Właściwości farmakodynamiczne leku Metopirone – wprowadzenie

Metopirone (metyrapon) należy do grupy farmakoterapeutycznej: Środki diagnostyczne stosowane w badaniu czynności przysadki, kod ATC: V04CD01. Jest to substancja o specyficznym działaniu na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, wykorzystywana zarówno w diagnostyce jak i terapii określonych stanów klinicznych związanych z zaburzeniami wydzielania hormonów kory nadnerczy.¹

Mechanizm działania na poziomie molekularnym

Podstawowym mechanizmem działania leku Metopirone jest selektywne hamowanie syntezy adrenokortykosteroidów poprzez blokowanie specyficznej reakcji enzymatycznej. Metyrapon blokuje 11β-hydroksylację w korze nadnerczy, co prowadzi do zmniejszenia wytwarzania kortyzolu i kortykosteronu – końcowych produktów szlaku biosyntezy hormonów kory nadnerczy.²

Wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza

Działanie metyraponu na poziomie biochemicznym prowadzi do istotnych zmian fizjologicznych w funkcjonowaniu osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Obniżenie stężenia kortyzolu w krążeniu powoduje usunięcie silnego hamującego sprzężenia zwrotnego, które normalnie wywiera kortyzol na przysadkę mózgową. W efekcie dochodzi do zwiększonego wytwarzania hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) przez komórki kortykotropowe przysadki.³

Zmiany biochemiczne wywołane przez Metopirone

Przy ciągłej blokadzie reakcji enzymatycznych przez metyrapon, obserwuje się znaczące zmiany w profilu steroidów nadnerczowych. Następuje istotne zwiększenie wydzielania przez korę nadnerczy bezpośrednich prekursorów kortyzolu i kortykosteronu:⁴

• 11-dezoksykortyzolu – bezpośredniego prekursora kortyzolu
• Dezoksykortykosteronu – prekursora kortykosteronu

Oba te steroidy charakteryzują się słabszym działaniem inhibicyjnym na uwalnianie ACTH w porównaniu do kortyzolu. Działanie metyraponu prowadzi do skorelowanego zwiększenia stężeń tych steroidów w osoczu oraz ich metabolitów w moczu.⁵

Markery biochemiczne działania leku

Działanie metyraponu można monitorować poprzez pomiar specyficznych metabolitów steroidowych. Obecność metabolitów 11-dezoksykortyzolu i dezoksykortykosteronu można w łatwy sposób wykryć poprzez wykonanie pomiaru:⁶

• 17-hydroksykortykosteroidów (17-OHCS) w moczu – odzwierciedlających metabolizm 11-dezoksykortyzolu
• 17-ketosteroidów (17-KGS) w moczu – będących markerami przemian metabolicznych steroidów nadnerczowych

Zastosowanie diagnostyczne

Właściwości farmakodynamiczne metyraponu stanowią podstawę jego zastosowania w testach diagnostycznych oceniających funkcję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Test z metyraponem polega na pomiarze odpowiedzi przysadki mózgowej (w postaci zwiększonego wydzielania ACTH) na farmakologicznie wywołane obniżenie stężenia kortyzolu.⁷

Jako wskaźniki odpowiedzi przysadki na stymulację metyraponem wykorzystywane są:

• Oznaczenie stężenia 11-dezoksykortyzolu w osoczu – którego podwyższone wartości świadczą o prawidłowej reakcji przysadki
• Pomiar wydalania 17-OHCS w moczu – zwiększone stężenia są wykładnikiem odpowiedniej reakcji komórek kortykotropowych

Wpływ na układ renina-angiotensyna-aldosteron

Oprócz głównego działania na szlak syntezy kortyzolu, Metopirone wykazuje również wpływ na syntezę aldosteronu. Lek może hamować biosyntezę aldosteronu, prowadząc do łagodnego efektu natriuretycznego – zwiększonego wydalania sodu z moczem.⁸

Ten dodatkowy efekt farmakodynamiczny może mieć znaczenie u pacjentów z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej oraz przy dłuższym stosowaniu produktu leczniczego Metopirone.