Przedawkowanie lewotyroksyny – objawy i konsekwencje kliniczne

Przedawkowanie produktu leczniczego Eferox, zawierającego jako substancję czynną lewotyroksynę sodową, stanowi poważny stan kliniczny wymagający szybkiej interwencji medycznej. Przedawkowanie może być wynikiem zarówno niezrównoważonego leczenia, jak i celowego lub przypadkowego przyjęcia nadmiernej ilości leku. Nadmierne stężenie hormonów tarczycy wywołuje szereg objawów przypominających nasiloną postać nadczynności tarczycy.¹

Wskaźniki biochemiczne przedawkowania

W diagnostyce laboratoryjnej przedawkowania lewotyroksyny szczególnie istotne jest oznaczenie stężenia trójjodotyroniny (T3) we krwi. Zwiększone stężenie T3 stanowi bardziej wiarygodny wskaźnik przedawkowania niż podwyższone wartości tyroksyny (T4) czy wolnej tyroksyny (fT4). Parametr ten powinien być zatem priorytetowo monitorowany u pacjentów z podejrzeniem przedawkowania Eferoxu.²

Objawy kliniczne przedawkowania

Objawy przedawkowania lewotyroksyny są wielonarządowe i stanowią nasilenie działań niepożądanych obserwowanych podczas standardowej terapii. Obejmują one zaburzenia ze strony układu nerwowego, sercowo-naczyniowego, pokarmowego oraz endokrynnego.³

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że u pacjentów predysponowanych odnotowano pojedyncze przypadki wystąpienia napadów padaczkowych, gdy przekroczony został indywidualny próg tolerancji dla lewotyroksyny.⁴

Tolerancja dawek i powikłania

W przypadkach celowego zatrucia (próby samobójcze) udokumentowano, że organizm ludzki może tolerować dawki lewotyroksyny sięgające nawet 10 mg bez wystąpienia natychmiastowych powikłań. Jednakże ciężkie powikłania zagrażające podstawowym funkcjom życiowym, takim jak oddychanie i krążenie, choć rzadkie, mogą wystąpić szczególnie u pacjentów z chorobą wieńcową serca.⁵

W literaturze medycznej opisywano sporadyczne przypadki przełomu tarczycowego po ciężkim lub przewlekłym zatruciu lewotyroksyną. Stan ten prowadzić może do napadów drgawkowych, zaburzeń rytmu serca, niewydolności serca, a nawet śpiączki. Odnotowano również pojedyncze przypadki nagłej śmierci sercowej u pacjentów, którzy przez wiele lat nadużywali lewotyroksynę.⁶

Istotną cechą kliniczną przedawkowania lewotyroksyny jest opóźnione wystąpienie objawów. Pełen obraz kliniczny nadczynności tarczycy może ujawnić się dopiero po 6 dniach od momentu przedawkowania leku. Wynika to z powolnej konwersji lewotyroksyny do aktywnej biologicznie liotyroniny.⁷

Postępowanie terapeutyczne

Leczenie przedawkowania lewotyroksyny ma głównie charakter objawowy i podtrzymujący. Priorytetem terapeutycznym jest przywrócenie prawidłowej czynności tarczycy zarówno w aspekcie klinicznym, jak i biochemicznym. Realizuje się to poprzez następujące działania:⁸

• Pomijanie lub zmniejszanie dawek lewotyroksyny w przypadku przewlekłego przedawkowania
• Ograniczenie wchłaniania leku z przewodu pokarmowego przez podanie węgla leczniczego w przypadku ostrego przedawkowania
• Zastosowanie leków blokujących receptory beta-adrenergiczne (np. propranolol) w celu złagodzenia objawów beta-sympatykomimetycznych, takich jak tachykardia, niepokój, pobudzenie czy ruchy mimowolne
• Podanie diazepamu i/lub chloropromazyny w ciężkich przypadkach
• W skrajnych przypadkach przedawkowania (próby samobójcze) można rozważyć zastosowanie plazmaferezy

Warto podkreślić, że leki przeciwtarczycowe nie są wskazane w leczeniu przedawkowania lewotyroksyny, ponieważ w tym stanie czynność tarczycy jest już w pełni zahamowana.⁹

Tabela objawów przedawkowania lewotyroksyny

Monitorowanie pacjenta po przedawkowaniu

Ze względu na opóźnione wystąpienie objawów klinicznych, pacjenci z przedawkowaniem lewotyroksyny wymagają dłuższego okresu monitorowania – nawet do 6 dni od momentu przyjęcia nadmiernej dawki. Jest to związane z gradualnym przekształcaniem się lewotyroksyny (T4) w biologicznie aktywną liotyroninę (T3).¹⁰

Monitorowanie kliniczne powinno obejmować regularną ocenę parametrów hemodynamicznych (ciśnienie tętnicze, tętno), temperatury ciała, stanu świadomości oraz badań biochemicznych, ze szczególnym uwzględnieniem stężenia hormonów tarczycy – przede wszystkim T3, jako najbardziej wiarygodnego wskaźnika przedawkowania.¹¹

Szczególne grupy ryzyka

Szczególnie narażeni na poważne konsekwencje przedawkowania lewotyroksyny są:¹²

• Pacjenci z chorobą wieńcową serca
• Osoby w podeszłym wieku z współistniejącymi chorobami układu sercowo-naczyniowego
• Pacjenci z padaczką lub innymi zaburzeniami neurologicznymi
• Osoby przyjmujące jednocześnie leki sympatykomimetyczne

W tych grupach pacjentów nawet nieznacznie podwyższone dawki lewotyroksyny mogą wywołać poważne powikłania, włącznie z zagrożeniem życia.¹³