Właściwości farmakodynamiczne finasterydu

Finasteryd jest substancją aktywną należącą do grupy farmakoterapeutycznej leków dermatologicznych, oznaczonej kodem ATC D11AX10. Działanie farmakodynamiczne finasterydu opiera się na specyficznym mechanizmie molekularnym, który wywiera istotny wpływ na procesy związane z łysieniem androgenowym u mężczyzn.¹

Mechanizm działania na poziomie molekularnym

Finasteryd działa jako kompetycyjny i swoisty inhibitor enzymu 5α-reduktazy typu II. Ważną cechą farmakodynamiczną tej substancji jest brak powinowactwa do receptora androgenowego. Finasteryd nie wykazuje działania androgennego, przeciwandrogennego, estrogennego, przeciwestrogennego ani progestagennego. Głównym efektem farmakodynamicznym jest zahamowanie aktywności enzymatycznej 5α-reduktazy, co prowadzi do zablokowania obwodowej konwersji testosteronu do dihydrotestosteronu (DHT).²

Istotnym aspektem właściwości farmakodynamicznych finasterydu jest szybkość działania. Substancja powoduje znaczące zmniejszenie stężenia DHT w surowicy i tkankach, przy czym istotna supresja DHT zachodzi już w ciągu 24 godzin od podania leku.³

Działanie na mieszki włosowe

W kontekście mechanizmu przeciwdziałania łysieniu, istotne znaczenie ma fakt, że mieszki włosowe zawierają 5-α-reduktazę typu II. U mężczyzn cierpiących na łysienie typu męskiego w obszarach skóry głowy objętych tym procesem obserwuje się charakterystyczne zmiany: zminiaturyzowane mieszki włosowe i zwiększone stężenie DHT. Finasteryd, poprzez obniżenie stężenia DHT zarówno w skórze głowy, jak i w surowicy krwi, działa na główny czynnik patofizjologiczny odpowiedzialny za proces łysienia.⁴

Warto podkreślić, że łysienie typu męskiego nie występuje u mężczyzn z genetycznym niedoborem 5-α-reduktazy typu II, co stanowi istotne potwierdzenie celności mechanizmu działania finasterydu. Dane naukowe oraz wyniki badań klinicznych jednoznacznie wskazują, że finasteryd hamuje proces warunkujący miniaturyzację mieszków włosowych na głowie, prowadząc do odwrócenia procesu łysienia.⁵

Skuteczność kliniczna finasterydu

Badania prowadzone w grupie mężczyzn

Ocena skuteczności klinicznej finasterydu została przeprowadzona w szeroko zakrojonych badaniach klinicznych z udziałem 1879 mężczyzn w wieku od 18 do 41 lat, u których stwierdzono łagodną lub umiarkowaną utratę włosów w okolicy wierzchołka głowy i/lub okolicy czołowo-środkowej (bez całkowitego wyłysienia). Szczególnie istotne dane pochodzą z dwóch badań klinicznych skupiających się na pacjentach z łysieniem wierzchołka głowy (n=1553), w których 290 mężczyzn było leczonych przez 5 lat produktem zawierającym 1 mg finasterydu, podczas gdy 16 pacjentów otrzymywało placebo.⁶

Metodologia oceny skuteczności leczenia w tych badaniach opierała się na kompleksowym podejściu wykorzystującym następujące metody:⁷

• Obiektywny pomiar liczby włosów na wybranym polu 5,1 cm² czaszki
• Kwestionariusz samooceny pacjenta
• Ocena badacza przy użyciu siedmiopunktowej skali
• Ocena fotograficzna standaryzowanych par zdjęć, dokonana przez niezależny zespół specjalistów dermatologów z zastosowaniem siedmiopunktowej skali

Wyniki leczenia w badaniach 5-letnich

W 5-letnich badaniach u mężczyzn leczonych 1 mg finasterydu zaobserwowano poprawę już po 3 miesiącach terapii w porównaniu ze stanem początkowym oraz z grupą placebo. Efekt terapeutyczny został potwierdzony zarówno w ocenie pacjenta, jak i badacza. W odniesieniu do liczby włosów, która stanowiła pierwszorzędowy punkt końcowy w tych badaniach, zwiększenie w porównaniu do stanu wyjściowego zaobserwowano począwszy od 6. miesiąca (najwcześniejszy oceniany punkt czasowy) do końca badania.⁸

Dynamika zmian liczby włosów w okresie 5-letniej obserwacji wykazała charakterystyczny wzorzec: u mężczyzn leczonych 1 mg finasterydu największy wzrost liczby włosów obserwowano po 2 latach, po czym następował stopniowy spadek do końca 5-letniego okresu badania. Natomiast w grupie otrzymującej placebo obserwowano stopniowo postępującą utratę włosów w porównaniu do stanu wyjściowego przez cały okres 5 lat.⁹

