Wpływ mykofenolanu mofetylu na płodność, ciążę i laktację

Mykofenolan mofetylu jest substancją immunosupresyjną stosowaną u pacjentów po przeszczepieniu narządów miąższowych, która wymaga szczególnej uwagi w kontekście płodności, ciąży i laktacji ze względu na swoje silne działanie teratogenne. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które lekarz musi przekazać pacjentkom w wieku rozrodczym, kobietom w ciąży oraz karmiącym piersią, a także mężczyznom w wieku reprodukcyjnym.¹

Zalecenia dla kobiet w wieku rozrodczym

Kobiety w wieku rozrodczym muszą być świadome, że podczas przyjmowania mykofenolanu mofetylu należy bezwzględnie unikać zajścia w ciążę. Z tego powodu przed rozpoczęciem leczenia, w trakcie jego trwania oraz przez 6 tygodni po zakończeniu terapii konieczne jest stosowanie przynajmniej jednej skutecznej metody antykoncepcji. Zaleca się jednakże jednoczesne stosowanie dwóch uzupełniających się metod antykoncepcji, chyba że pacjentka wybierze całkowite powstrzymywanie się od współżycia jako formę zapobiegania ciąży.²

Procedura rozpoczynania leczenia u kobiet w wieku rozrodczym

Przed rozpoczęciem terapii mykofenolanem mofetylu u kobiet w wieku rozrodczym, należy przeprowadzić następującą procedurę:³

1. Uzyskać ujemny wynik dwóch testów ciążowych o czułości przynajmniej 25 mIU/ml (z surowicy lub moczu)
2. Wykonać drugi test ciążowy 8-10 dni po pierwszym
3. W przypadku przeszczepienia narządu od zmarłego dawcy, gdy wykonanie dwóch testów w odstępie 8-10 dni przed rozpoczęciem leczenia nie jest możliwe ze względu na termin dostępności narządu, należy przeprowadzić test ciążowy bezpośrednio przed rozpoczęciem leczenia oraz kolejny test 8-10 dni później
4. Testy ciążowe powinny być powtarzane zgodnie z wymogami klinicznymi (np. po zgłoszeniu nieprawidłowości związanych z antykoncepcją)

Lekarz musi omówić z pacjentką wyniki każdego testu ciążowego oraz poinformować ją o konieczności natychmiastowego zgłoszenia się do specjalisty w przypadku zauważenia objawów ciąży.⁴

Kobiety rozpoczynające terapię mykofenolanem mofetylu muszą być świadome zwiększonego ryzyka utraty ciąży oraz wystąpienia wad wrodzonych u dziecka. Lekarz powinien udzielić szczegółowych zaleceń dotyczących zapobiegania i planowania ciąży.⁵

Wpływ na ciążę i ryzyko teratogenne

Mykofenolan mofetylu jest substancją o silnym działaniu teratogennym u ludzi. Stosowanie tego leku podczas ciąży wiąże się z istotnym zwiększeniem ryzyka poronień samoistnych oraz wad wrodzonych u płodu. Przepisywanie mykofenolanu mofetylu kobietom w ciąży jest przeciwwskazane, chyba że nie jest dostępna odpowiednia, alternatywna metoda zapobiegania odrzuceniu przeszczepu.⁶

Dane epidemiologiczne wskazują na następujące ryzyko:⁷

• Samoistne poronienia – występują u 45-49% kobiet w ciąży narażonych na mykofenolan mofetylu, w porównaniu do 12-33% u pacjentek po przeszczepieniu narządów miąższowych leczonych innymi lekami immunosupresyjnymi
• Wady wrodzone – występują w 23-27% przypadków żywych urodzeń, jeśli matka była narażona w czasie ciąży na mykofenolan mofetylu, w porównaniu z 2-3% żywych urodzeń w populacji ogólnej oraz około 4-5% żywych urodzeń u pacjentek po przeszczepieniu narządów miąższowych leczonych innymi lekami immunosupresyjnymi⁸

Obserwowane wady wrodzone

Po dopuszczeniu mykofenolanu mofetylu do obrotu, u dzieci pacjentek przyjmujących ten lek w czasie ciąży w skojarzeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi, zaobserwowano przypadki wrodzonych wad rozwojowych, w tym przypadki licznych wad rozwojowych. Najczęściej zgłaszano następujące wady wrodzone:⁹

• Nieprawidłowości ucha: nieprawidłowo uformowane lub brak ucha zewnętrznego, zarośnięcie zewnętrznego kanału słuchowego (ucho środkowe)
• Wady twarzy: rozszczep wargi, rozszczep podniebienia, małożuchwie, hiperteloryzm oczny
• Nieprawidłowości oka: szczelina, coloboma (szczelina naczyniówki)
• Wrodzone wady serca: ubytki przegrody przedsionka i komory
• Wady palców: polidaktylia (wielopalczastość), syndaktylia (zrośnięcie palców)
• Wady tchawicy i przełyku: zarośnięcie przełyku
• Wady układu nerwowego: rozszczep kręgosłupa
• Nieprawidłowości nerek¹⁰

Ponadto odnotowano pojedyncze przypadki następujących wad:¹¹

• Małoocze (mikroftalmus)
• Wrodzona torbiel splotu naczyniówki
• Niewykształcenie przegrody przezroczystej
• Niewykształcenie nerwu węchowego

Badania przeprowadzone na zwierzętach również wykazały toksyczne działanie mykofenolanu mofetylu na rozród.¹²

Zalecenia dotyczące karmienia piersią

Ograniczone dane wskazują, że kwas mykofenolowy (aktywny metabolit mykofenolanu mofetylu) przenika do mleka ludzkiego. Ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych wywołanych przez ten związek u dzieci karmionych piersią, stosowanie mykofenolanu mofetylu jest przeciwwskazane u kobiet karmiących piersią. Lekarz musi wyraźnie poinformować pacjentkę o tym przeciwwskazaniu.¹³

Zalecenia dla mężczyzn

Chociaż ograniczone dane kliniczne nie wskazują na zwiększone ryzyko wad wrodzonych u dziecka lub poronienia po ekspozycji ojca na mykofenolan mofetylu, nie można całkowicie wykluczyć potencjalnego ryzyka związanego z leczeniem tym lekiem u mężczyzn.¹⁴

Należy pamiętać, że:

• Kwas mykofenolowy (MPA) ma silne działanie teratogenne
• Nie jest jednoznacznie określone, czy MPA jest obecny w nasieniu
• Obliczenia oparte na danych od zwierząt wskazują, że maksymalna ilość MPA, która może zostać przeniesiona do organizmu kobiety jest niewielka i prawdopodobnie nie spowoduje niekorzystnych skutków
• W badaniach na zwierzętach wykazano jedynie niewielkie genotoksyczne działanie mykofenolanu stosowanego w stężeniach większych niż te uzyskiwane po podaniu dawek terapeutycznych u ludzi¹⁵

Ze względu na powyższe, zaleca się następujące środki ostrożności dla mężczyzn przyjmujących mykofenolan mofetylu:

1. Seksualnie aktywni mężczyźni lub ich partnerki powinni stosować skuteczną antykoncepcję podczas leczenia mężczyzny oraz przez co najmniej 90 dni po zakończeniu przyjmowania mykofenolanu mofetylu
2. Mężczyźni w wieku reprodukcyjnym powinni być świadomi zagrożeń związanych z poczęciem dziecka podczas terapii mykofenolanem
3. Lekarz powinien omówić z pacjentem wszystkie potencjalne zagrożenia i zalecane środki ostrożności¹⁶