Właściwości farmakodynamiczne
Metcrean XR 750 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Metcrean XR

Metcrean XR należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w cukrzycy, klasyfikowanych jako leki hipoglikemizujące z grupy pochodnych biguanidu, oznaczonych kodem ATC: A 10 BA 02. Dostępny jest w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu w trzech dawkach: 500 mg, 750 mg oraz 1000 mg metforminy chlorowodorku.¹

Mechanizm działania

Metformina wykazuje wielokierunkowy mechanizm działania przeciwcukrzycowego, co stanowi o jej skuteczności klinicznej. Kluczową cechą tego leku jest zdolność obniżania stężenia glukozy w osoczu zarówno na czczo, jak i po posiłkach, bez jednoczesnego pobudzania wydzielania insuliny. Ta ostatnia właściwość ma szczególne znaczenie kliniczne, ponieważ dzięki temu lek nie powoduje hipoglikemii.²

Działanie przeciwcukrzycowe metforminy opiera się na trzech podstawowych mechanizmach fizjologicznych:³

• Hamowanie wątrobowej produkcji glukozy – metformina zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie poprzez hamowanie procesów glukoneogenezy (wytwarzania glukozy z substratów niecukrowych) oraz glikogenolizy (rozkładu glikogenu do glukozy)⁴
• Zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę – metformina poprawia insulinowrażliwość w tkankach obwodowych, szczególnie w mięśniach, co skutkuje zwiększonym wychwytem glukozy z krwi i jej zużyciem przez komórki⁵
• Opóźnienie wchłaniania glukozy w przewodzie pokarmowym – metformina spowalnia absorpcję glukozy w jelicie, co prowadzi do łagodniejszych poposiłkowych wzrostów glikemii⁶

Na poziomie komórkowym metformina wywiera wpływ na wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu poprzez oddziaływanie na enzym syntazę glikogenu. Dodatkowo zwiększa zdolności transportowe wszystkich poznanych dotychczas rodzajów nośników glukozy przez błony komórkowe (GLUT − ang. glucose transporters), co usprawnia transport glukozy do wnętrza komórek.⁷

Wpływ na masę ciała

Istotnym klinicznie aspektem działania metforminy jest jej neutralny lub korzystny wpływ na masę ciała pacjentów. Badania kliniczne wykazały, że stosowanie metforminy wiąże się ze stabilizacją lub nawet niewielkim spadkiem masy ciała, co stanowi istotną zaletę w porównaniu z wieloma innymi lekami przeciwcukrzycowymi, które często prowadzą do przyrostu masy ciała.⁸

Wpływ na metabolizm lipidów

Metformina, poza swoim podstawowym działaniem hipoglikemizującym, wywiera również korzystny wpływ na metabolizm lipidów. W przypadku preparatów o natychmiastowym uwalnianiu, kontrolowane średnio- i długoterminowe badania kliniczne wykazały, że metformina stosowana w dawkach terapeutycznych obniża stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL („złego cholesterolu”) oraz trójglicerydów.⁹

Należy jednak zauważyć, że w przypadku formy o przedłużonym uwalnianiu, jaką jest Metcrean XR, tego rodzaju korzystny wpływ na profil lipidowy nie został jednoznacznie potwierdzony. Co więcej, ze względu na zalecane wieczorne podawanie preparatu Metcrean XR, może wystąpić zwiększenie stężenia trójglicerydów, co wymaga monitorowania u pacjentów z zaburzeniami gospodarki lipidowej.¹⁰

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Dowody na długoterminową skuteczność i bezpieczeństwo metforminy pochodzą przede wszystkim z przełomowego prospektywnego, randomizowanego badania United Kingdom Prospective Diabetes Study (UKPDS). Badanie to dostarczyło przekonujących danych na temat korzyści z intensywnej kontroli glikemii u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą, u których metformina w postaci o natychmiastowym uwalnianiu była stosowana jako lek pierwszego rzutu po niepowodzeniu leczenia dietą.¹¹

Analiza wyników uzyskanych w badaniu UKPDS u pacjentów z nadwagą leczonych metforminą, po nieskutecznym leczeniu wyłącznie dietą, wykazała szereg istotnych korzyści klinicznych:¹²

Przedstawione dane wskazują na istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka w grupie pacjentów leczonych metforminą w zakresie:¹³

• Powikłań cukrzycowych – redukcja o 31% w porównaniu z samą dietą i o 26% w porównaniu z terapią pochodnymi sulfonylomocznika oraz insuliną
• Śmiertelności związanej z cukrzycą – redukcja o 41% w porównaniu z samą dietą
• Śmiertelności ogólnej – redukcja o 35% w porównaniu z samą dietą i o 29% w porównaniu z terapią pochodnymi sulfonylomocznika oraz insuliną
• Zawałów mięśnia sercowego – redukcja o 39% w porównaniu z samą dietą

Ograniczenia skuteczności

Warto odnotować, że korzyści wykazane dla metforminy stosowanej jako lek pierwszego rzutu nie zostały potwierdzone w przypadku jej zastosowania jako leku drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodną sulfonylomocznika. W takim schemacie leczenia nie udokumentowano istotnych korzyści dotyczących odległego rokowania.¹⁴

Metforminę podejmowano również próby stosować u wybranych pacjentów z cukrzycą typu 1 w skojarzeniu z insuliną, jednak oficjalne badania kliniczne nie potwierdziły jednoznacznych korzyści z takiego skojarzonego leczenia. Z tego względu takie zastosowanie należy traktować jako eksperymentalne i niezgodne z oficjalnymi wskazaniami.¹⁵