Dane liczbowe dotyczące zmian liczby włosów wskazują na znaczącą statystycznie różnicę między grupami. U mężczyzn leczonych 1 mg finasterydu liczba włosów w wybranym polu 5,1 cm² zwiększyła się średnio o 88 po 2 latach w porównaniu ze stanem wyjściowym (p<0,01; 95% CI (77,9, 97,8); n=433) i o 38 po 5 latach w porównaniu ze stanem wyjściowym (p<0,01; 95% CI (20,8, 55,6); n=219). W grupie otrzymującej placebo liczba włosów zmniejszyła się po 2 latach o 50 (p<0,01; 95% CI (-80,5, -20,6); n=47) i o 239 po 5 latach (p<0,01; 95% CI (-304,4, -173,4); n=15).¹⁰

W standaryzowanej ocenie fotograficznej po 5 latach przyjmowania finasterydu u 48% mężczyzn określono skuteczność leczenia jako poprawę, a u kolejnych 42% jako stan bez zmian. W grupie placebo po 5 latach jedynie u 25% mężczyzn wyniki określono jako poprawę lub stan bez zmian. Dane te wskazują, że leczenie 1 mg finasterydu przez 5 lat skutecznie stabilizuje proces utraty włosów, który postępował u mężczyzn przyjmujących placebo.¹¹

Wpływ na cykl wzrostu włosów

Dodatkowe badanie trwające 48 tygodni, kontrolowane placebo, przeprowadzono w grupie 212 mężczyzn z łysieniem androgenowym, aby ocenić wpływ 1 mg finasterydu na fazy cyklu wzrostu włosa – fazę wzrostu (anagenową) i fazę spoczynku (telogenową) u pacjentów z łysieniem wierzchołka głowy. Badanie to miało na celu głębsze poznanie mechanizmu działania leku na poziomie fizjologicznym.¹²

Metodologia badania obejmowała pomiary na początku oraz po 48 tygodniach terapii, w ramach których obliczono liczbę włosów ogółem oraz liczbę włosów telogenowych i anagenowych na obszarze owłosionej skóry głowy o powierzchni 1 cm².¹³

Wyniki badania wykazały, że leczenie 1 mg finasterydu spowodowało zwiększenie liczby włosów anagenowych, natomiast u mężczyzn w grupie przyjmującej placebo stwierdzono zmniejszenie liczby włosów anagenowych. Po 48 tygodniach w grupie mężczyzn leczonych 1 mg finasterydu stwierdzono, w porównaniu z grupą placebo, zwiększenie całkowitej liczby włosów na badanym obszarze o 17 oraz liczby włosów anagenowych o 27.¹⁴

Zwiększenie po 48 tygodniach liczby włosów anagenowych względem całkowitej liczby włosów prowadziło do poprawy wskaźnika liczby włosów anagenowych do telogenowych o 47% w grupie mężczyzn otrzymujących 1 mg finasterydu w porównaniu z grupą placebo. Dane te stanowią bezpośredni dowód na to, że leczenie 1 mg finasterydu pobudza cebulki włosowe do czynnego wzrostu.¹⁵

Badania prowadzone w grupie kobiet

W przeciwieństwie do skuteczności obserwowanej u mężczyzn, badanie trwające 12 miesięcy, kontrolowane placebo, przeprowadzone w grupie kobiet po menopauzie (n=137) leczonych 1 mg finasterydu z powodu łysienia androgenowego, wykazało brak skuteczności terapeutycznej. U pacjentek poddanych leczeniu nie stwierdzono zwiększenia liczby włosów. Brak efektu terapeutycznego został potwierdzony zarówno w samoocenie pacjentek, ocenie osób prowadzących badanie, jak i w standaryzowanej ocenie fotograficznej głowy w porównaniu z grupą otrzymującą placebo.¹⁶

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Finasteryd w dawce 1 mg wykazuje specyficzne działanie farmakodynamiczne jako inhibitor 5α-reduktazy typu II, co prowadzi do zmniejszenia stężenia DHT w surowicy i skórze głowy. Efekt ten jest obserwowany już po 24 godzinach od podania leku. Mechanizm działania jest ukierunkowany na blokowanie kluczowego procesu patofizjologicznego odpowiedzialnego za łysienie androgenowe u mężczyzn, zapobiegając miniaturyzacji mieszków włosowych i promując fazę anagenową cyklu wzrostu włosa. Dane kliniczne wykazują skuteczność finasterydu w dawce 1 mg w leczeniu łysienia androgenowego u mężczyzn, zarówno w zakresie zwiększenia liczby włosów, jak i poprawy ich jakości, przy braku efektu terapeutycznego u kobiet po menopauzie.¹⁷