Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania ibuprofenu

Stosowanie ibuprofenu wymaga szczególnej uwagi klinicznej z uwagi na możliwe działania niepożądane. Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę przez najkrótszy czas niezbędny do łagodzenia objawów, co minimalizuje ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Pacjenci leczeni długotrwale niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ) powinni być poddawani regularnej kontroli lekarskiej.¹

Przeciwwskazania i stosowanie jednoczesne z innymi preparatami

Należy unikać jednoczesnego stosowania ibuprofenu z innymi NLPZ, w tym selektywnymi inhibitorami cyklooksygenazy-2, ze względu na zwiększone ryzyko owrzodzenia lub krwawienia. Pacjenci z astmą powinni zasięgnąć porady lekarza przed zastosowaniem ibuprofenu.²

Przypadki wymagające starannego rozważenia stosunku korzyści do ryzyka

Ibuprofen należy podawać wyłącznie po ścisłym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka w następujących przypadkach:³

• Toczeń rumieniowaty układowy oraz mieszana choroba tkanki łącznej
• Wrodzone zaburzenia metabolizmu porfiryny (np. ostra przerywana porfiria)
• I i II trymestr ciąży
• Karmienie piersią

Przypadki wymagające szczególnej ostrożności

Szczególną ostrożność należy zachować w następujących przypadkach:⁴

• Choroby przewodu pokarmowego, w tym przewlekłe zapalne choroby jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna)
• Niewydolność serca i nadciśnienie tętnicze
• Zaburzona czynność nerek
• Zaburzenia czynności wątroby
• Zaburzona hematopoeza
• Zaburzenia krzepnięcia krwi
• Alergie, katar sienny, przewlekły obrzęk błony śluzowej nosa, migdałków gardłowych, przewlekła obturacyjna choroba dróg oddechowych lub astma oskrzelowa
• Bezpośrednio po dużych zabiegach chirurgicznych

Ryzyko krwawienia, owrzodzenia i perforacji przewodu pokarmowego

Krwawienie, owrzodzenie lub perforacja przewodu pokarmowego mogą prowadzić do zgonu i były zgłaszane w przypadku wszystkich NLPZ w dowolnym momencie leczenia. Zdarzenia te mogą wystąpić zarówno z objawami ostrzegawczymi, jak i bez nich, oraz niezależnie od wcześniejszych poważnych zdarzeń dotyczących przewodu pokarmowego w wywiadzie.⁵

Ryzyko krwawienia, owrzodzenia lub perforacji przewodu pokarmowego wzrasta:⁶

• wraz ze zwiększaniem dawek NLPZ
• u pacjentów z owrzodzeniem w wywiadzie, szczególnie powikłanym krwotokiem lub perforacją
• u osób w podeszłym wieku

Pacjenci z grupy podwyższonego ryzyka powinni rozpocząć leczenie od najmniejszej dostępnej dawki. U tych pacjentów, a także u pacjentów wymagających jednoczesnego stosowania małych dawek kwasu acetylosalicylowego lub innych produktów leczniczych, które mogą zwiększać ryzyko ze strony przewodu pokarmowego, należy rozważyć leczenie skojarzone ze środkami ochronnymi (np. mizoprostolem lub inhibitorami pompy protonowej).⁷

Pacjenci z historią toksyczności w przewodzie pokarmowym, zwłaszcza w podeszłym wieku, powinni zgłaszać wszelkie nietypowe objawy ze strony jamy brzusznej (zwłaszcza krwawienie z przewodu pokarmowego), szczególnie w początkowych etapach leczenia.⁸

Należy zachować ostrożność u pacjentów przyjmujących jednocześnie leki, które mogą zwiększać ryzyko owrzodzenia lub krwawienia, takie jak:⁹

• doustne kortykosteroidy
• leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna lub heparyna
• selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny
• leki przeciwpłytkowe, takie jak kwas acetylosalicylowy

W przypadku wystąpienia krwawienia lub owrzodzenia przewodu pokarmowego u pacjentów otrzymujących ibuprofen, należy natychmiast przerwać leczenie.¹⁰

NLPZ należy ostrożnie podawać pacjentom z chorobami przewodu pokarmowego w wywiadzie (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna), ponieważ ich stan może ulec zaostrzeniu.¹¹

Osoby w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku obserwuje się zwiększoną częstość występowania działań niepożądanych po podaniu NLPZ, szczególnie krwawień i perforacji z przewodu pokarmowego, które mogą prowadzić do zgonu.¹²

