Wpływ tapentadolu na płodność, ciążę i laktację

Tapentadol, jako substancja czynna produktu leczniczego BINATTA (dostępnego w dawkach 25 mg, 50 mg, 100 mg, 150 mg, 200 mg i 250 mg w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu), wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u kobiet w wieku rozrodczym. Ze względu na mechanizm działania leku (agonistyczne działanie na receptory opioidowe μ), jego zastosowanie u kobiet w ciąży, podczas porodu oraz w okresie karmienia piersią wiąże się z określonymi ryzykami, które lekarz musi rozważyć i omówić z pacjentką.¹

Stosowanie podczas ciąży

Dane kliniczne dotyczące stosowania tapentadolu u kobiet w ciąży są bardzo ograniczone, co znacząco utrudnia pełną ocenę bezpieczeństwa jego stosowania w tej grupie pacjentek. Badania przedkliniczne dostarczają pewnych informacji, które należy uwzględnić podejmując decyzję o włączeniu leku u kobiety ciężarnej.²

Istotne obserwacje z badań na modelach zwierzęcych wykazały, że:

• Tapentadol nie wykazuje działania teratogennego w standardowych badaniach
• Zaobserwowano opóźnienie rozwoju i działanie embriotoksyczne, jednak wyłącznie przy stosowaniu dawek większych niż terapeutyczne, które powodowały nasilone efekty farmakodynamiczne związane z receptorami opioidowymi μ³
• Wpływ na rozwój pourodzeniowy obserwowano przy dawkach, które nie wywoływały obserwowalnych działań niepożądanych u matki (NOAEL – No Observable Adverse Effect Level)⁴

Zgodnie z dostępnymi danymi, produktu leczniczego BINATTA nie należy stosować u kobiet w ciąży, chyba że potencjalna korzyść terapeutyczna przewyższa możliwe ryzyko dla płodu. Decyzja o zastosowaniu leku musi być każdorazowo podejmowana indywidualnie po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka.⁵

Długotrwała terapia opioidowa w ciąży

Szczególnej uwagi wymaga długotrwałe stosowanie tapentadolu podczas ciąży. Lekarz musi poinformować pacjentkę, że przedłużona ekspozycja płodu na opioidy może prowadzić do wystąpienia noworodkowego zespołu odstawiennego (NOWS – Neonatal Withdrawal Syndrome). Jest to stan, który może zagrażać życiu noworodka, jeśli nie zostanie odpowiednio rozpoznany i leczony.⁶

Charakterystyczne objawy NOWS u noworodka obejmują:

• Zaburzenia oddychania
• Drażliwość
• Zaburzenia snu
• Wzmożone napięcie mięśniowe
• Drgawki
• Zaburzenia termoregulacji
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

W przypadku leczenia kobiet ciężarnych tapentadolem, zwłaszcza w ostatnim trymestrze ciąży, należy zapewnić odpowiednie przygotowanie zespołu neonatologicznego – powinna być dostępna odpowiednia odtrutka gotowa do podania noworodkowi.⁷

Tapentadol podczas porodu

Nie ma wystarczających danych dotyczących wpływu tapentadolu na przebieg porodu u kobiet. Ze względu na brak pełnych informacji oraz potencjalne ryzyko wystąpienia depresji oddechowej u noworodka, nie zaleca się stosowania produktu leczniczego BINATTA podczas porodu ani bezpośrednio przed porodem.⁸

Noworodki, których matki przyjmowały tapentadol w okresie okołoporodowym, powinny być ściśle monitorowane pod kątem wystąpienia depresji oddechowej. Ryzyko to wynika z agonistycznego działania tapentadolu na receptory opioidowe μ i możliwości przenikania leku przez barierę łożyskową.⁹

Stosowanie podczas karmienia piersią

W przypadku karmienia piersią brak jest badań klinicznych oceniających przenikanie tapentadolu do mleka kobiecego. Informacje na temat bezpieczeństwa stosowania leku w tym okresie opierają się na badaniach przedklinicznych na modelach zwierzęcych.¹⁰

Wyniki badań na oseskach szczurzych ssących mleko samic otrzymujących tapentadol wykazały, że substancja czynna przenika do mleka. Na podstawie tych danych oraz biorąc pod uwagę właściwości fizykochemiczne tapentadolu, należy założyć, że lek może przenikać również do mleka kobiecego.¹¹

Ze względu na potencjalne ryzyko dla dziecka karmionego piersią i brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa, produktu leczniczego BINATTA nie należy stosować u kobiet karmiących piersią. Lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności przerwania karmienia piersią na czas terapii lub wyboru alternatywnej metody leczenia bólu, jeśli karmienie piersią ma być kontynuowane.¹²

Wpływ na płodność

Aktualnie brak jest danych klinicznych dotyczących wpływu tapentadolu na płodność u ludzi. Jest to istotna informacja, którą lekarz powinien przekazać pacjentkom i pacjentom w wieku rozrodczym, planującym posiadanie potomstwa.¹³

Badania przedkliniczne przeprowadzone na szczurach nie wykazały negatywnego wpływu tapentadolu na płodność i wczesny rozwój embrionalny. W testach oceniających parametry rozrodu u samic i samców szczurów nie zaobserwowano istotnych zaburzeń. Te dane mogą stanowić pewną wskazówkę, jednak nie można ich bezpośrednio ekstrapolować na ludzi.¹⁴

Zalecenia dla praktyki klinicznej

Podczas kwalifikacji pacjentki do leczenia produktem BINATTA, lekarz powinien:

1. Dokładnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka u kobiet w ciąży – stosować wyłącznie wtedy, gdy potencjalna korzyść przewyższa ryzyko dla płodu
2. Poinformować pacjentkę w ciąży o możliwych konsekwencjach długotrwałej terapii opioidowej dla noworodka (ryzyko NOWS)
3. Unikać stosowania leku podczas porodu i w okresie bezpośrednio poprzedzającym poród
4. Zapewnić odpowiedni nadzór neonatologiczny w przypadku stosowania leku przed porodem
5. Odradzić stosowanie leku podczas karmienia piersią
6. Poinformować pacjentów planujących potomstwo o ograniczonych danych dotyczących wpływu na płodność u ludzi

Kluczowe jest dokładne udokumentowanie przekazanych informacji, uzyskanej świadomej zgody pacjentki oraz systematyczna ocena korzyści i ryzyka w trakcie trwania terapii.¹⁵