Właściwości farmakodynamiczne Biofuroksymu

Biofuroksym to cefalosporyna drugiej generacji należąca do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego (kod ATC: J01DC02). Produkt zawierający substancję czynną cefuroksym w postaci soli sodowej wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, co czyni go skutecznym w leczeniu różnorodnych zakażeń bakteryjnych.¹

Mechanizm działania

Cefuroksym działa poprzez hamowanie syntezy bakteryjnej ściany komórkowej. Mechanizm ten polega na połączeniu z białkami wiążącymi penicyliny (PBP – penicillin binding proteins), co prowadzi do przerwania biosyntezy peptydoglikanu. W konsekwencji dochodzi do lizy komórki bakteryjnej i jej obumarcia. Ten mechanizm jest typowy dla antybiotyków beta-laktamowych, do których należą cefalosporyny.²

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na cefuroksym może rozwijać się poprzez różne mechanizmy, które często współistnieją, zwiększając poziom niewrażliwości drobnoustrojów. Do głównych mechanizmów oporności należą:

• Hydroliza przez beta-laktamazy – w tym enzymy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL – extended-spectrum beta-lactamases) oraz enzymy AmpC, które mogą być indukowane lub podlegać trwałej derepresji u niektórych gatunków tlenowych bakterii Gram-ujemnych
• Zmniejszone powinowactwo białek PBP do cefuroksymu, co ogranicza skuteczność wiązania antybiotyku z miejscem docelowym
• Zmniejszona przepuszczalność błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych, co ogranicza dostęp cefuroksymu do białek wiążących penicyliny
• Aktywne usuwanie leku z komórki przez bakteryjne pompy, które skutecznie obniżają wewnątrzkomórkowe stężenie antybiotyku

Bakterie, które wykształciły oporność na inne cefalosporyny podawane w iniekcjach, zazwyczaj wykazują również oporność na cefuroksym. Ponadto, w zależności od mechanizmu oporności, drobnoustroje oporne na penicyliny mogą charakteryzować się obniżoną wrażliwością lub pełną opornością na cefuroksym.³

Stężenia graniczne cefuroksymu sodowego

Wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (MIC – minimum inhibitory concentration) dla cefuroksymu zostały określone przez Europejską Komisję Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST – European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing). Wartości te stanowią kryterium przy ocenie wrażliwości poszczególnych szczepów bakteryjnych na cefuroksym.⁴

Należy zwrócić uwagę, że stężenia graniczne dla Enterobacteriaceae uwzględniają wszystkie klinicznie istotne mechanizmy oporności, włączając te zależne od ESBL i plazmidowej AmpC. Zgodnie z tymi kryteriami, pewne szczepy produkujące beta-laktamazy mogą być klasyfikowane jako wrażliwe lub średnio wrażliwe na cefalosporyny trzeciej i czwartej generacji. Takie określenie powinno być stosowane niezależnie od obecności ESBL. W wielu regionach wykrywanie i określanie ESBL jest zalecane lub obligatoryjne dla skutecznego leczenia zakażeń.⁵

Wrażliwość mikrobiologiczna

Częstość występowania oporności nabytej wśród różnych gatunków bakterii może się różnić w zależności od regionu geograficznego i czasu. Z tego powodu szczególnie istotne jest pozyskanie lokalnych danych dotyczących profilu oporności, zwłaszcza w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach wątpliwych, gdy lokalna częstość występowania oporności stawia pod znakiem zapytania skuteczność cefuroksymu, wskazana jest konsultacja ze specjalistą.⁶

Cefuroksym wykazuje aktywność in vitro wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów. Poniżej przedstawiono klasyfikację bakterii względem ich wrażliwości na cefuroksym:

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (wrażliwy na metycylinę) – szczep koagulazododatni, często odpowiedzialny za zakażenia skóry i tkanek miękkich
• Streptococcus pyogenes – paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A, odpowiedzialny za infekcje gardła i anginy
• Streptococcus agalactiae – paciorkowiec grupy B, istotny patogen w zakażeniach u noworodków i kobiet w ciąży
• Streptococcus mitis (grupa viridans) – paciorkowce zieleniejące, będące częścią fizjologicznej flory jamy ustnej