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy i mózgowo-naczyniowy

U pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i (lub) zastoinową niewydolnością serca o nasileniu łagodnym do umiarkowanego w wywiadzie wymagane jest odpowiednie monitorowanie i doradztwo, ponieważ w związku z leczeniem NLPZ zgłaszano zatrzymanie płynów, nadciśnienie i obrzęki.¹³

Badania kliniczne wskazują, że stosowanie ibuprofenu, zwłaszcza w dużej dawce (2400 mg na dobę), może być związane z niewielkim wzrostem ryzyka wystąpienia tętniczych incydentów zatorowo-zakrzepowych (na przykład zawału mięśnia sercowego lub udaru). W ujęciu ogólnym badania epidemiologiczne nie wskazują, że przyjmowanie ibuprofenu w małych dawkach (np. ≤ 1200 mg na dobę) jest związane ze zwiększeniem ryzyka wystąpienia tętniczych incydentów zatorowo-zakrzepowych.¹⁴

W przypadku pacjentów z:¹⁵

• niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym
• zastoinową niewydolnością serca (NYHA II-III)
• rozpoznaną chorobą niedokrwienną serca
• chorobą naczyń obwodowych
• chorobą naczyń mózgowych

leczenie ibuprofenem należy stosować po starannym rozważeniu, przy czym należy unikać stosowania produktu leczniczego w dużych dawkach (2400 mg na dobę).

Należy także starannie rozważyć włączenie długotrwałego leczenia pacjentów, u których występują czynniki ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych (nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemia, cukrzyca, palenie tytoniu), zwłaszcza jeśli wymagane są duże dawki ibuprofenu (2400 mg na dobę).¹⁶

Zespół Kounisa

Zgłaszano przypadki zespołu Kounisa u pacjentów leczonych produktem Ibuprofen Aurovitas. Zespół Kounisa definiuje się jako objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego występujące wtórnie do reakcji alergicznej lub nadwrażliwości, związane ze zwężeniem tętnic wieńcowych i mogące prowadzić do zawału mięśnia sercowego.¹⁷

Ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR)

W związku ze stosowaniem NLPZ występowały ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR), w tym:¹⁸

• złuszczające zapalenie skóry
• rumień wielopostaciowy
• zespół Stevensa-Johnsona (SJS)
• toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)
• polekowa reakcja z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (zespół DRESS)
• ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP)

Reakcje te mogą zagrażać życiu lub prowadzić do śmierci i występują najczęściej w ciągu pierwszego miesiąca terapii. Jeśli objawy przedmiotowe i podmiotowe świadczą o wystąpieniu tych reakcji, należy natychmiast odstawić ibuprofen i rozważyć zastosowanie alternatywnego leczenia.¹⁹

Maskowanie objawów zakażenia podstawowego

Produkt leczniczy Ibuprofen Aurovitas może maskować objawy zakażenia, co może prowadzić do opóźnionego rozpoczęcia stosowania właściwego leczenia, a przez to pogarszać skutki zakażenia. Zjawisko to zaobserwowano w przypadku bakteryjnego zapalenia płuc i powikłań bakteryjnych ospy wietrznej.²⁰

Jeśli produkt leczniczy Ibuprofen Aurovitas jest stosowany z powodu obniżenia gorączki lub bólu związanych z zakażeniem, zaleca się kontrolowanie przebiegu zakażenia. W warunkach pozaszpitalnych pacjent powinien skonsultować się z lekarzem, jeśli objawy utrzymują się lub nasilają.²¹

Zaburzenia czynności nerek

Ibuprofen może powodować zatrzymanie sodu, potasu i płynów u pacjentów, u których wcześniej nie występowały zaburzenia czynności nerek, ze względu na jego wpływ na perfuzję nerek. Może to powodować obrzęk, a nawet prowadzić do niewydolności serca lub nadciśnienia tętniczego u predysponowanych pacjentów.²²

Przedłużone podawanie ibuprofenu zwierzętom spowodowało martwicę brodawek nerkowych i inne patologiczne zmiany nerek. U ludzi zgłaszano:²³

• ostre śródmiąższowe zapalenie nerek z krwiomoczem
• białkomocz
• czasami zespół nerczycowy

Przypadki toksycznego działania na nerki obserwowano również u pacjentów, u których prostaglandyny odgrywają rolę kompensacyjną w utrzymaniu perfuzji nerek. U tych pacjentów podawanie NLPZ może powodować zależne od dawki zmniejszenie tworzenia prostaglandyn i, wtórnie, nerkowego przepływu krwi, co może przyspieszyć jawną dekompensację nerek.²⁴

Pacjenci z największym ryzykiem wystąpienia tej reakcji to:²⁵

• pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
• pacjenci z zaburzeniami czynności serca
• pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
• pacjenci przyjmujący leki moczopędne i inhibitory ACE
• osoby w podeszłym wieku

Po przerwaniu leczenia NLPZ następuje powrót do stanu sprzed leczenia.

