Właściwości farmakodynamiczne akarbozy

Akarboza, substancja czynna produktu leczniczego Glucobay 50, należy do doustnych leków przeciwcukrzycowych z grupy inhibitorów α-glukozydaz (kod ATC: A10B F01). Jej działanie farmakodynamiczne jest ściśle związane z wpływem na procesy trawienne w przewodzie pokarmowym, który stanowi główne miejsce aktywności leku u wszystkich badanych gatunków.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania akarbozy polega na hamowaniu aktywności enzymów jelitowych (α-glukozydaz), które uczestniczą w procesie trawienia węglowodanów złożonych, takich jak disacharydy, oligosacharydy i polisacharydy. Inhibicja tych enzymów prowadzi do zależnego od zastosowanej dawki opóźnienia trawienia wspomnianych węglowodanów. W konsekwencji tego procesu glukoza uwalniana jest wolniej i z opóźnieniem wchłania się do krwiobiegu.²

Poprzez ten mechanizm akarboza znacząco wpływa na profil glikemii poposiłkowej – opóźnia i zmniejsza poposiłkowy wzrost stężenia glukozy we krwi. Taki efekt farmakodynamiczny ma istotne znaczenie dla funkcji komórek β trzustki, które zostają odciążone, co zapobiega występowaniu odruchowej poposiłkowej hiperinsulinemii. Regulacja wchłaniania glukozy z jelit przyczynia się do zmniejszenia dobowych wahań stężeń glukozy we krwi oraz do obniżenia średnich wartości glikemii.³

Optymalizacja efektu terapeutycznego

Skuteczność farmakodynamiczna akarbozy jest ściśle związana z czasem jej podania. Optymalny efekt terapeutyczny osiągany jest, gdy lek zostanie przyjęty z pierwszymi kęsami posiłku. Opóźnione podanie leku – około 30 minut przed posiłkiem lub 15 minut po rozpoczęciu konsumpcji – prowadzi do znacznego obniżenia skuteczności działania akarbozy. Warto podkreślić, że długotrwała terapia akarbozą nie prowadzi do rozwoju tolerancji na lek, ponieważ α-glukozydazy pozostają wrażliwe na działanie akarbozy przez cały okres leczenia.⁴

Efekty farmakodynamiczne długoterminowe

Terapia akarbozą wiąże się z kilkoma korzystnymi efektami metabolicznymi w dłuższej perspektywie:

• Brak przyrostu masy ciała – w przeciwieństwie do niektórych innych leków przeciwcukrzycowych, akarboza nie powoduje zwiększenia masy ciała w trakcie terapii⁵
• Poprawa insulinowrażliwości – udokumentowano, że akarboza zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę u pacjentów z nieprawidłową tolerancją glukozy oraz u osób starszych z cukrzycą⁶
• Poprawa parametrów kontroli glikemii – leczenie akarbozą prowadzi do istotnego obniżenia stężenia glukozy na czczo oraz do zmniejszenia podwyższonego stężenia hemoglobiny glikowanej (HbA1c)⁷

Wpływ na prewencję cukrzycy i powikłań sercowo-naczyniowych

Efekty farmakodynamiczne akarbozy zostały potwierdzone w prospektywnym, randomizowanym badaniu klinicznym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby i kontrolą placebo. Badanie obejmowało 1429 osób ze zdiagnozowanymi zaburzeniami tolerancji glukozy, charakteryzującymi się następującymi parametrami glikemii:

• Glikemia poposiłkowa: 7,8-11,1 mmol/l (140-200 mg/dl)
• Glikemia na czczo: 5,6-7,8 mmol/l (100-140 mg/dl)

Okres obserwacji wynosił od 3 do 5 lat (średnio 3,3 roku). Uzyskane wyniki wykazały, że terapia akarbozą w porównaniu do placebo przyniosła istotne korzyści kliniczne:⁸

Szczególnie istotne z punktu widzenia kardioprotekcyjnego działania akarbozy jest zmniejszenie ryzyka zawału mięśnia sercowego aż o 91%, co wskazuje na znaczące dodatkowe korzyści metaboliczne wykraczające poza podstawowe działanie przeciwhiperglikemiczne.⁹