ACTH-zależny zespół Cushinga
Wskazanie

ACTH-zależny zespół Cushinga to stan endokrynologiczny charakteryzujący się nadmiernym wydzielaniem kortyzolu przez korę nadnerczy, spowodowany podwyższonym poziomem hormonu adrenokortykotropowego (ACTH). Najczęstszą przyczyną (około 80-85% przypadków) jest gruczolak przysadki wydzielający ACTH, określany jako choroba Cushinga. Rzadziej (około 15-20%) zespół wywołany jest przez ektopowe wydzielanie ACTH przez nowotwory pozaprzysadkowe, najczęściej drobnokomórkowego raka płuca, rakowiaka oskrzeli lub grasicy.

Objawy kliniczne obejmują charakterystyczne zmiany w wyglądzie, takie jak twarz księżycowata, bawoli kark, otyłość centralna z cienkimi kończynami, rozstępy skórne o zabarwieniu fioletowym, łatwe siniaczenie i osłabienie mięśniowe. Pacjenci często cierpią na nadciśnienie tętnicze, nietolerancję glukozy lub cukrzycę, osteoporozę oraz zaburzenia psychiczne. Diagnostyka opiera się na potwierdzeniu hiperkortyzolemii (test hamowania deksametazonem, wolny kortyzol w dobowej zbiórce moczu) oraz podwyższonego poziomu ACTH.

W leczeniu farmakologicznym ACTH-zależnego zespołu Cushinga stosuje się inhibitory steroidogenezy, które hamują produkcję kortyzolu. W Polsce dostępne są: ketokonazol (Ketoconazole HRA), metyrapon (Metopirone), mitotan (Lysodren), a także pazyreotyd (Signifor) – analog somatostatyny hamujący wydzielanie ACTH przez przysadkę. W ciężkich przypadkach można zastosować etomidat (Etomidate-Lipuro) dożylnie. Jako leczenie wspomagające używa się antagonistów receptora glikokortykosteroidowego – mifepryston (Korlym), który niestety nie jest powszechnie dostępny w Polsce.

Największą trudnością w leczeniu pacjentów z ACTH-zależnym zespołem Cushinga jest właściwe zlokalizowanie źródła nadmiernej produkcji ACTH, szczególnie w przypadkach mikrogruczolaków przysadki lub ektopowego wydzielania hormonu. Leczenie farmakologiczne zazwyczaj nie prowadzi do wyleczenia, a jedynie do kontroli objawów. Długotrwałe stosowanie inhibitorów steroidogenezy wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, w tym hepatotoksyczności i niewydolności nadnerczy. Dodatkowo, zespół Cushinga prowadzi do licznych powikłań metabolicznych i sercowo-naczyniowych, które wymagają równoczesnego leczenia. Ostatecznym celem terapii pozostaje leczenie przyczynowe – najczęściej chirurgiczne usunięcie guza przysadki lub innego nowotworu odpowiedzialnego za nadmierną produkcję ACTH.