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Haemophilus influenzae – patogen dróg oddechowych, mogący powodować zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego
• Haemophilus parainfluenzae – spokrewniony z H. influenzae, wywołujący podobne zakażenia
• Moraxella catarrhalis – częsty patogen górnych dróg oddechowych, zwłaszcza w zapaleniach zatok i ucha środkowego

Drobnoustroje, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Streptococcus pneumoniae (pneumokok) – główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnego zapalenia płuc i zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Citrobacter freundii – enterobakteria odpowiedzialna za zakażenia dróg moczowych i zakażenia szpitalne
• Enterobacter cloacae – patogen związany z zakażeniami szpitalnymi, zwłaszcza dróg moczowych i oddechowych
• Enterobacter aerogenes – powoduje zakażenia oportunistyczne, szczególnie u pacjentów hospitalizowanych
• Escherichia coli – najczęstszy czynnik etiologiczny zakażeń dróg moczowych i innych zakażeń pozaszpitalnych
• Klebsiella pneumoniae – ważny patogen szpitalny, powodujący zapalenia płuc i zakażenia dróg moczowych
• Proteus mirabilis – odpowiedzialny głównie za zakażenia dróg moczowych
• Proteus spp. (inne niż P. vulgaris) – bakterie związane z zakażeniami dróg moczowych i ran
• Providencia spp. – oportunistyczny patogen szpitalny
• Salmonella spp. – czynniki etiologiczne zakażeń pokarmowych i durów

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Peptostreptococcus spp. – beztlenowe paciorkowce będące częścią flory fizjologicznej
• Propionibacterium spp. – komensale skóry, mogą powodować zakażenia oportunistyczne

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Fusobacterium spp. – beztlenowce związane z zakażeniami jamy ustnej i gardła
• Bacteroides spp. – istotne klinicznie beztlenowce jelitowe

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis – enterokoki wywołujące zakażenia dróg moczowych i wsierdzia
• Enterococcus faecium – gatunek szczególnie oporny na wiele antybiotyków

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Acinetobacter spp. – patogeny szpitalne często wielolekooporne
• Morganella morganii – oportunistyczny patogen dróg moczowych
• Proteus vulgaris – związany z zakażeniami dróg moczowych i ran
• Pseudomonas aeruginosa – ważny patogen szpitalny o naturalnej oporności na wiele antybiotyków
• Serratia marcescens – patogen szpitalny wywołujący zakażenia dróg oddechowych i moczowych

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Clostridioides difficile – czynnik etiologiczny rzekomobłoniastego zapalenia jelit, zwłaszcza po antybiotykoterapii

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Bacteroides fragilis – dominujący beztlenowiec w zakażeniach wewnątrzbrzusznych

Inne drobnoustroje naturalnie oporne:

• Chlamydia spp. – bakterie wewnątrzkomórkowe odpowiedzialne za zakażenia dróg moczowo-płciowych i oddechowych
• Mycoplasma spp. – najmniejsze wolno żyjące bakterie, wywołujące atypowe zapalenia płuc
• Legionella spp. – patogeny odpowiedzialne za legionelozę (chorobę legionistów)

Warto zauważyć, że wszystkie szczepy Staphylococcus aureus oporne na metycylinę (MRSA) wykazują również oporność na cefuroksym, co znacząco ogranicza użyteczność tego antybiotyku w leczeniu zakażeń wywołanych przez te szczepy.⁷

Działanie synergistyczne

Badania in vitro wykazały, że cefuroksym sodowy stosowany w skojarzeniu z antybiotykami aminoglikozydowymi (np. gentamycyna, amikacyna) wykazuje co najmniej działanie sumaryczne (addytywne), a w niektórych przypadkach udokumentowano działanie synergistyczne. Oznacza to, że efekt połączonych antybiotyków może być silniejszy niż suma działań każdego z nich osobno, co jest istotne w terapii ciężkich zakażeń wymagających szybkiego i skutecznego działania przeciwbakteryjnego.⁸