Mechanizm działania rywaroksabanu

Rywaroksaban należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako substancje przeciwzakrzepowe, będąc bezpośrednim inhibitorem czynnika Xa (kod ATC: B01AF01). Stanowi on wysoce wybiórczy, bezpośredni inhibitor czynnika Xa, który charakteryzuje się dobrą biodostępnością po podaniu doustnym. Mechanizm działania rywaroksabanu polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co powoduje przerwanie wewnątrz- oraz zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi. W konsekwencji dochodzi do zahamowania zarówno wytwarzania trombiny, jak i powstawania zakrzepu. Warto podkreślić, że rywaroksaban nie hamuje bezpośrednio trombiny (aktywowany czynnik II) oraz nie wykazano jego wpływu na płytki krwi.¹

Efekty farmakodynamiczne

Hamowanie aktywności czynnika Xa u ludzi wykazuje zależność od zastosowanej dawki rywaroksabanu. Lek wpływa na czas protrombinowy (PT) w sposób proporcjonalny do dawki. Przy wykorzystaniu odczynnika Neoplastin obserwuje się ścisłą korelację między stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi a czasem protrombinowym (wartość współczynnika korelacji r wynosi 0,98). Należy zaznaczyć, że zastosowanie innych odczynników może skutkować uzyskaniem odmiennych wyników. Wyniki czasu protrombinowego powinny być wyrażane w sekundach, ponieważ Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany (INR) jest zwalidowany i skalibrowany wyłącznie dla kumaryn i nie można go stosować do oceny działania innych antykoagulantów.²

Wartości PT w badaniach klinicznych

W przypadku pacjentów poddanych dużym zabiegom ortopedycznym, pomiary PT (przy użyciu odczynnika Neoplastin) wykonane w czasie 2-4 godzin po przyjęciu tabletki rywaroksabanu (czyli w czasie maksymalnego działania leku) wykazały dla 5/95 percentyli wartości od 13 do 25 sekund. Dla porównania, wyjściowe wartości przed operacją mieściły się w zakresie 12-15 sekund.³

Odwracanie efektu farmakodynamicznego

W farmakologicznym badaniu klinicznym dotyczącym odwracania efektów farmakodynamicznych rywaroksabanu u zdrowych dorosłych osób (n=22) oceniano działanie jednokrotnych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratów kompleksu protrombiny (PCC):

• Trójczynnikowy PCC (zawierający czynniki II, IX i X) – skracał średnie wartości PT (Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• Czteroczynnikowy PCC (zawierający czynniki II, VII, IX i X) – powodował skrócenie PT o około 3,5 sekundy

Warto odnotować, że w porównaniu z 4-czynnikowym PCC, 3-czynnikowy PCC wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny.⁴

Inne parametry koagulologiczne

Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz HepTest również ulegają wydłużeniu w sposób zależny od dawki rywaroksabanu. Należy jednak podkreślić, że nie zaleca się stosowania tych badań do oceny działania farmakodynamicznego leku. W codziennej praktyce klinicznej podczas leczenia rywaroksabanem nie istnieje konieczność rutynowego monitorowania parametrów układu krzepnięcia. Jednakże w przypadku wskazania klinicznego istnieje możliwość pomiaru stężenia rywaroksabanu za pomocą skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.⁵

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Profilaktyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej po aloplastyce stawów

Program badań klinicznych dotyczących rywaroksabanu został zaprojektowany w celu wykazania skuteczności tego leku w zapobieganiu żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ), obejmującej zarówno proksymalną i dystalną zakrzepicę żył głębokich (ZŻG), jak i zator tętnicy płucnej (ZTP). Badania te przeprowadzono u pacjentów poddanych dużym operacjom ortopedycznym kończyn dolnych. W ramach kontrolowanych, randomizowanych, podwójnie zaślepionych badań klinicznych III fazy programu RECORD uczestniczyło ponad 9 500 pacjentów, w tym 7 050 osób po zabiegu całkowitej aloplastyki stawu biodrowego oraz 2 531 pacjentów po zabiegu całkowitej aloplastyki stawu kolanowego.⁶

Schemat podawania w badaniach klinicznych

W ramach przeprowadzonych badań porównano skuteczność rywaroksabanu i enoksaparyny w następujących schematach podawania:

W badaniach klinicznych rywaroksaban w dawce 10 mg podawany raz na dobę, którego stosowanie rozpoczynano po upływie przynajmniej 6 godzin od zabiegu operacyjnego, porównywano z enoksaparyną w dawce 40 mg raz na dobę, której podawanie rozpoczynano 12 godzin przed zabiegiem operacyjnym.⁷