Właściwości farmakodynamiczne kory dębu jako surowca leczniczego

Kora dębu (Quercus cortex) pozyskiwana z gatunków Quercus robur L., Quercus petraea (Matt.) Liebl. oraz Quercus pubescens Willd. stanowi tradycyjny surowiec leczniczy o długiej historii stosowania w medycynie europejskiej. Zgodnie z przepisami dyrektywy 2001/83/WE z późniejszymi zmianami, a dokładnie art. 16c (1) (a) (iii), szczegółowe badania farmakodynamiczne nie są wymagane dla produktów roślinnych o ugruntowanym zastosowaniu tradycyjnym, do których zalicza się korę dębu¹.

Główne składniki biologicznie czynne

Pomimo braku wymogu szczegółowych badań farmakodynamicznych, warto zaznaczyć, że aktywność farmakologiczna kory dębu wiąże się przede wszystkim z wysoką zawartością garbników, głównie tanin hydrolizujących oraz skondensowanych, które mogą stanowić od 8% do nawet 20% składu surowca. Działanie farmakologiczne opiera się na zdolności garbników do wiązania się z białkami, co prowadzi do ich denaturacji i wytrącania.

Mechanizmy działania

Działanie farmakodynamiczne kory dębu opiera się na kilku mechanizmach:

• Działanie ściągające – garbniki tworzą na powierzchni błon śluzowych i skóry ochronną warstwę, która zmniejsza przepuszczalność i sekrecję.
• Działanie przeciwzapalne – związane z hamowaniem aktywności enzymów prozapalnych oraz stabilizacją błon komórkowych.
• Działanie przeciwbakteryjne – wynika ze zdolności do denaturacji białek bakteryjnych i zaburzania metabolizmu drobnoustrojów.
• Działanie przeciwkrwotoczne – efekt obkurczania naczyń krwionośnych i zmniejszania przepuszczalności naczyń włosowatych.
• Działanie przeciwbiegunkowe – poprzez hamowanie perystaltyki jelit i zmniejszenie sekrecji płynów w przewodzie pokarmowym.

Zastosowanie terapeutyczne wynikające z właściwości farmakodynamicznych

W oparciu o tradycyjne zastosowanie i dostępne dane naukowe, produkt leczniczy zawierający korę dębu (Quercus cortex) w postaci ziół do zaparzania o stężeniu 1 g/g może być stosowany miejscowo w przypadkach wymagających działania ściągającego, przeciwzapalnego i przeciwbakteryjnego. Produkt zawiera 100% kory dębu pozyskiwanej z wymienionych gatunków dębu, co zapewnia odpowiednią zawartość substancji czynnych².

Formulacja farmaceutyczna a profil farmakodynamiczny

Postać farmaceutyczna – zioła do zaparzania – pozwala na optymalne wykorzystanie właściwości farmakodynamicznych kory dębu³. Podczas przygotowania odwaru, rozpuszczalne w wodzie garbniki i inne związki czynne są ekstrahowane z materiału roślinnego, co umożliwia ich miejscowe zastosowanie na odpowiednie obszary ciała. Taka forma aplikacji sprzyja realizacji działania ściągającego i przeciwzapalnego na powierzchni skóry lub błon śluzowych.