejszenie częstości zaostrzeń oraz poprawę jakości życia pacjentów. Należy jednak pamiętać o wynikach badania SMART, które wskazują na potencjalne zwiększenie ryzyka w określonych grupach pacjentów, szczególnie u osób pochodzenia afroamerykańskiego oraz niestosujących jednocześnie wziewnych glikokortykosteroidów.¹⁴