Właściwości farmakodynamiczne kwasu foliowego

Kwas foliowy (pteroiloglutaminowy) należy do grupy witamin B, stanowiąc niezbędny składnik dla prawidłowego funkcjonowania i rozwoju organizmu. W klasyfikacji farmakoterapeutycznej znajduje się w grupie preparatów kwasu foliowego oznaczonej kodem ATC B03BB01. Kwas foliowy w organizmie podlega przekształceniu poprzez redukcję w formę aktywną – kwas tetrahydrofoliowy, który pełni rolę koenzymu w licznych reakcjach enzymatycznych.¹

Rola metaboliczna kwasu foliowego

Kwas tetrahydrofoliowy jako koenzym uczestniczy w kluczowych procesach metabolicznych organizmu, w tym:²

• Syntezie związków pirymidynowych
• Syntezie związków purynowych
• Syntezie kwasu deoksyrybonukleinowego (DNA)
• Przemianach aminokwasów, w szczególności:
  • Glicyny
  • Metioniny
  • Histydyny
• Przemianach mrówczanów

Znaczenie kwasu foliowego w organizmie

Kwas foliowy odgrywa szczególnie istotną rolę w tkankach charakteryzujących się intensywnymi podziałami komórkowymi. Do tkanek tych należą przede wszystkim: układ krwiotwórczy, nabłonek przewodu pokarmowego oraz tkanki rozwijającego się płodu. Ponadto kwas foliowy jest niezbędnym składnikiem w procesie mielinizacji włókien nerwowych, co ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego.³

Profilaktyczne zastosowanie kwasu foliowego

Wykazano, że przyjmowanie kwasu foliowego w dawce 0,4 mg na dobę lub wyższej istotnie zmniejsza ryzyko wystąpienia u potomstwa wrodzonych wad układu nerwowego. Do najważniejszych wad wrodzonych, którym można zapobiegać poprzez suplementację kwasem foliowym, należą:⁴

• Rozszczep kręgosłupa
• Inne defekty ośrodkowego układu nerwowego związane z zaburzeniami procesu tworzenia się cewy nerwowej
• Bezmózgowie – skutek nieprawidłowego zamykania się cewy nerwowej w okresie płodowym
• Przepukliny oponowo-rdzeniowe – związane z zaburzeniami rozwoju cewy nerwowej

Zalecenia dotyczące suplementacji kwasu foliowego

Polski Narodowy Program Ochrony Zdrowia (na lata 1996-2005), opracowany przez zespół ekspertów, rekomenduje w celu zapobiegania wadom wrodzonym układu nerwowego spożywanie około 0,4-1 mg kwasu foliowego dziennie przez wszystkie kobiety w wieku rozrodczym. Suplementacja ta jest szczególnie istotna w następujących okresach:⁵

1. Trzy miesiące poprzedzające planowane poczęcie
2. Pierwsze 12 tygodni po poczęciu

Objawy niedoboru i zapotrzebowanie na kwas foliowy

Niedobory kwasu foliowego manifestują się głównie poprzez niedokrwistość megaloblastyczną z towarzyszącą leukopenią i małopłytkowością. Średnie dobowe zapotrzebowanie na kwas foliowy u osoby dorosłej wynosi około 0,4 mg, jednak w pewnych sytuacjach fizjologicznych i patologicznych zapotrzebowanie to może być zwiększone:⁶