Zaburzenia czynności wątroby

Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby.²⁶

SLE i mieszana choroba tkanki łącznej

U pacjentów z toczniem rumieniowatym układowym (SLE) i mieszaną chorobą tkanki łącznej może występować zwiększone ryzyko aseptycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.²⁷

Aseptyczne zapalenie opon mózgowych

Obserwowano objawy aseptycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, takie jak:²⁸

• sztywność karku
• ból głowy
• nudności
• wymioty
• gorączka
• dezorientacja

W rzadkich przypadkach u pacjentów leczonych ibuprofenem obserwowano jałowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Chociaż jego wystąpienie jest prawdopodobnie bardziej spodziewane u pacjentów z toczniem rumieniowatym układowym i pokrewnymi chorobami tkanki łącznej, zgłaszano je u pacjentów, u których nie występuje choroba przewlekła.²⁹

Inne środki ostrożności

Reakcje nadwrażliwości

Bardzo rzadko obserwowano ciężkie, ostre reakcje nadwrażliwości (na przykład wstrząs anafilaktyczny). Leczenie należy przerwać po wystąpieniu pierwszych objawów reakcji nadwrażliwości po przyjęciu lub podaniu produktu leczniczego Ibuprofenu Aurovitas. Wykwalifikowany personel medyczny musi wdrożyć niezbędne procedury medyczne odpowiadające występującym objawom.³⁰

U pacjentów z czynną lub w wywiadzie astmą oskrzelową, przewlekłym nieżytem nosa, zapaleniem zatok, polipami nosa, migdałkami gardłowymi lub chorobami alergicznymi może wystąpić skurcz oskrzeli, pokrzywka lub obrzęk naczynioruchowy.³¹

Maskowanie oznak infekcji

Ibuprofen może maskować oznaki lub objawy infekcji (gorączkę, ból i obrzęk).³²

Długotrwałe stosowanie w bólu głowy

Długotrwałe przyjmowanie jakichkolwiek leków przeciwbólowych podczas bólu głowy może ten ból pogorszyć. W przypadku wystąpienia lub podejrzenia takiej sytuacji, pacjent powinien skonsultować się z lekarzem i leczenie powinno zostać przerwane. U pacjentów, u których występują częste bóle głowy lub codzienne bóle głowy, pomimo (lub z powodu) regularnego stosowania produktów leczniczych stosowanych w bólu głowy, można podejrzewać występowanie bólu głowy związanego z nadużywaniem leków (ang. medication overuse headache, MOH).³³

Ryzyko nefropatii analgetycznej

Na ogół zwykłe przyjmowanie leków przeciwbólowych, zwłaszcza skojarzone stosowanie różnych substancji przeciwbólowych, może powodować trwałe uszkodzenie nerek i ryzyko niewydolności nerek (nefropatia analgetyczna).³⁴

Wpływ na krzepnięcie krwi

Ibuprofen może okresowo hamować agregację płytek krwi i wydłużać czas krwawienia. Dlatego, zaleca się uważne monitorowanie pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia krwi lub poddawanych terapii przeciwzakrzepowej.³⁵

Monitorowanie przy długotrwałym podawaniu

W przypadku długotrwałego podawania ibuprofenu konieczne jest okresowe kontrolowanie czynności wątroby i nerek oraz morfologii krwi, zwłaszcza u pacjentów wysokiego ryzyka.³⁶

Interakcje z alkoholem

Należy unikać spożywania alkoholu, ponieważ może on nasilić działania niepożądane leków z grupy NLPZ, w szczególności działania niepożądane w obrębie przewodu pokarmowego lub ośrodkowego układu nerwowego.³⁷

Objawy wymagające konsultacji lekarskiej

Pacjenci przyjmujący ibuprofen powinni poinformować lekarza, jeśli wystąpią:³⁸

• objawy owrzodzenia przewodu pokarmowego lub krwawienia
• zaburzenia widzenia lub inne zaburzenia oka
• wysypka skórna
• zwiększenie masy ciała lub obrzęk

Szczególne populacje pacjentów

Dzieci i młodzież

U odwodnionej młodzieży istnieje ryzyko zaburzenia czynności nerek.³⁹

Zawartość sodu

Produkt leczniczy Ibuprofen Aurovitas zawiera sód. Ten produkt zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, to znaczy produkt uznaje się za „wolny od sodu”.⁴⁰