Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania gabapentyny

Podczas terapii produktem leczniczym Epigapent (gabapentyna) konieczne jest zachowanie szczególnej uwagi w określonych sytuacjach klinicznych. Właściwe monitorowanie pacjentów i znajomość potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem leku ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa terapii.¹

Ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR)

W trakcie stosowania gabapentyny raportowano wystąpienie ciężkich skórnych działań niepożądanych (SCAR), które mogą zagrażać życiu lub prowadzić do zgonu pacjenta. Do tych reakcji należą:²

• Zespół Stevensa-Johnsona (SJS) – ciężka reakcja skórna charakteryzująca się zmianami pęcherzowymi na skórze i błonach śluzowych
• Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN) – najcięższa postać reakcji skórnej z rozległym oddzielaniem się naskórka
• Polekowa wysypka z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS) – złożony zespół obejmujący zmiany skórne oraz objawy ogólnoustrojowe

Podczas przepisywania gabapentyny należy poinformować pacjenta o objawach przedmiotowych i podmiotowych powyższych reakcji oraz prowadzić ścisłą kontrolę pod kątem występowania reakcji skórnych. W przypadku pojawienia się objawów sugerujących SCAR, należy natychmiast odstawić gabapentynę i rozważyć alternatywne metody leczenia.³

Jeżeli u pacjenta kiedykolwiek wystąpiły ciężkie działania niepożądane typu SJS, TEN lub DRESS związane ze stosowaniem gabapentyny, bezwzględnie przeciwwskazane jest ponowne wdrażanie leczenia tym lekiem.⁴

Reakcje anafilaktyczne

Stosowanie gabapentyny może wywoływać reakcje anafilaktyczne, które są stanem zagrożenia życia. Objawy podmiotowe i przedmiotowe w zgłaszanych przypadkach obejmują:⁵

• Trudności w oddychaniu
• Obrzęk warg, gardła i języka
• Niedociśnienie tętnicze wymagające leczenia w trybie nagłym

Należy poinstruować pacjentów, aby w przypadku wystąpienia objawów podmiotowych lub przedmiotowych anafilaksji natychmiast odstawili gabapentynę i skorzystali z pomocy medycznej.⁶

Myśli i zachowania samobójcze

U pacjentów przyjmujących substancje czynne o działaniu przeciwpadaczkowym, w tym gabapentynę, raportowano występowanie myśli i zachowań samobójczych. Metaanaliza randomizowanych badań klinicznych kontrolowanych placebo wykazała niewielki wzrost ryzyka wystąpienia tego typu zachowań. Mechanizm tej zależności pozostaje nieznany.⁷

Zaleca się poinformowanie pacjentów (oraz ich opiekunów) o konieczności niezwłocznego zgłaszania się po pomoc medyczną w przypadku pojawienia się oznak myśli lub zachowań samobójczych. Pacjenci powinni być monitorowani pod kątem wystąpienia tych objawów, a w przypadku ich pojawienia się należy rozważyć przerwanie leczenia gabapentyną.⁸

Ostre zapalenie trzustki

W przypadku wystąpienia ostrego zapalenia trzustki w trakcie terapii gabapentyną, należy rozważyć odstawienie leku.⁹

Napady drgawkowe i padaczka

Gabapentyna, podobnie jak inne leki przeciwpadaczkowe, wymaga szczególnej uwagi podczas rozpoczynania i kończenia leczenia. Nagłe odstawienie leku u pacjentów z padaczką może wywołać stan padaczkowy, mimo braku jednoznacznych dowodów na występowanie napadów drgawkowych z odbicia po zastosowaniu gabapentyny.¹⁰

U niektórych pacjentów stosujących gabapentynę może zwiększyć się częstość napadów drgawkowych lub mogą pojawić się nowe rodzaje napadów. Próby odstawienia jednocześnie stosowanych leków przeciwpadaczkowych u pacjentów opornych na leczenie, przyjmujących kilka leków, w celu osiągnięcia monoterapii gabapentyną, mają niewielkie prawdopodobieństwo powodzenia.¹¹

Należy zaznaczyć, że gabapentyna nie jest skuteczna w leczeniu napadów pierwotnie uogólnionych, takich jak napady nieświadomości, a u niektórych pacjentów może nawet nasilać te napady. W związku z tym u pacjentów z napadami mieszanymi, w tym z napadami nieświadomości, gabapentynę należy stosować ze szczególną ostrożnością.¹²

Ryzyko zawrotów głowy, senności i urazów

Leczenie gabapentyną może wywoływać zawroty głowy i senność, co zwiększa ryzyko przypadkowych urazów, w szczególności upadków. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano także stany splątania, utratę przytomności oraz zaburzenia psychiczne. Pacjentom należy zalecić zachowanie ostrożności do czasu ustalenia, jak gabapentyna wpływa na ich funkcjonowanie.¹³

Jednoczesne stosowanie z opioidami i innymi lekami działającymi depresyjnie na OUN

Pacjenci wymagający jednoczesnego leczenia produktami działającymi depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), w tym opioidami, powinni być uważnie obserwowani pod kątem objawów zahamowania czynności OUN, takich jak:¹⁴

• Senność
• Uspokojenie polekowe
• Depresja oddechowa

U pacjentów jednocześnie stosujących gabapentynę i morfinę może wystąpić wzrost stężeń gabapentyny. W takich przypadkach konieczne może być zmniejszenie dawki gabapentyny lub produktów leczniczych działających depresyjnie na OUN, w tym opioidów.¹⁵

Podczas jednoczesnego przepisywania gabapentyny i opioidów zaleca się szczególną ostrożność ze względu na zwiększone ryzyko depresji OUN. Badania obserwacyjne wskazują, że jednoczesne stosowanie opioidów i gabapentyny wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zgonu związanego ze stosowaniem opioidów w porównaniu do monoterapii opioidami [skorygowany iloraz szans (aOR): 1,49 (95% CI: od 1,18 do 1,88; p < 0,001)].¹⁶

Depresja oddechowa

Stosowanie gabapentyny wiąże się z ryzykiem wystąpienia ciężkiej depresji oddechowej. Na to działanie niepożądane szczególnie narażone są następujące grupy pacjentów:¹⁷

• Pacjenci z osłabioną czynnością oddechową
• Pacjenci z chorobami układu oddechowego
• Pacjenci z chorobami neurologicznymi
• Pacjenci z zaburzeniem czynności nerek
• Pacjenci jednocześnie stosujący środki hamujące czynność OUN
• Osoby w podeszłym wieku

U tych pacjentów może być konieczna modyfikacja dawki gabapentyny.¹⁸

Pacjenci w podeszłym wieku (powyżej 65 lat)

U pacjentów w wieku powyżej 65 lat nie przeprowadzono systematycznych badań klinicznych z zastosowaniem gabapentyny. W jednym badaniu z zastosowaniem podwójnie ślepej próby u pacjentów z bólem neuropatycznym zaobserwowano, że senność, obrzęki obwodowe i osłabienie występowały częściej u pacjentów w wieku 65 lat i starszych w porównaniu z młodszymi pacjentami. Poza tymi obserwacjami, badania kliniczne nie wskazują na istotne różnice w profilu działań niepożądanych pomiędzy pacjentami starszymi a młodszymi.¹⁹

Dzieci i młodzież

Brak jest wystarczających danych dotyczących wpływu długotrwałego (powyżej 36 tygodni) stosowania gabapentyny na procesy uczenia się, inteligencję oraz rozwój u dzieci i młodzieży. Decyzja o długotrwałej terapii powinna być podejmowana po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka związanego z takim leczeniem.²⁰

Niewłaściwe stosowanie, nadużywanie i uzależnienie

Gabapentyna może powodować uzależnienie od leku, które może wystąpić nawet podczas stosowania dawek terapeutycznych. Obserwowano przypadki niewłaściwego stosowania i nadużywania gabapentyny. U pacjentów z wywiadem nadużywania substancji może występować wyższe ryzyko niewłaściwego stosowania, nadużywania i uzależnienia od gabapentyny, dlatego w tej grupie gabapentynę należy stosować ze szczególną ostrożnością.²¹

Przed przepisaniem gabapentyny należy dokładnie ocenić u pacjenta ryzyko niewłaściwego stosowania, nadużywania lub uzależnienia. W trakcie leczenia gabapentyną pacjentów powinno się kontrolować pod kątem występowania objawów niewłaściwego stosowania, nadużywania lub uzależnienia od gabapentyny, takich jak:²²

• Rozwój tolerancji na lek
• Eskalacja dawki
• Zachowania związane z poszukiwaniem środków uzależniających

Objawy odstawienia

Po przerwaniu zarówno krótkotrwałego, jak i długotrwałego leczenia gabapentyną obserwowano objawy odstawienia. Objawy te mogą wystąpić krótko po przerwaniu leczenia, najczęściej w ciągu 48 godzin. Do najczęściej raportowanych objawów odstawienia należą:²³

• Niepokój
• Bezsenność
• Nudności
• Bóle
• Pocenie się
• Drżenie
• Ból głowy
• Depresja
• Uczucie nienormalności
• Zawroty głowy
• Złe samopoczucie

Wystąpienie objawów odstawienia po przerwaniu stosowania gabapentyny może wskazywać na uzależnienie od leku. O możliwości wystąpienia takich objawów należy poinformować pacjenta na początku leczenia. Jeśli konieczne jest przerwanie stosowania gabapentyny, zaleca się, aby odbywało się to stopniowo, przez co najmniej 1 tydzień, niezależnie od wskazania do leczenia.²⁴

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Podczas półilościowego oznaczania białka całkowitego w moczu testem paskowym możliwe jest uzyskanie fałszywie dodatnich wyników. Z tego powodu zalecane jest weryfikowanie dodatniego wyniku testu paskowego za pomocą metod opartych na innych zasadach analitycznych, takich jak:²⁵

• Metoda biuretowa
• Metoda turbidymetryczna
• Metody wiązania barwników

Alternatywnie, oznaczenie białka w moczu można wykonać od razu inną metodą, z pominięciem testu paskowego.²⁶